Ανοιχτές πληγές 30 χρόνια μετά τη γενοκτονία

Συμπληρώθηκαν χθες 30 χρόνια από την έναρξη της γενοκτονίας στη Ρουάντα, μιας φρικαλέας εθνοτικής εκκαθάρισης με τουλάχιστον ένα εκατομμύριο σφαγιασθέντες. Τριάντα χρόνια αργότερα, μνημονεύεται ως ένα από τα σημαντικότερα γεγονότα της δεκαετίας του 1990 που ώθησαν έναν κόσμο γεμάτο ενοχές να δεσμευτεί ότι ποτέ ξανά δεν θα κάνει πίσω και δεν θα επιτρέψει μαζικές φρικαλεότητες.

Η ελπίδα ήταν από τη φρίκη της Ρουάντα να αναδυθεί ένας κόσμος με ισχυρότερες δικλίδες ασφαλείας, η αφρικανική χώρα να αναγεννηθεί από τις στάχτες της και, μετρώντας τις πληγές της, να δώσει ένα ιστορικό μάθημα σε ολόκληρη την υφήλιο.

Οπως επισημαίνει χαρακτηριστικά δημοσίευμα του Economist, αντίθετα, ο εφιάλτης συνεχίστηκε. Στην Αιθιοπία, τη Μιανμάρ, το Σουδάν, τη Συρία, την Υεμένη και αλλού, οι παγκόσμιες δυνάμεις δεν έχουν κάνει σχεδόν τίποτα καθώς εκατομμύρια άνθρωποι έχουν πέσει θύματα βομβαρδισμών, σκληρών επιθέσεων ή λιμοκτονούν βυθισμένοι σε σοβαρές ανθρωπιστικές κρίσεις.

Πρόσφατα, ο πόλεμος στη Γάζα έφερε στο προσκήνιο τη σύγκρουση μεταξύ αρχών και γεωπολιτικής, με αντεγκλήσεις για τις θηριωδίες της Χαμάς και τη νομιμοποίηση της καταστροφικής στρατιωτικής επιχείρησης του Ισραήλ, που βρίσκεται σε εξέλιξη εδώ και έξι μήνες.

Για την ιστορία

Η σφαγή στη Ρουάντα ξεκίνησε στις 7 Απριλίου 1994, όταν μέλη της προεδρικής φρουράς άρχισαν να δολοφονούν ηγέτες της αντιπολίτευσης και μετριοπαθείς της κυβέρνησης. Αντιμέτωπη ήρθε ουσιαστικά η τότε κυβέρνηση της Ρουάντας, την οποία αποτελούσαν μέλη της φυλής Χούτου με τους αντάρτες του Πατριωτικού Μετώπου της μειονότητας των Τούτσι. Μέσα σε λίγες ώρες η γενοκτονία της μειονότητας Τούτσι στη Ρουάντα βρισκόταν σε εξέλιξη. Ηταν από τις ταχύτερες μαζικές δολοφονίες στην ιστορία: 100 ημέρες αργότερα τα τρία τέταρτα των Τούτσι της αφρικανικής χώρας, περισσότεροι από  800.000 άνθρωποι, ήταν νεκροί.

Στον παραλογισμό της απόλυτης φρίκης, «οι γιατροί σκότωσαν τους ασθενείς τους και οι δάσκαλοι σκότωσαν τους μαθητές τους», όπως αναφέρουν μαρτυρίες για να περιγράψουν το γεγονός ότι τις περισσότερες δολοφονίες δεν διέπραξαν στρατιώτες αλλά από απλοί πολίτες της φυλής των Χούτου. Τα περίπου 2.500 μέλη της ειρηνευτικής δύναμης των Ηνωμένων Εθνών στη Ρουάντα δεν αντέδρασαν για την αντιμετώπιση της κατάστασης. Η μετριοπαθής πρωθυπουργός των Χούτου ήταν μεταξύ των πρώτων νεκρών.

Εκ των υστέρων το βάρος έπεσε στην εγκληματική ανεπάρκεια δράσης από τη διεθνή κοινότητα που θεωρήθηκε ότι έμεινε άπραγη να παρακολουθεί μια προαναγγελθείσα τραγωδία.

Σε μηνύματα για την Παγκόσμια Ημέρα Μνήμης για τη Γενοκτονία παγκόσμιοι ηγέτες αλλά και τα Ηνωμένα Εθνη τιμούν τη μνήμη των θυμάτων και υπογραμμίζουν πόσο εύκολα η ρητορική μίσους μπορεί να μετατραπεί σε έγκλημα μίσους, αποκηρύσσοντας τον εφησυχασμό μπροστά στη θηριωδία που αποτελεί συνενοχή.

Ωστόσο, το 2013 όταν ο πρόεδρος της Συρίας Μπασάρ αλ Ασαντ χτύπησε με νευροπαραλυτικό αέριο αμάχους, οι «κόκκινες γραμμές» για την ανάληψη δράσης δεν ξεπεράστηκαν. Μέχρι το 2023 λόγω του εμφυλίου της Συρίας είχαν σκοτωθεί περίπου 350.000 άνθρωποι και είχε εκτοπιστεί ο μισός πληθυσμός, με κύματα προσφύγων να καταφεύγουν σε γειτονικές χώρες και στην Ευρώπη. Αναλυτές επισημαίνουν πως η αποτυχία δράσης στη Συρία ακολουθήθηκε από παθητικότητα απέναντι στις φρικαλεότητες αλλού. Το 2017 οι κυβερνητικές δυνάμεις στη Μιανμάρ άρχισαν να σκοτώνουν και να βιάζουν μέλη της μουσουλμανικής μειονότητας Ροχίνγκια, χωρίς το Συμβούλιο Ασφαλείας να παρέμβει, καθώς η Κίνα και η Ρωσία εμπόδισαν την έκδοση ψηφισμάτων.

Η εμφύλια σύγκρουση στην Αιθιοπία το 2020 που οδήγησε σε λιμοκτονία εκατοντάδες χιλιάδες αμάχους αλλά και ο εμφύλιος στο Σουδάν με τουλάχιστον 25 εκατομμύρια ανθρώπους να χρειάζονται τρόφιμα, όπως και η κατάσταση που διαμορφώνεται στη Γάζα υπογραμμίζουν την αναποτελεσματικότητα δράσης των διεθνών οργανισμών και φωτίζουν τις ελλείψεις του διεθνούς δικαίου σε μια  εποχή σκληρών γεωπολιτικών αναταράξεων.

ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΤΖΑΒΑΡΑ