Το κενό

Κάθε μήνα, κάθε νέα δημοσκόπηση που δημοσιεύεται, το ίδιο πολιτικό «παράδοξο» καταγράφει, μεγεθυνόμενο διαρκώς. Από τη μία πλευρά, η πολιτική κυριαρχία του Κυριάκου Μητσοτάκη και του κόμματός του παραμένει ακλόνητη. Από την άλλη, οι δείκτες που μετρούν το κοινωνικό κλίμα καταγράφουν δυσαρέσκεια και απαισιοδοξία. Και οι δείκτες ικανοποίησης από τις δημόσιες πολιτικές σε κρίσιμους τομείς βυθίζονται στα τάρταρα.

Η τελευταία φουρνιά των δημοσκοπήσεων, μετά την πρόταση δυσπιστίας, επιβεβαιώνει την εικόνα. Στον δείκτη καταλληλόλητας για την πρωθυπουργία ο Κυριάκος Μητσοτάκης έχει μοναδικό αντίπαλο τον «Κανένα». Προηγείται με 34% (Pulse) ή 27,5% (MRB), με τον Κασσελάκη στο 12% ή στο 8,9% αντίστοιχα και με τον Ανδρουλάκη στο 8% ή στο 7,5%. Στην πρόθεση ψήφου, σε μια μάλλον δυσμενή συγκυρία, η ΝΔ διατηρεί ποσοστά υπερδιπλάσια από το άθροισμα των δύο μεγαλύτερων κομμάτων της αντιπολίτευσης (28,5% έναντι 13%+11% των δύο επόμενων κομμάτων, στην Pulse). Μα από την άλλη πλευρά, ως κυρίαρχα αισθήματα καταγράφονται (έρευνα Prorata) η απογοήτευση (50%), ο θυμός (38%) και η απελπισία (18%). Και οι αρνητικές αξιολογήσεις για σημαντικά πεδία κυβερνητικής πολιτικής φθάνουν σε επίπεδα – ρεκόρ: 88% για την παιδεία, 87% για την υγεία, 85% για την ασφάλεια.

Αυτή η ασυμμετρία κοινωνικού κλίματος και πολιτικών συσχετισμών δεν είναι νέο φαινόμενο. Γίνεται, απλώς, όλο και πιο έντονο. Κι αν υπάρχει κάτι καινούργιο στις πρόσφατες έρευνες, αυτό είναι η νέα διάσταση που φαίνεται να αποκτά η τραγωδία των Τεμπών. Η οποία έχει αναδειχθεί σε κομβικό ζήτημα, το οποίο αφενός συμπυκνώνει όλα τα κατά την κοινή πεποίθηση κακώς κείμενα της λειτουργίας και της αξιοπιστίας της πολιτικής, της ποιότητας των δημόσιων υπηρεσιών και του επιπέδου διαφάνειας και λογοδοσίας, και στο οποίο, αφετέρου, συνοψίζεται και αποκτά σχήμα και έκφραση όλη η διάχυτη δυσθυμία.

Ενα συντριπτικό 82,2%, για παράδειγμα, θεωρεί ότι το θέμα των Τεμπών δεν θα κλείσει (MRB), παρά την απόρριψη από τη Βουλή της δυσπιστίας. Ενα 61% συμφωνεί με την πρόταση της αντιπολίτευσης να συγκροτηθεί προανακριτική επιτροπή (Pulse). Κι ένα 54% θεωρεί δικαιολογημένη την πρόταση δυσπιστίας που κατατέθηκε. Στις απαντήσεις αυτές καταφάσκει και μια σημαντική μερίδα πολιτών που δηλώνουν ψηφοφόροι του κόμματος που κυβερνά. Η κυβέρνηση πληρώνει ακριβά τους μετεκλογικούς (κυρίως) χειρισμούς της (μόνο ένα 17% τους αποτιμά θετικά), χωρίς να κερδίζει κάτι εντυπωσιακό η αντιπολίτευση, τους χειρισμούς της οποίας αποτιμά θετικά ένα 38%. Ειδικά του (νέου) ΣΥΡΙΖΑ οι προτάσεις είτε για νέες εκλογές είτε για εκλογές με διεθνή επιτήρηση, λίγους πείθουν. Εχουμε να κάνουμε με μια διπλή ασυμμετρία, λοιπόν. Ενα κλίμα κοινωνικής δυσαρέσκειας που δεν καθρεφτίζεται στους πολιτικούς συσχετισμούς. Μια φθορά της κυβερνητικής παράταξης που δεν δυναμώνει τη συστημική αντιπολίτευση.

Εδώ κρύβεται ο κίνδυνος. Καθώς η απογοήτευση από την κυβέρνηση δεν αναπληρώνεται από μια αντιπολίτευση που να πείθει ως εναλλακτική λύση διακυβέρνησης, το κοινωνικό σώμα γλιστρά προς τον βαθμό μηδέν της εμπιστοσύνης. Και διογκώνεται το κύμα μιας ψήφου διαμαρτυρίας, που απελπισμένα αναζητά τον πιο αδίστακτο λαϊκιστή, τον πιο φασαριόζο φιγουρατζή της κοινοβουλευτικής βαβούρας ή της διαδικτυακής τοξικότητας και τον πιο ευφάνταστο διακινητή απίθανων θεωριών συνωμοσίας. Οχι για να τον εμπιστευθεί, αλλά για να τον κάνει σημαία της δυσπιστίας του.

Θα μπορούσε η κυβέρνηση να ανακόψει αυτήν την τάση, να συγκρατήσει τις φυγόκεντρες τάσεις και να εμπνεύσει ξανά την εμπιστοσύνη και την αισιοδοξία που χάνεται; Δεν θα είναι εύκολο. Οταν μια κυβερνητική παράταξη μπει στον κύκλο της φθοράς, πολλαπλασιάζονται οι κίνδυνοι περισσότερο από ό,τι οι ευκαιρίες. Εκτίθεται περισσότερο στην αδυσώπητη μοίρα των απροσδόκητων «γεγονότων». Τη μοίρα που, ανά πάσα στιγμή, μπορεί να χτυπήσει, στη γραμμή ενός τρένου ή έξω από ένα αστυνομικό τμήμα. Και που επιτείνει τη φθορά. Ιδίως σε ένα περιβάλλον πολιτικής λαιμαργίας όπως το ελληνικό που, με τα «μεσανατολικά» χαρακτηριστικά του, τα θέλει όλα «πολιτικά», όπου κάθε κακό, όπου κι αν συμβεί, «αποδεικνύει την αποτυχία της κυβερνητικής πολιτικής» στον σαρκοφάγο λόγο των αντιπολιτεύσεων, ακριβώς επειδή κάθε καλό, από την πορεία της οικονομίας ως τον καλό καιρό, προπαγανδίζεται αχόρταγα ως «επιτυχία της κυβέρνησης».

Θα μπορούσε, από την άλλη πλευρά, να καταφέρει η αντιπολίτευση να καλύψει το κενό; Να ανασυγκροτηθεί ως πειστική εναλλακτική λύση που να εμπνέει εμπιστοσύνη, ελπίδα; Θεωρητικά αυτό θα ήταν ευκολότερο. Και θα μπορούσε να επαναφέρει τη δημόσια ζωή σε μια υγιή ισορροπία. Αλλά το θεωρητικά ευκολότερο έχει ακόμη ανυπέρβλητες πρακτικές, πολιτικές δυσκολίες να υπερβεί.

Ο μεν ΣΥΡΙΖΑ, με τη νέα, φωτογενή και υπερδραστήρια ηγεσία του, αποβάλλει με γοργό ρυθμό τα παλιά «αριστερά» χαρακτηριστικά της κουλτούρας και του λόγου του, υιοθετεί έναν λόγο πολιτικού «πασπαρτού», χωρίς γωνίες, που συνδυάζεται με μια αναβίωση όλων των χαρακτηριστικών του παλιού, καταδικασμένου πρόσκαιρα αλλά θριαμβευτικά επανακάμψαντος «πολακισμού», που εξορμά με νέους ήρωες και νέα διαδικτυακή ορμή προς χαλαρά ακροατήρια μιας νέου τύπου «αντισυστημικότητας του καναπέ». Εξασφαλίζει έτσι ότι αποφεύγει τον κίνδυνο να βρεθεί στην τρίτη θέση των ευρωεκλογών. Μα ταυτόχρονα μειώνει τις πιθανότητες να διεκδικήσει κάποτε, μεσοπρόθεσμα, την πρώτη θέση. Και κάνει πιο δύσκολη τη συμπερίληψή του σε κάποια εκδοχή «δημοκρατικού μετώπου».

Το δε ΠΑΣΟΚ, μπορεί να έχει υπερβεί τον κύκλο της φθοράς του και να έχει αναδείξει νέα πρόσωπα στην προθήκη του, δεν έχει βρει όμως τρόπο να ενώσει τις δύο «ψυχές» του, να υπερβεί τον βαθύτερο πολιτικό και πολιτιστικό διχασμό ενός εκλογικού σώματος που γέρνει πότε προς τη νεότερη, μεταρρυθμιστική «αντι-ΣΥΡΙΖΑ» παράδοση και πότε προς την παραδοσιακή «αντι-δεξιά» παράδοση του χώρου, και να οργανώσει μια νέα πολιτική σύνθεση.

Τι μένει; Το ενδεχόμενο το εκλογικό σώμα να έχει φυλαγμένη και μια θετική έκπληξη, πλάι στις τόσες αρνητικές προβλέψεις, για την κάλπη των ευρωεκλογών. Και τα αποτελέσματα να βάλουν όλη τη συζήτηση σε νέα βάση. Να ελπίζουμε στο θαύμα;