Η Τριανδρία {LF}που έγινε τρίο

Στο πλαίσιο των μεταφραστικών ενασχολήσεών μου ανέτρεξα πρόσφατα σε αρκετά βιβλία με θέμα τη Ρώμη και τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία – εξού και η «ρωμαιολογία», άλλωστε. Ενα από τα όχι και πολλά βιβλία που κυκλοφορούν στα ελληνικά με θέμα τη Ρώμη είχα την προσδοκία ότι θα ήταν μεταφρασμένο με ικανοποιητικό τρόπο, καθώς κυκλοφορεί από εκδόσεις σχετικά έγκυρες και ο μεταφραστής του είναι όνομα που το συναντάς σε ουκ ολίγα βιβλία – και μάλιστα Ιστορίας κατά κανόνα.

Ο,τι κυρίως με ξένισε, λοιπόν, ήταν η επιλογή του μεταφραστή να χρησιμοποιεί, σε αρκετά σημεία του βιβλίου, μια γλώσσα με στοιχεία αργκό, και μάλιστα μιας αργκό κάπου μεταξύ μεταμεσονύχτιας αθλητικής εκπομπής και συζήτησης εφήβων που έχουν βγει το σαββατόβραδο να τα πιουν και να γκομενίσουν. Ιδού μερικά ενδεικτικά παραδείγματα:

«Οι συγκλητικοί κρέμασαν στα μανταλάκια», «προσπάθειες να γίνει μασάζ στη χρονολόγηση του έργου», «το θησαυροφυλάκιο είχε τιγκάρει», «Ο Ιουγούρθας είχε κάπως ανασχεθεί (sic) αλλά παρέμενε αμολητός» (όπως ο Αζώρ και ο Μούργος, ίσως), «ζαλώνει την ανάλυσή του», «αν τα πολιτικά πράγματα έπαιρναν τούμπα», «χαοτικό, σχεδόν τσαπατσούλικο φονικό» (για τη δολοφονία του Ιούλιου Καίσαρα πρόκειται), «ένας γκραφιτάς χάραξε το όνομα του Σύλλα», «ο Πομπήιος φορούσε εξαντρίκ ρούχο» (όπως ο Λάκης Γαβαλάς, ας πούμε), «ο Πύρρος… έκανε ντόρο πηγαίνοντας ελέφαντες στην Ιταλία», «ακούμε βερεσέ τους ισχυρισμούς του», «ήταν στάνταρ πρακτική», «έκανε μια απέλπιδα (sic) μαντεψιά», «μια ρωμαϊκή τραγωδία κομπλέ» (ίσως με τζατζίκι, κρεμμύδι, ντομάτα, απ’ όλα), «χρωματισμένη με μια πρέζα σνομπισμού», «να κάνουν τα δικά τους κουμάντα», «ένα πράμα (sic) που είχε μάθει ο Αντίοχος», «δικάστηκε, βεβαίως, βεβαίως» (να και λίγος Τσαγανέας). Οσο για την Τριανδρία Ιούλιου Καίσαρα, Πομπήιου, Κράσσου, που δίνει και τον τίτλο στο σημερινό Γλωσσίδι, έχουμε ποικιλία. Αν τη θέλεις πιο σεξουαλική ή πιο τραγουδιστική, αναφέρεται ως «το Τρίο» (κατά το «κάναμε ένα τρίο», αλλά και κατά το Τρίο Μπελκάντο και το Τρίο Καντσόνε). Αν πάλι την προτιμάς πιο πολιτική ή πιο κινηματογραφική, υπάρχει και ως «Συμμορία των Τριών», κατά τη Συμμορία των Τεσσάρων στη μεταμαοϊκή Κίνα και τη Συμμορία των Εντεκα στο σινεμά.

Αλλά και από άποψη ελληνικών γενικότερα, έχουμε: «η ερμηνεία ερίζεται», «οι πιο ζωηρά παραστημένες μορφές», «υποβάσταζαν τις διεργασίες», «η σύλληψη των λαβάρων» (υποθέτω, η αρπαγή), «σήμερα παραθεωρούμενη (υποθέτω, παραβλεπόμενη ή υποβαθμιζόμενη), «ισορροπισμοί ανάμεσα σε διαφορετικές αφοσιώσεις» (υποθέτω, loyalties), «το ζήτημα ήταν στυγνά ευθύ», κ.λπ., κ.λπ.

Ασφαλώς τα κείμενα, πρωτότυπα και μεταφρασμένα, δεν πρέπει «να έχουν καταπιεί μπαστούνι». Ασφαλώς και πρέπει η γλώσσα μιας μετάφρασης να είναι γλαφυρή, λαγαρή, ζωντανή. Μακριά από μένα απόψεις που υπερασπίζονται ή/και προάγουν τον λογιοτατισμό και τη γλωσσική ακαμψία. Αλλο όμως γλαφυρότητα και άλλο μαχαλομάγκικα ελληνικά. Και μάλιστα, πασπαλισμένα με ουκ ολίγους βαρβαρισμούς. Και επιπλέον, όλα αυτά σε βιβλίο… Ιστορίας.

Η έμμηνος ρήση

Δεν με απασχολεί ότι θα πεθάνω. Με απασχολεί ότι δεν θα ζω.