Ο πολιτικός αποκρυφισμός ως το συμμετρικό της ωμότητας

Οι δολοφονίες στο θέατρο της Μόσχας είναι τρομοκρατικό χτύπημα, οι υποκινητές όμως και οι σχεδιαστές διαφοροποιούνται αναλόγως του στρατηγικού συμφέροντος και της πολιτικής στόχευσης των ερμηνευτών του αιματηρού γεγονότος. Είναι μόνο το ISIS; Και ποια από όλες τις σέχτες; Μήπως είναι αναμεμειγμένη και η βρετανική M16 με ουκρανική συνδρομή (όπως υπαινίσσονται οι συγγραφείς του Κρεμλίνου) ή μήπως είναι προβοκάτσια του κ. Πούτιν για να βρει αφορμή έντασης της επιθετικότητάς του (όπως λένε κάποιοι δημοσιογράφοι); Επίσης οι έρευνες και οι συλλήψεις πιθανών συνενόχων στην Τουρκία, τι δείχνουν; Τι δίχτυ είναι αυτό που πλέκεται γύρω από τη μεγαλύτερη στρατηγική ασυμμετρία που διαχαράσσει την Ευρώπη; Το πλοίο έχασε τον έλεγχο και κατέστρεψε τη γέφυρα στη Βαλτιμόρη ή μήπως τελικά υπήρξε hacking στα συστήματα πλοήγησης, δηλαδή τρομοκρατική παρέμβαση όπως έγραψαν κάποιες ιστοσελίδες και επιμένουν διαδικτυακοί αποκρυφιστές;

Τα γεγονότα δεν έχουν τόσο σημασία όσο η πολιτική, συναισθηματική μεταφρασιμότητά τους. Το πώς στοιχειοθετείται το βολικό αφήγημα και το πολιτικό επιχείρημα. Ετσι μια κάπως άχρωμη είδηση, όπως π.χ. μια διακύμανση στις τιμές ακινήτων στη Σαγκάη, είναι ένα σχεδόν αόρατο, ισχνό μήνυμα για τον μέσο πολίτη, σε σχέση με τους ματωμένους ή σκοτωμένους του θεάτρου ή σε σχέση με τα θεαματικά παλιοσίδερα του μηχανικού θαύματος στο Μέριλαντ, παρόλο που μπορεί η οικονομική είδηση της Σαγκάης να είναι δείγμα μιας ευρύτερης κρίσης που σε λίγο θα πλακώσει και τον ίδιο τον απλό πολίτη και καταναλωτή των ειδήσεων. Οι σχολιασμοί δε των καταναλωτών ειδήσεων έχουν όλα τα αποκρυφιστικά ή κληρονομημένα χαρακτηριστικά, από τις παλαιότερες πολιτικές τοποθετήσεις τους. Καταλαβαίνει κανείς το βιογραφικό του πολίτη μέσα από το σχόλιό του. Υπάρχουν οι φανατικοί αντιαμερικανοί, οι φανατικοί αντιρώσοι και το αντίστροφο, ανάλογα με τα νεανικά πολιτικά φορτία καθενός. Με αυτούς τους ιδεολογικούς προσχηματισμούς, η είδηση, το γεγονός δεν εξηγείται, δεν κατανοείται, αλλά χρησιμεύει απλώς για να διεγείρει το ήδη υπάρχον συναισθηματικό και ιδεολογικό υπόστρωμα. Την ήδη μορφοποιημένη συναισθηματική, ιδεολογική ύλη που αναπαράγεται με πρόφαση το γεγονός. Το γεγονός (στο παράδειγμά μας, το τρομοκρατικό χτύπημα) επιβεβαιώνει αυτό που είναι προσχηματισμένο, προπαραδεκτό.

Αυτό το πολιτιστικό φαινόμενο, δηλαδή η διέγερση του προ-σχηματισμένου υποστρώματος, δεν επιτρέπει την παραλαβή της είδησης, της πληροφορίας ανοικτά και διερευνητικά, ούτε επιτρέπει την επεξεργασία της, αλλά την ταξινόμησή της σε συναισθηματικούς φωριαμούς. Η αρχιτεκτονική του γεγονότος π.χ. του τρομοκρατικού χτυπήματος προβλέπει τις αξιωματικές του πολιτικού καταναλωτή και συντελείται, αναπτύσσεται με βάση αυτές τις αξιωματικές, με βάση δηλαδή την αντιληπτική ιδιοσυστασία του καταναλωτή. Αν κανείς μπορέσει να αναλύσει τις αντιληπτικές ιδιοτυπίες, την ιδεολογική, συναισθηματική κατασκευή του λήπτη, ίσως μπορέσει να προβλέψει, να προλάβει το χτύπημα. Η αμοιβαιότητα παραγωγού του τρομοκρατικού γεγονότος και παραλήπτη/πολιτικού καταναλωτή του είναι το κλειδί. Βέβαια οι παραδοσιακές αναλυτικές τεχνικές της τρομοκρατίας έχουν υποσκελισθεί από την τεχνολογική ακριβολογία, ενός ολοένα και πιο διογκωμένου αρχείου. Εκατομμύρια παρακολουθούμενοι, ύποπτοι, ή αντιθέτως «καθαροί», ανερμήνευτοι που δεν επιτρέπουν την καχυποψία, ταξινομημένοι όμως, καταγεγραμμένοι, όλη η απέραντη ύλη των υπηρεσιών, στο τέλος αδρανοποιούν. Το τεράστιο πεδίο δεδομένων αποκοιμίζει. Οι άπειρες καταγραφές ύποπτων κινήσεων τις καθιστά συνήθεις, ήτοι αόρατες ή αναξιολόγητες. Η μία εκδοχή είναι αυτή. Η άλλη όμως είναι ότι ο «ύπνος» είναι σχεδιασμένος, με βάση στοχεύσεις.

Εάν η τρομοκρατική βία, κατά Roger Dadoun, φωτίζεται με τη βοήθεια μιας δομής του ψυχισμού, ήτοι αναπτύσσεται ανάμεσα στην Ομάδα Δράσης (ως Εγώ), στο Σύστημα (ως Υπερεγώ) και στη Μάζα (ως Αυτό), οι ερμηνείες και η εκμετάλλευση κάθε συμβάντος ακολουθούν τα παραδοσιακά (και εξόχως προβλέψιμα) υλικά της πολιτικής ιδιοτέλειας.

Ο Δημήτρης Σεβαστάκης είναι καθηγητής στη Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του ΕΜΠ