«Κοντά στον θάνατο ανακάλυψα την ομορφιά»

Τι φώτισε μέσα σας το έργο του Ερικ Εμάνουελ Σμιτ «Ο επισκέπτης» όπου πρωταγωνιστείτε – και μεταφέρατε στη Θεσσαλονίκη;

Σε όλους μας υπάρχει μέσα ο «επισκέπτης». Είναι η επιθυμία που έχουμε ξεχάσει, η συνειδητότητά μας, η φαντασία μας, η λογική μας, η πανσπερμία των προσώπων που φέρουμε. Οι μεγάλοι συγγραφείς, είτε έχουν πέντε είτε είκοσι πέντε πρόσωπα στο έργο τους, δεν τα αντιμετωπίζουν ξεχωριστά αλλά ως ένα. Λέει ο Ερικ Εμάνουελ Σμιτ στον «Επισκέπτη» ότι αν θελήσουμε να μας αφουγκραστούμε, ίσως τότε να ανακαλύψουμε αυτή την πανσπερμία που φέρει ο άνθρωπος μέσα του, αυτές τις διαφορετικότητες. Δεν είμαστε ένα πρόσωπο αλλά επιταγές, συνήθειες του τρόπου που μεγαλώσαμε κ.λπ. Οπως το έχει πει ο Τάσος Λειβαδίτης, «ζήσαμε τη ζωή κάποιου άλλου και ύστερα πεθάναμε εμείς».

Πώς ζούμε αυτή την «άλλη» ζωή, όπως λέτε;

Μέσω των εθισμών και των συνηθειών που πήραμε από τους γονείς μας, από τους προπάτορές μας. Θα επιστρέψω πάλι στο έργο για να πω ότι μέσω του Φρόιντ – που βάζει ως πρόσωπο δράσης ο συγγραφέας – τονίζει πως αρκεί ένα δευτερόλεπτο για να συλλάβει κανείς την αληθινή εσωτερική φωνή του που λέει «θέλω».

Αυτή η φωνή, το ισχυρό σας θέλω, πότε ήχησε μέσα σας;

Εργάστηκα, όταν σπούδαζα, σε νεκροτομείο. Αυτή η στιγμή έγραψε μέσα μου ως ένα τεράστιο «θέλω». Είχα εξοικειωθεί με τον θάνατο. Ο παππούς μου στη Σαντορίνη, απ’ όπου κατάγομαι, ήταν νεκροθάφτης. Περνούσα τα καλοκαίρια εκεί, στα νεκροταφεία και τις εκκλησίες. Εγινε βίωμά μου, πεποίθησή μου, ότι δεν υπάρχει θάνατος αλλά μνήμη. Τι να φοβηθώ από το ιερό σώμα ενός νεκρού; Οταν πέθαναν ο παππούς και η γιαγιά μου, εγώ τους ετοίμασα – και αργότερα και τη μητέρα μου. Αν ανακαλέσουμε τις μνήμες της δημιουργικότητας, όχι τις νεκροφόρες, αν θυμηθούμε τι θέλουμε να κάνουμε και εδραιώσουμε μέσα μας ότι μπορούμε να φτιάξουμε αυτά που επιθυμούμε, είμαστε πολύ κοντά σε αυτό που θέλουμε να είμαστε. Αυτό έχει σημασία: να κάνουμε δηλαδή τον στόχο μας πράξη. Κοντά στον θάνατο ανακάλυψα την ομορφιά, το θαύμα της ζωής.

Φαντάζομαι ότι αυτά είναι αποστάγματα ώριμης σκέψης. Τότε που ξεκινήσατε να εργάζεστε ήσασταν μόλις 16 ετών.

Ετσι είναι. Είχα μάθει από έναν φίλο για αυτή τη δουλειά που είχε καλά χρήματα και πήγα γιατί έπρεπε να αυτονομηθώ και να χρηματοδοτήσω τις σπουδές μου. Από τα έξι μου χρόνια, στον Αγιο Δημήτριο όπου ζούσα, αλλά και τα καλοκαίρια στη Σαντορίνη, τον τόπο καταγωγής μου, έδειχνα ότι δεν ήμουν ένα συνηθισμένο παιδί. Ημουν ένας αλήτης, ένας άνθρωπος που ήθελα «να αλιεύω». Δεν με ενδιέφερε η πραγματικότητα, με ενδιέφερε η λογική που είχε ποίηση μέσα της. Ετσι έφτιαχνα στίχους, αυτοσχεδίαζα, έκανα διάφορα.

Από τι θέλατε να αποδράσετε; Ποιες ήταν οι πιο σκοτεινές μνήμες της ζωής σας;

Ο ευλογημένος πατέρας μου ο οποίος έχει φύγει από τη ζωή ακολουθούσε αυτό που είχε μάθει από τον δικό του πατέρα. Για να τον σκληραγωγήσει, τον κρεμούσε ανάποδα. Ετσι και ο πατέρας μου κρεμούσε ανάποδα τον αδελφό μου, στον Αγιο Δημήτριο όπου ζούσαμε.

Εσείς δεν είχατε υποστεί αυτή τη βιαιότητα;

Οχι, γιατί εγώ τον διασκέδαζα από πολύ μικρό παιδάκι, τον έκανα να χαμογελάει και δεν με ακουμπούσε. Αλλά, ναι, οι στιγμές που έβλεπα τον αδελφό μου να δέχεται τη σκληρή τιμωρία του πατέρα μου ήταν αδυσώπητες.

Πώς το αντιμετωπίσατε όταν πια μπορούσατε να αντιδράσετε σε αυτό που συνέβαινε μέσα στο σπίτι σας;

Ηταν μακρύς ο δρόμος της συγχώρεσης. Αρχικά πήρα τις αποστάσεις μου. Φρόντισα τον εαυτό μου και τη μητέρα μου. Φυσικά ήταν δυσβάσταχτο, αλλά ξέρεις κάτι; «Εγραψε» μέσα μου και «ξέγραψε». Δεν υπάρχει ενοχή. Την πληγή, από τη στιγμή που δεν χάνει κανείς ένα μέλος του σώματός του, αν θέλει ο άνθρωπος μπορεί να την αγκαλιάσει και να την επουλώσει.

Πόσο καιρό ζούσατε σε αυτό το τοξικό περιβάλλον;

Ηταν έντονο από τα 10 μου χρόνια μέχρι τα 13 μου. Μετά αποφάσισα να φύγω από το σπίτι. Εμενα σε φίλους, σε φίλες. Δεν ήθελα να ζω αυτή τη σκληρότητα. Γι’ αυτό και δεν φοβήθηκα όταν πήγα να δουλέψω στο νεκροτομείο. Τι να μου έλεγε ένα νεκρό σώμα όταν έβλεπα τον πατέρα μου να φέρεται τόσο βίαια; Εδώ πρέπει να πω ότι αναγκάστηκα να κάνω κάποιες κινήσεις, τότε, για να σταματήσω αυτή του τη συμπεριφορά.

Τι ακριβώς κάνατε;

Δεν θα ήθελα να πω, δεν πρέπει. Ετσι όμως του απαγόρευσα να σηκώσει το χέρι του ξανά. Από εκεί και πέρα αυτό που εκτιμώ σ’ εμένα είναι ότι δεν φοβήθηκα να φοβηθώ.

Τι εννοείτε;

Φοβήθηκα και έδρασα. Αυτό δεν συμβαίνει σήμερα σε πολλά παιδιά. Ζούνε μια καταπίεση. Εναν βιασμό, σωματικό ή ψυχικό, και δεν αντιδρούν.

Ο φόβος δημιουργεί συνθήκες επιβίωσης. Αλλά εσάς τι σας έσπρωξε για να ενεργήσετε;

Σωστή η ερώτησή σου. Αυτό που με έκανε να διώξω τον φόβο ήταν όταν αποφάσισα να πάρω τους δρόμους. Ομως πρόκειται για μια προσωπική επιλογή.

Δεν σας απασχόλησε ότι έμενε πίσω ο αδελφός σας;

Αν δεν έβρισκα εγώ αυτή τη δύναμη, δεν θα γινόμουν εκείνος που θα ήταν σε θέση να τον φροντίσει αργότερα. Εβλεπα ότι ήταν καταδικασμένος. Πώς θα τον έτρεχα στα ψυχιατρεία για να τον βοηθήσω; Ο αδελφός μου έφυγε στα καράβια και επέστρεψε με κατάθλιψη. Του στάθηκα, τον φρόντισα, και αργότερα αυτοκτόνησε μέσα στο ψυχιατρείο. Δεν ήθελε να υποφέρει.

Δυσβάσταχτο όμως για εσάς που ζείτε με την απώλειά του.

Στην κηδεία του είπα ένα ποίημα του Λορέντζου Μαβίλη: «Καλότυχοι οι νεκροί που λησμονάνε την πίκρια της ζωής. Οντας βυθίσει / ο ήλιος και το σούρουπο ακολουθήσει / μην τους κλαις, ο καημός σου όσος και αν είναι. / Τέτοιαν ώρα οι ψυχές διψούν και πάνε στης Λησμονιάς την κρουσταλλένια βρύση· / μα βούρκος το νεράκι θα μαυρίσει, / α στάξει γι’ αυτές δάκρυ, όθε αγαπάνε […] Α δεν μπορείς παρά να κλαις το δείλι, / τους ζωντανούς τα μάτια σου ας θρηνήσουν· / θέλουν – μα δε βολεί να λησμονήσουν».

Η ανάγκη σας να εκφράζεστε θεατρικά από τα έξι σας χρόνια έχει την εξήγησή της.

Ηταν λυτρωτικό χωρίς να μπορώ να το συνειδητοποιήσω εκείνη την εποχή. Δεν είμαι τίποτα σπουδαίο που αγαπάω τη ζωή με όλα μου τα λάθη. Ηθοποιός ήθελα να γίνω για να μεταφέρω αισθήσεις και εικόνες. Σε αυτό με βοήθησε και η τραγωδία της ζωής που έζησα. Αυτή η τραγωδία της ζωής μου έγινε ποίηση μέσα από το θέατρο. Πίστευα ότι κάνοντας θέατρο θα τα αλλάξω όλα. Εγινα ένας ηγέτης της ουτοπίας μου. Ελεγα ότι θα τα νικήσω όλα.

Δοθήκατε με πάθος. Υπήρξε μια στιγμή ωστόσο που υποχώρησε αυτή η αφοσίωσή σας στο θέατρο; Μιλάω για τη δύσκολη συνθήκη που δημιουργήθηκε το 2013 στη «Μήδεια» του αείμνηστου Σπύρου Ευαγγελάτου στην Επίδαυρο.

Αγαπιόμασταν πολύ με τον σπουδαίο δάσκαλο Σπύρο Ευαγγελάτο αλλά περάσαμε μια μπόρα. Είχαμε μπροστά μας μιάμιση εβδομάδα για να πάμε στη γενική πρόβα. Μου τυχαίνει μια διαφήμιση από την οποία θα έπαιρνα για δύο ώρες γυρισμάτων 20.000 ευρώ. Η οικονομική μου κατάσταση μου επέβαλε να το κάνω. Ζητάω μερικές ώρες άδεια από τον Σπύρο Ευαγγελάτο και μου αρνήθηκε. Είχε δίκιο, αλλά εκείνα τα χρήματα τα χρειαζόμουν. Εκανα το λάθος να φύγω, για να πάω να κάνω τη διαφήμιση. Επέστρεψα με δύο ώρες καθυστέρηση. Συμπτωματικά είχαν αρρωστήσει άλλοι δύο συνάδελφοι εκείνη την ημέρα και η πρόβα δεν έγινε. Ομως η αντίδραση του Ευαγγελάτου προς εμένα ήταν πολύ συγκεκριμένη – και είχε απόλυτο δίκιο.

Τι έκανε δηλαδή;

Πήρε την ντουντούκα και φώναζε: «Κύριε Βακούση, όσο ζω δεν θα ξαναδουλέψετε μαζί μου». Η αλήθεια είναι ότι μετά από αρκετό καιρό οι σχέσεις μας αποκαταστάθηκαν. Του εξήγησα ότι με νίκησε η ανάγκη, απολογήθηκα και ξεδιαλύθηκαν όλα. Τα τελευταία χρόνια συναντιόμασταν, βγαίναμε, τρώγαμε, μιλούσαμε. Ισως και να δουλεύαμε ξανά.