Ζητείται φιλελεύθερος δημαγωγός

Ο σλοβένος φιλόσοφος, που έκλεισε προχθές τα 75 χρόνια του, γνωρίζει καλά τη συνταγή της επιτυχίας: στην εποχή μας πρέπει να σοκάρεις. Πριν καλά – καλά λοιπόν συνέλθει η δημοσιογράφος από την έκπληξη, τη ρωτάει πόσα θα ήθελε να βγάζει τον μήνα για να ζει άνετα. «Ας πούμε, εγώ χρειάζομαι τουλάχιστον 30.000 ευρώ», την προλαβαίνει. «Ενα διαμέρισμα στο Λονδίνο, τη Νέα Υόρκη ή το Παρίσι, να ταξιδεύω πολύ πρώτη θέση, να με περιμένει ένα ταξί-λιμουζίνα, και δίπλα στο δικό μου διαμέρισμα να μένει ένα ζευγάρι οικιακών βοηθών που θα καθαρίζουν διακριτικά το σπίτι μου όταν είμαι στο γραφείο μου ή λείπω». Δεν ακούγονται πολύ κομμουνιστικά όλα αυτά, επιμένει η συνάδελφος. «Γιατί; Ο Μαρξ λέει ότι η κοινωνική ισότητα είναι μια αστική ιδέα!»

Ο,τι ισχύει για τους διανοούμενους ισχύει και για τους πολιτικούς: αν δεν φωνάζεις, δεν «πουλάς». Η αμερικανική οικονομία πηγαίνει πολύ καλά, αλλά η δημοτικότητα του Τζο Μπάιντεν κινείται κάτω από το 40%. Στην περίπτωσή του, βέβαια, μετράει πολύ ο παράγων της ηλικίας. Ομως οι ηγέτες της Βρετανίας, της Γερμανίας, της Γαλλίας και της Ιαπωνίας, που είναι πολύ νεότεροι από τον αμερικανό πρόεδρο, είναι ακόμη λιγότερο δημοφιλείς!

Εκτός του να φωνάζεις, πρέπει να ξέρεις και να χρησιμοποιείς τα σόσιαλ μίντια ώστε η φωνή σου να πολλαπλασιάζεται και να φτάνει σε όσο το δυνατόν περισσότερους ανθρώπους. Κλασικό παράδειγμα είναι ο Ντόναλντ Τραμπ. Και η επιτυχία του είναι λογικό να βρίσκει μιμητές. Ο ειδικός απεσταλμένος της «Monde» στο Βουκουρέστι έγραφε αυτή την εβδομάδα για έναν ρουμάνο ακροδεξιό, τον Γκεόργκε Σιμιόν, που συνηθίζει να πηγαίνει σε πολιτικές συγκεντρώσεις χωρίς να τον έχουν καλέσει, να ανοίγει την κάμερα του κινητού του, να συνδέεται με το Facebook και να αρχίζει να βρίζει τους οπαδούς της παγκοσμιοποίησης, τους υποστηρικτές του Σόρος και τις «νεομαρξιστικές δικτατορίες».

Ο Σιμιόν είναι σήμερα ο πιο επιδραστικός πολιτικός στο ρουμανικό Facebook, με πάνω από ένα εκατομμύριο ακολούθους. Χάρις στην εκστρατεία του κατά της καραντίνας και των εμβολίων, η δημοτικότητά του έχει εκτοξευθεί. Και οι τελευταίες δημοσκοπήσεις δίνουν στο κόμμα του, την εθνικιστική και συνωμοσιολογική Συμμαχία για την Ενότητα των Ρουμάνων, 20%, έντεκα μονάδες πάνω από το ποσοστό που έλαβε στις βουλευτικές εκλογές του 2020.

Τα συστημικά κόμματα της Ρουμανίας προσπαθούν τώρα να συνεργαστούν για να εμποδίσουν την Ακροδεξιά να βρεθεί αύριο σε θέση ρυθμιστή. Ομως η αμυντική στάση του φιλελευθερισμού δεν είναι αρκετή. Οπως δείχνει η εμπειρία των τελευταίων ετών σε πολλές χώρες, τους δημαγωγούς και τους λαϊκιστές δεν είναι εύκολο να τους αντιμετωπίσεις με επιχειρήματα. Μήπως λοιπόν η λύση θα ήταν ένας ηγέτης που είναι λαϊκιστής στο στυλ και μετριοπαθής στις ιδέες;

Ο αρθρογράφος των «Financial Times» Τζανάν Γκανές έθεσε τις προάλλες το ερώτημα ως εξής: μπορεί να υπάρξει ένας φιλελεύθερος δημαγωγός; ‘Η η λαϊκιστική μετριοπάθεια συνιστά εξ ορισμού μια αντίφαση;

Ο βρετανός δημοσιογράφος επικαλείται την περίπτωση του πρώην υπουργού Εξωτερικών της Γερμανίας Γιόσκα Φίσερ, ο οποίος ήταν δημοφιλής όχι παρά, αλλά χάρις στο εριστικό του ύφος. Ιστορική έχει μείνει η φράση που είπε κάποτε στον αντιπρόεδρο της Μπούντεσταγκ: «Με όλο τον σεβασμό, κύριε αντιπρόεδρε, είστε μαλάκας». Πολιτικά, όμως, ήταν ένας μετριοπαθής φιλελεύθερος κεντροαριστερός. Υποστήριζε το ΝΑΤΟ, ήθελε χαλαρότερους κανόνες για τη βίζα και όταν οι σερβικές δυνάμεις του Μιλόσεβιτς σκόρπιζαν τον τρόμο στην πρώην Γιουγκοσλαβία δεν δίστασε να ταχθεί υπέρ του βομβαρδισμού του Βελιγραδίου.

Το παράδειγμά του προσπαθεί κατά κάποιον τρόπο να μιμηθεί ο Εμανουέλ Μακρόν, με διάφορες λαϊκές εκφράσεις (όπως το «θέλω να σπάω τα νεύρα των ανεμβολίαστων») και ανορθόδοξες μεθόδους (όπως οι τελευταίες του φωτογραφίες να ρίχνει γροθιές σε σάκο του μποξ), αλλά δεν είναι πολύ πειστικός. Ενας φιλελεύθερος δημαγωγός – γράφει ο Γκανές – θα έλεγε πρώτα απ’ όλα ότι οι μεγάλες πόλεις πληρώνουν τη νύφη στις χώρες τους, αφού οι περιφέρειες στις οποίες στέλνουν λεφτά τις κακολογούν και ψηφίζουν διαφορετικά. Θα εξαπέλυε επίθεση επίσης στην «woke» κουλτούρα, όχι επειδή υπάρχει αναγκαστικά πρόβλημα στα πανεπιστήμια ή στους χώρους εργασίας, αλλά για να μην έχουν το μονοπώλιο σε αυτό το πεδίο άνθρωποι σαν τον Τραμπ.

Κάποιος θα πρόσθετε ότι ένας φιλελεύθερος δημαγωγός θα τα έβαζε και με τους μετανάστες, αλλά μια έρευνα που δημοσιεύτηκε προχθές στα «ΝΕΑ» έδειξε ότι οι ψηφοφόροι ενδιαφέρονται πολύ λιγότερο για τη μετανάστευση απ’ ό,τι νομίζουμε, οπότε τζάμπα κόπος.

Ο αρθρογράφος των «Financial Times» αναγνωρίζει ότι με το που θα εμφανιστεί ένα τέτοιο πρόσωπο θα το μετανιώσει που του πέρασε από το μυαλό αυτή η ιδέα. Τι να κάνουμε όμως, δεν μπορείς να πηγαίνεις πάντα με την αγιαστούρα. Και μιας και θυμηθήκαμε την εκκλησία, υπήρξε τις τελευταίες δεκαετίες καλύτερος αντίπαλος του σκοταδισμού από τον συγκρουσιακό φιλελεύθερο Ρίτσαρντ Ντόκινς ή τον βέβηλο φιλελεύθερο Κρίστοφερ Χίτσενς;

Σλάβοϊ Ζίζεκ (1949 – )

Εσώρουχα στην κουζίνα

Και μιας και μιλάμε για «συνταγές σοκ», ας δούμε μερικά ακόμη συστατικά τους. Να οδηγείς τη δημοσιογράφο που σου παίρνει συνέντευξη στην κουζίνα, να της ανοίγεις τα συρτάρια και αντί για μαχαιροπήρουνα ή οποιοδήποτε μαγειρικό σκεύος να αποκαλύπτονται κάλτσες, μπλούζες και εσώρουχα. Να λες ότι οι αλβανοί μετανάστες που έρχονται στη Βρετανία συνδέονται με τις εγκληματικές συμμορίες. Να κατηγορείς τους τρανς – διευκρινίζοντας, όχι όλους – ότι αντικαθιστούν τον βιολογισμό με την ιδέα ότι ξέρουν τι είναι και θέλουν να γίνουν αυτό που λένε ότι είναι. Να δηλώνεις κομμουνιστής, έστω «μετριοπαθώς συντηρητικός κομμουνιστής», και να γκρινιάζεις για τις απεργίες. Να διαφημίζεις το βιβλίο σου «Χριστιανικός αθεϊσμός» (το 50ό που μεταφράζεται στα αγγλικά) λέγοντας ότι για να γίνει κάποιος πραγματικά άθεος πρέπει να περάσει από τον χριστιανισμό. Κυρίες και κύριοι, ο Σλάβοϊ Ζίζεκ!