Η μεγάλη άνοιξη

Εχει μία άλλους είδους σημειολογία η μεθαυριανή επέτειος. Είναι απόλυτη συνδεδεμένη με τη φύση. Λίγες μέρες μετά την εαρινή ισημερία, η έναρξη του αγώνα για την απελευθέρωση και την αναγέννηση του έθνους, συμπίπτει με την «αναγέννηση» του τοπίου. Πιστεύω εξάλλου ότι οι μεγάλες εθνικές ή θρησκευτικές γιορτές ορίζονται, έστω και υποσυνείδητα, από εμάς τους Ελληνες ως ενός είδους «αντανάκλασης» της φύσης. Είμαστε μια χώρα της άνοιξης και του καλοκαιριού. Γι’ αυτό θεωρούμε πιο «δική μας» γιορτή το Πάσχα. Και η κοίμηση της Θεοτόκου, τον Δεκαπενταύγουστο, είναι σαν να αποχαιρετάμε με τελετουργική μεγαλοπρέπεια το καλοκαίρι.

Ολα αυτά όμως λειτουργούν εσωτερικά. Τα ψιμύθια της επετείου είναι τα γνωστά. Ο μπακαλιάρος με σκορδαλιά, η Καρέζη ως Μαντώ Μαυρογένους και ο Παπαμιχαήλ ως Παπαφλέσσας στην τηλεόραση, το αν κολλάει σε Σαββατοκύριακο ώστε να γίνει τριήμερο, οι εξορμήσεις που χαρακτηρίζονται από τα τηλεοπτικά ρεπορτάζ ως η «μεγάλη έξοδος». Τι ειρωνεία γι’ αυτό που έχει υπάρξει μια κορυφαία «Μεγάλη Εξόδος» μια άλλη 25η Μαρτίου. Αυτή που ενέπνευσε τον Οδυσσέα Ελύτη να γράψει το Τρίτο Ανάγνωσμα στα Πάθη του Αξιον Εστί, το πιο γνωστό πεζό του κορυφαίου έργου του.

«Τις ημέρες εκείνες έκαναν σύναξη μυστική τα παιδιά και λάβανε την απόφαση, επειδή τα κακά μαντάτα πλήθαιναν στην πρωτεύουσα, να βγουν έξω, σε δρόμους και σε πλατείες…» γράφει ο ποιητής. Και αμέσως πιο κάτω ότι «…σίμωνε η μέρα που το Γένος είχε συνήθεια να γιορτάζει τον άλλο Σηκωμό…». Ηταν η παραμονή της εθνικής επετείου του 1942, η πρώτη 25η Μαρτίου υπό γερμανική κατοχή, όταν είχε απαγορευθεί κάθε σχετική εκδήλωση. Μέλη του σπουδαστικού τμήματος του ΕΑΜ άρχισαν να μαζεύονται στην πλατεία Εξαρχείων, ένας φοιτητής έβγαλε έναν αυθόρμητο λόγο για τους ήρωες της Επανάστασης που δείχνουν τον δρόμο για την ελευθερία. Οι λίγοι πολύ γρήγορα έγιναν πολλοί και οι πολλοί πλήθος. Και κάπως έτσι, «…οι νέοι με τα πρησμένα πόδια που τους έλεγαν αλήτες» συγκρότησαν μία άτυπη παρέλαση που όδευε προς το Κολωνάκι για να καταθέσει στεφάνι στις προτομές των Φιλικών. Κάποιος, από ένα μπαλκόνι της Σόλωνος, πέταξε μία ελληνική σημαία. Την πήρε ο φοιτητής Διονύσης Παπαδόπουλος που έγινε ο σημαιοφόρος εκείνης της πορείας που καταγράφηκε ως η πρώτη μαζική διαμαρτυρία ενάντια στους κατακτητές.

Οι καραμπινιέροι χτύπησαν τους διαδηλωτές, τέσσερις σκοτώθηκαν εκείνη την ημέρα αλλά το σύνθημα είχε δοθεί. Την επόμενη, ανήμερα της επετείου, ο λαός της Αθήνας συγκεντρώθηκε αυθόρμητα στο Σύνταγμα με εμπροσθοφυλακή τους ανάπηρους του αλβανικού έπους. Την ίδια ώρα στο Πανεπιστήμιο, ο καθηγητής Δημήτριος Ζακυνθινός εκφώνησε έναν θερμό πατριωτικό λόγο που τέλειωσε με στίχους από τον Θούριο.

Την επόμενη χρονιά και παρά τη ρητή απαγόρευση της Κομαντατούρ, οι Αθηναίοι γιόρτασαν όπως ήξεραν και ήθελαν την εθνική επέτειο. Και η αντίδραση των κατακτητών ήταν ακόμη πιο βίαιη. Μέχρι το βράδυ κράτησαν οι συγκρούσεις και, μόνο στο Σύνταγμα, σκοτώθηκαν 33 Ελληνες που ξεψύχησαν για να ανοίξουν δρόμο στην… άνοιξη. Οπως το λέει ο ποιητής: «…Σαν να μην ήταν άλλος δρόμος πάνω σ’ ολάκερη τη γη για να περάσει η Ανοιξη παρά μονάχα αυτός…».