Πρόσφατα η δεξαμενή σκέψης Progressive Lab παρουσίασε ευρήματα έρευνας που διεξήγαγε για λογαριασμό της η About People σε πέντε χώρες της ΕΕ για τις προκλήσεις της Δημοκρατίας. Στους παράγοντες που επηρεάζουν αρνητικά τη δημοκρατία, στην Ελλάδα ο σημαντικότερος αρνητικός παράγοντας είναι η πεποίθηση ότι οι αποφάσεις των κυβερνήσεων επηρεάζονται καθοριστικά από τα μεγάλα οικονομικά συμφέροντα (29,1%). Ανάλογη άποψη με τους Ελληνες έχουν οι Γάλλοι (29,3%) και οι Ρουμάνοι (28,8%).
Η εδραίωση αυτής της άποψης σε χώρες με διαφορετική δημοκρατική παράδοση σε μια περίοδο προκλήσεων για τη Δημοκρατία με την ενίσχυση των κομμάτων της Ακροδεξιάς μάς υποχρεώνει να αναζητήσουμε τρόπους να περιοριστεί η παρεμβατική ισχύς στην πολιτική των οικονομικά ισχυρών. Μια πρόταση που κατέθεσε ο Gabriel Zuckman στο βιβλίο του «Οι δισεκατομμυριούχοι δεν πληρώνουν φόρο εισοδήματος, εμείς όμως μπορούμε να τους σταματήσουμε» (εκδόσεις Πόλις) είναι να επιβληθεί ένας φόρος-κατώφλι στους δισεκατομμυριούχους οι οποίοι στην περίπτωση της Γαλλίας πληρώνουν –αναλογικά με το εισόδημά τους – δυο φορές λιγότερους φόρους από ό,τι ο μέσος όρος των Γάλλων. Ο φόρος που προτείνει αφορά όσους έχουν περιουσία πάνω από 100 εκατομμύρια και θα πληρώνουν 2% στην καθαρή αξία της περιουσίας τους.
Με αυτό τον τρόπο στέλνεται ένα ηχηρό μήνυμα προς όλους τους πολίτες πως και οι υπερπλούσιοι συμμετέχουν στα φορολογικά έσοδα – αφού η φορολογία εισοδήματος αποτυγχάνει στην περίπτωσή τους – προκειμένου να χρηματοδοτηθεί το κοινωνικό κράτος το οποίο βρίσκεται αντιμέτωπο με τεράστιες προκλήσεις.
Στη δημόσια συζήτηση έχουν διατυπωθεί πολλά επιχειρήματα κατά του φόρου αυτού ως προς το δυνητικό δημοσιονομικό όφελος και την αναπτυξιακή προοπτική.
Ο αντίλογος είναι ότι οι υπερπλούσιοι θα αποχωρήσουν στερώντας από τη χώρα πόρους για χρηματοδότηση καινοτόμων επενδύσων. Ο Zuckman έχει αντιπροτείνει να θεωρούνται φορολογικά υπόχρεοι στη χώρα που δραστηριοποιούνταν για ένα εύλογο διάστημα αν μετακινηθούν σε χώρα που φορολογεί πιο ευνοϊκά. Η συζήτηση όμως αυτή έχει και μια ισχυρή πολιτική διάσταση πέρα από τη δημοσιονομική και την αναπτυξιακή. Η υπερβολική συγκέντρωση πλούτου επιτρέπει σε ελάχιστα άτομα να επηρεάσουν τις εκλογές. Χαρακτηριστικό παράδειγμα ο Ιλον Μάσκ που αγόρασε το Χ και το έθεσε στη διάθεση της καμπάνιας του Τραμπ. Οι δισεκατομμυριούχοι μπορούν να χρηματοδοτήσουν δεξαμενές σκέψης για να προωθούν τις απόψεις που τους ευνοούν. Να επηρεάζουν την κοινή γνώμη μέσω των μέσων μαζικής ενημέρωσης που ελέγχουν.
Ενας φόρος όπως αυτός που πρότεινε ο Zuckman μπορεί να περιορίσει την πολιτική ισχύ των υπερπλουσίων σε σχέση με την ψήφο του απλού πολίτη. Σε μια εποχή που η μεσαία τάξη στην Ελλάδα πιέζεται από την υπερφορολόγηση εξαιτίας της μη τιμαριθμοποίησης της φορολογικής κλίμακας εισοδήματος η φορολόγηση των υπερπλουσίων στέλνει ένα μήνυμα ότι η οικονομική πολιτική δεν υποκύπτει στα συμφέροντα των ολίγων. Στην περίπτωση της Ελλάδας μια μελέτη των Q. Parinello, G. Varaschin και G. Zuckman έδειξε ότι o ο φόρος-κατώφλι μπορεί να αποδώσει περίπου 1 δισ. ευρώ.
Η αντίθετη άποψη υποστηρίζει ότι η πολιτική επιρροή θα πρέπει να αντιμετωπιστεί με αυστηρότερους νόμους για τη χρηματοδότηση των κομμάτων και των εταιρειών επιρροής.
Η αίσθηση ότι οι υπερπλούσιοι πληρώνουν χαμηλότερο πραγματικό φορολογικό συντελεστή από τους υπαλλήλους τους τροφοδοτεί τον λαϊκισμό, αλλά και την απαξίωση της πολιτικής στη συνείδηση των πολιτών. Το κύριο όφελος από τον φόρο Zuckman δεν είναι τα φορολογικά έσοδα, αλλά το πολιτικό μήνυμα ότι κανένας ιδιώτης δεν μπορεί να θεωρείται ισχυρότερος από το ίδιο το κράτος και τους δημοκρατικούς θεσμούς.
Ο Φίλιππος Σαχινίδης είναι πρώην υπουργός Οικονομικών
