Εκτελέσεις, θαύματα και αμαρτωλές καλόγριες

Με «Το χρέος του εκτελεστή» (Knox goes away, ΗΠΑ, 2023), ο ηθοποιός Μάικλ Κίτον επανήλθε πέρυσι για δεύτερη φορά στην κινηματογραφική σκηνοθεσία, 15 ολόκληρα χρόνια μετά τον «Σιωπηλό εκτελεστή», όπου και πάλι ένας πληρωμένος φονιάς είναι ένα από τα βασικά πρόσωπα. Ομως η νέα του ταινία είναι σαφώς ανώτερη, πιο ώριμη και όσο παράδοξο και αν ακουστεί, παρά το θέμα της, πιο «ζεστή» και ανθρώπινη. Με έναν περίεργο τρόπο συμπάσχουμε με τον Τζον Νοξ (Κίτον), έναν δολοφόνο επί πληρωμή που θα δει τη ζωή του να οδηγείται προς το τέλος όταν μαθαίνει ότι πάσχει από τη νόσο Κρόιτσφελντ – Γιάκομπ, που μοιάζει με την Αλτσχάιμερ, όμως εξελίσσεται με πολύ πιο ραγδαίο τρόπο και έχει το εξής σύμπτωμα: όταν ο ασθενής βρίσκεται σε μια συναισθηματική κατάσταση, χαρά, λύπη ή οτιδήποτε, δεν ξέρει γιατί νιώθει έτσι.

To «χρέος» που αναφέρεται στον ελληνικό τίτλο σχετίζεται με τις εκκρεμότητες τις οποίες ο Νοξ θα πρέπει σύντομα να κλείσει γιατί του μένουν λίγες εβδομάδες ζωής, οπότε ένα φιλμ που αρχικά σου δίνει την εντύπωση του θρίλερ μετατρέπεται με έναν οργανικό και καθόλου επιτηδευμένο τρόπο σε μείγμα οικογενειακού δράματος – ντετέκτιβ στόρι. Κυρίως επειδή ο γιος του Νοξ (Τζέιμς Μάρντσεν), που γνωρίζει την ιδιότητα του πατέρα του, θα βρεθεί σε δύσκολη θέση διαπράτοντας ο ίδιος έναν φόνο και θα ζητήσει από τον πρώτο βοήθεια.

Ο Κίτον εστιάζει προσεκτικά στη δυνατή ιστορία οικογενειακών δεσμών που έχει στα χέρια του, αλλά την ίδια ώρα επεξεργάζεται με θαυμαστή σχολαστικότητα τον ήρωά του που είναι, αναμφισβήτητα, ένας από τους πιο δύσκολους – αν όχι ο δυσκολότερος – της κινηματογραφικής καριέρας του. Πολύ ήσυχα, χωρίς εκρήξεις και χωρίς υπερβολές, παίζει έναν άνθρωπο που ενώ χάνει σταδιακά τη μνήμη του και οδεύει προς τον θάνατο, δεν χάνει την αυτοπεποίθησή του έχοντας βρει έναν καινούργιο σκοπό για την ελάχιστης διάρκειας ζωή που έχει μπροστά του. Στα 114′, ο χρόνος της ταινίας δείχνει κάπως πολύς, όμως είναι ισορροπημένα μοιρασμένος διότι η ιστορία περιέχει ενδιαφέροντες β’ ρόλους όπως της φεμινίστριας ντετέκτιβ (Σούζι Νακαμούρα) που προσπαθεί να συλλάβει τον Νοξ, τον παλιό του φίλο που τον έβαλε στο «επάγγελμα» και τώρα τον βοηθά (Αλ Πατσίνο), την πόρνη που τον συντροφεύει μία φορά την εβδομάδα (Τζοάνα Κούλιγκ) και την πρώην σύζυγό του που δεν έπαψε ποτέ να τον αγαπά (Μάρσια Γκέι Χάρντεν).

Μυστήριο στο μοναστήρι 1

Με την Κέιτ Μπλάνσετ στην παραγωγή αλλά και στον βασικό γυναικείο ρόλο μιας καλόγριας υπεύθυνης για τη λειτουργία ενός μοναστηριού – ορφανοτροφείου, κάπου στα βάθη της Αυστραλίας τη δεκαετία του 1930, η ταινία «Το νέο αγόρι» (The new boy, Αυστραλία, 2023), εντελώς αβίαστα και χωρίς να χρησιμοποιεί ως καταλύτη το στοιχείο του θρίλερ, κινείται στο μεταίχμιο πραγματικότητας / μεταφυσικού. Ολα ξεκινούν με την άφιξη ενός ανήλικου Αβορίγινα (Ασουάν Ρέιντ) στο μοναστήρι. Η παρουσία του μικρού αναστατώνει όσους μένουν εκεί· τα υπόλοιπα ορφανά παιδιά, επίσης Αβορίγινες, όπως και το προσωπικό που τα φροντίζει, τις δύο καλόγριες και τον επιστάτη. Με την αμίλητη αλλά σίγουρη συμπεριφορά και στάση του απέναντι στα πράγματα, το παιδί εκπέμπει έναν περίεργο «ηλεκτρισμό» που κάνει όλους να αισθάνονται άβολα. Δέχεται τη βία από κάποια παιδιά, αλλά την ίδια ώρα την αγάπη της υπεύθυνης του μοναστηριού (Μπλάνσετ) που θέλει να το βοηθήσει να ενσωματωθεί. Ομως ακόμα κι εκείνη ανησυχεί για το ανεξήγητο μυστήριο που το «νέο αγόρι» κρύβει μέσα του.

Ο σκηνοθέτης Γουόρικ Θόρντον που έχει επίσης γυρίσει τη «Γλυκιά πατρίδα» (2017) με τους Σαμ Νιλ, Μπράιαν Μπράουν, μια θαυμάσια ταινία πάνω στο δράμα των Αβορίγινων που καταπιέστηκαν από τους λευκούς της Αυστραλίας, αποπειράται έναν επιτυχημένο συνδυασμό της καταγραφής των σταδίων ενσωμάτωσης του παιδιού στον «νέο κόσμο» (το φαγητό, η προσευχή, η εργασία στην ύπαιθρο κ.λπ.) με τη δική του «υπερφυσική» δύναμη που ωθεί τον νέο (για εκείνο) κόσμο να το αντιμετωπίζει με την επιφύλαξη που προκαλεί ο φόβος.

Η ταινία μοιάζει περισσότερο σαν μια ασκητικά ήρεμη μελέτη πάνω στο ανορθόδοξο και το «διαφορετικό» σε συνάρτηση με τη μυστικιστική επίδραση της φύσης που επίσης  παίζει σημαντικό ρόλο. Μια θαυμάσια κινηματογαρφημένη και ήσυχα ειπωμένη ιστορία ενηλικίωσης, στην οποία η μαγεία που κατά κάποιο τρόπο ταυτίζεται με την έννοια της ελευθερίας αντιπαρατίθεται με την αυστηρότητα του καθολικισμού που μπορεί να εκληφθεί ως καταπίεση.

Μυστήριο στο μοναστήρι 2

Στους σκοτεινούς κύκλους της Καθολικής Εκκλησίας αλλά με έναν εντελώς διαφορετικό τρόπο από του «Νέου αγοριού» επιδιώκει να εισχωρήσει και η ταινία «Ασπιλη» (Immaculate, ΗΠΑ / Ιταλία, 2024) του Μάικλ Μόχαν. Εδώ έχουμε ένα καθαρόαιμο θρίλερ, του οποίου η ιστορία εκτυλίσσεται σε ένα μοναστήρι στην Ιταλία, της Παναγίας της Θρηνωδούσας, χτισμένο, όπως μαθαίνουμε, το 1632. Εκεί θα καταλήξει μια νεαρή αμερικανίδα καλόγρια (Σίντνεϊ Σουίνι) επειδή η μονή της στη Φιλαδέλφεια των ΗΠΑ έκλεισε. Σύντομα αντιλαμβάνεται ότι στη νέα της κατοικία ο θάνατος είναι καθημερινότητα και ότι το μότο της κοινότητας, «ο πόνος είναι αγάπη», συνδυάζεται με την υπακοή, την πείνα και την αγνότητα· τους τρεις πυλώνες – όρκους πάνω στους οποίους πρέπει να κινούνται οι καλόγριες αν θέλουν να μην ταλαιπωρηθούν.

Η ταινία είναι καλοφτιαγμένη και σε ορισμένες στιγμές θυμίζει nunsploitation (σεξοθρίλερ με καλόγριες, της μόδας στην Ευρώπη τη δεκαετία του 1970· ταινίες όπως «Σεξ στο μοναστήρι» του Βαλέριαν Μποροβζίκ ή «Ιστορία μιας γυναίκας» του Χεσούς Φράνκο). Ομως το πιο δυνατό κομμάτι της δεν παύει να είναι το πρώτο, η δημιουργία της ατμόσφαιρας του κόσμου στον οποίο θέλει να μας βάλει η «Ασπιλη». Στο δεύτερο μέρος, όταν μπαίνουμε στο διά ταύτα, μπαίνουμε επίσης στην οργιαστική φαντασία των δημιουργών της ταινίας που καταλήγει σε κάτι εντελώς ανόητο, σχετικό με το… DNA του Ιησού Χριστού που έχει βρεθεί σε ένα από τα καρφιά του Σταυρού του και μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την αναδημιουργία του μέσω της νέας καλόγριας και φυσικά της τεχνολογίας. Οπότε σηκώνεις τα χέρια ψηλά και απλώς περιμένεις το τέλος.

Οδοιπορικό βαρβαρότητας

Το στοιχείο της «ενσωμάτωσης» των αυτοχθόνων μιας χώρας στον «πολιτισμένο» κόσμο του κατακτητή είναι επίσης το πλαίσιο μέσα στο οποίο ο χιλιανός σκηνοθέτης Φελίπε Γκάλβεζ Χαλμπέρλε χτίζει την πρώτη μεγάλου μήκους ταινία του «Οι άποικοι» (Los colonos, διεθνής συμπαραγωγή με βάση τη Χιλή, 2023). Μόνο που εδώ οι συνθήκες είναι εντελώς διαφορετικές και διαμορφώνονται αποκλειστικά από τις απάνθρωπα βίαιες μεθόδους μέσω των οποίων ο πολιτισμένος επιβάλλεται στον «απολίτιστο». Το 90% αυτής της ταινίας είναι το αιμόφυρτο ταξίδι τριών εντελώς διαφορετικών ανθρώπων που για λογαριασμό ενός χιλιανού προύχοντα (Αλφρέντο Κάστρο) έχουν αναλάβει να εξολοθρεύσουν κάθε ζώσα ψυχή ινδιάνου άποικου όχι μόνο στη χώρα του πρώτου αλλά και στη γειτονική Αργεντινή. Οι τρεις «κυνηγοί» – διότι έτσι συμπεριφέρονται, λες και κυνηγούν ζώα – είναι μια μικρογραφία της κατάστασης που επικρατούσε στη Νότια Αμερική στις αρχές του προηγούμενου αιώνα (1901): ο αρχηγός είναι ένας σκωτσέζος τυχοδιώκτης, πρώην στρατιωτικός (Μαρκ Στάνλεϊ) που δεν διστάζει να σκοτώσει κάποιον εργάτη του εν ψυχρώ αν πάνω στη δουλειά χάσει το χέρι του· του είναι πλέον άχρηστος. Ο βοηθός του είναι ένας πληρωμένος φονιάς από την Αμερική (Μπέντζαμιν Γουέστφολ) που το αφεντικό έχει επιβάλει στον πρώτο. Και ο τρίτος είναι ένας ιθαγενής (Καμίλο Αραντσίμπια), αναγκασμένος να ακολουθήσει την αποστολή και με τη συμμετοχή του να λάβει μέρος σε κάτι στο οποίο δεν πιστεύει.

«Το χώμα αν δεν βαφτεί με αίμα χάνει την αξία του», ακούμε στην ταινία, και πραγματικά το αίμα που χύνεται εδώ είναι τόσο πολύ που θαρρείς ότι μουλιάζει η οθόνη. Την ώρα που η κάμερα του Γκάλβεζ Χαλμπέρλε δεν αφήνει ανεξιχνίαστο σημείο για σημείο της μαγευτικής ομορφιάς της Γης του Πυρός, το περιεχόμενο του πλαισίου είναι οι εν ψυχρώ δολοφονίες, οι σοδομισμοί, η νεκροφιλία, οι βιασμοί· ένα ατελείωτο όργιο φρικαλεοτήτων σε ένα οδοιπορικό βαρβαρότητας που με αποστομωτικό αλλά και πολύ ειλικρινή τρόπο καταγράφει την ανθρώπινη κτηνωδία στον βωμό του πλούτου.

Τέρατα και ρεμπέτικο

Δύσκολα αντιλαμβάνεσαι τι ακριβώς συμβαίνει στο «Μινόρε» (Ελλάδα, 2024), τρίτη μεγάλου μήκους ταινία του Κωνσταντίνου Κουτσολιώτα που πριν από 11 χρόνια είχε κάνει ένα αξιόλογο ντεμπούτο στη μεγάλου μήκους παραγωγή με το «Winter», μεταφυσικό θρίλερ τοποθετημένο στην ελληνική περιφέρεια. Το στοιχείο του μεταφυσικού υπάρχει και στο «Μινόρε» (αναφέρεται εξάλλου ο συγγραφέας Χ. Φ. Λάβκραφτ στις σημειώσεις της παραγωγής), όμως το όλο πράγμα πνίγεται μέσα στον ωκεανό του σεναριακού χάους μιας ταινίας που σου δίνει την εντύπωση ότι προτεραιότητα των δημιουργών της ήταν το design και η όψη, με ελάχιστη σημασία (αν όχι καθόλου) στο περιεχόμενο. Ανθρωποι που μεταμορφώνονται σε τέρατα. Κάποιοι τραγουδούν ρεμπέτικα μέσα σε ένα κουτούκι. Ενας αμερικανός ναύτης στον Πειραιά που φλερτάρει με μια σερβιτόρα. Μια ηλικιωμένη κυρία που αποκεφάλιζε κόσμο στον Εμφύλιο και κουβαλάει ένα τέτοιο κεφάλι στην τσάντα της. Ο Γιάννης Ζουγανέλης σε ρόλο παπά. Πώς συνδέονται όλα αυτά μεταξύ τους;

Ε, δεν συνδέονται ή και αν συνδέονται, το πώς το γνωρίζει μόνο ο σκηνοθέτης. Κρίμα γιατί αν αυτό που το «Μινόρε» θέλει να πει (και δεν μπορεί) ήταν αντίστοιχο με τον σκηνικό του κόσμο που κατασκεύασε η Ελίζαμπεθ Σουχ, όπως και με τη «βρώμικη» φωτογραφία του Δημήτρη Σταμπόλη, το αποτέλεσμα σίγουρα θα ήταν κατά πολύ ανώτερο (παίζουν: Νταβίντε Τούτσι, Δάφνη Αλεξάντερ, Εφη Παπαθεοδώρου, Στέλιος Δημόπουλος, Μαρία-Νεφέλη Δούκα, Μελέτης Γεωργιάδης κ.ά.)

* Προβάλλεται, τέλος, μεταγλωττισμένη και υποτιτλισμένη η τέταρτη ταινία του γνωστού franchise κινουμένων σχεδίων «Κουνγκ Φου Πάντα», το «Κουνγκ Φου Πάντα 4» (Kung Fu Panda 4, ΗΠΑ, 2024), στο οποίο ο μετρ των πολεμικών τεχνών Πο (το πάντα του τίτλου) εκπαιδεύει έναν αντικαταστάτη του καθώς ο ίδιος έχει αναλάβει την ηγεσία της Κοιλάδας της Ειρήνης χωρίς να έχει ιδέα για το τι ακριβώς πρέπει να κάνει. Σκηνοθεσία: Μάικ Μίτσελ, Στέφανι Μα Στάιν (η σκηνοθετική επίβλεψη της προσαρμοσμένης στα ελληνικά εκδοχής είναι του Πέτρου Δαμουλή).