Μεταπολίτευση: Το συνεχές νήμα

Σε μια αποστροφή της ομιλίας του στο πρόσφατο συνέδριο «Μεταπολίτευση: 50 χρόνια μετά», ο Μαρκ Μαζάουερ είπε ότι «η Ελλάδα θα μπορούσε να έχει εγκαταλείψει την Ευρώπη, αλλά δεν είχαν οι ψηφοφόροι τα κότσια». Είναι όμως ακριβώς έτσι; Ας σκεφτούμε την Ιστορία.

Μετά την απαλλαγή της Ελλάδας από τη δικτατορία των συνταγματαρχών και την αποκατάσταση του δημοκρατικού πολιτεύματος αρχής γενομένης από τον σχηματισμό κυβέρνησης εθνικής ενότητας υπό τον Κωνσταντίνο Καραμανλή, το πολιτικό σύστημα επιδεικνύει επί μισό αιώνα ισχυρή αντοχή παρά την «οικονομική κατάθλιψη» της δεκαετίας του 2010, κατά την οποία δοκιμάστηκε σοβαρά η εμπιστοσύνη των πολιτών σε αυτό.

Η οιονεί χρεοκοπία της χώρας μας διέρρηξε τον παραδοσιακό δικομματισμό της περιόδου τρεισήμισι δεκαετιών, κατά την οποία οι παθογένειες του κομματικού συστήματος επιδεινώνονταν προϊόντος του χρόνου, υπονομεύοντας την οικονομική ελευθερία των ανθρώπων παράλληλα με την πελατειακή δέσμευση της ψήφου τους.

Το καλοκαίρι του 2015, η αιφνιδιαστική διακοπή των διαπραγματεύσεων με τους πιστωτές, με την προκήρυξη δημοψηφίσματος για την 5η Ιουλίου εκείνου του έτους, οδήγησε την κατάσταση σε επικίνδυνο εκτροχιασμό. Επρόκειτο για ένα αμφιλεγόμενο δημοψήφισμα με ορίζοντα μόλις μιας εβδομάδας, και που μάλιστα αφορούσε μια πρόταση η οποία είχε ήδη αποσυρθεί de facto από το τραπέζι των διαπραγματεύσεων.

Ο ισχυρισμός ότι οι ψηφοφόροι δεν είχαν τα κότσια ώστε να εγκαταλείψει η Ελλάδα την ευρωζώνη θα ήταν πρόδηλος αν το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος ήταν αντίστροφο. Αυτό το οποίο απεδείχθη ωστόσο εκ του αποτελέσματος της κρίσιμης για τη χώρα μας ευρωπαϊκής Συνόδου Κορυφής των 17 ωρών, στις 13 Ιουλίου του 2015, ήταν η συνειδητοποίηση του τότε πρωθυπουργού ότι ήταν αδιανόητο να επιστρέψει στην Αθήνα με το επαχθές Grexit στις αποσκευές του. Μετά την αποτυχημένη διαπραγμάτευση του πρώτου εξαμήνου, η ταπεινωτική και με πολύ βαρύ τίμημα συνθηκολόγηση με εταίρους και δανειστές ήταν μονόδρομος, πράγμα που έγινε κατανοητό με την παρουσίαση της δίτομης μαύρης βίβλου στο τραπέζι της ύστατης διαπραγμάτευσης.

Επιπλέον, η γεωπολιτική θέση της Ελλάδας βοήθησε καθοριστικά στο διεθνές επίπεδο, όπως φάνηκε από την καθοριστική παρέμβαση του αμερικανικού παράγοντα εκείνο το δραματικό καλοκαίρι· στη μεγάλη εικόνα, οι διευθετήσεις γύρω από την ελληνική κρίση εξελίσσονταν μέσα στην ευρύτερη σφαίρα της γεωοικονομίας· προς το κοινό συμφέρον του διατλαντικού άξονα, έπρεπε να αποφευχθεί η μετάπτωση μιας χώρας, από τις ράγες της δυτικής φιλελεύθερης δημοκρατίας, σε αποτυχημένο κράτος στην ευμετάβλητη περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου.

Και στην πιο κρίσιμη καμπή, με τα κότσια της τότε αντιπολίτευσης στο Κοινοβούλιο – τη σύμπραξη δηλαδή των κομμάτων του δημοκρατικού τόξου για την υπερψήφιση της συμφωνίας με τους ευρωπαίους εταίρους μας –, επιβεβαιώθηκε το μεταπολιτευτικό εθνικό δόγμα «ανήκομεν εις την Δύσιν». Από αυτή την άποψη τουλάχιστον, το νήμα των 50 χρόνων παραμένει για την Ελληνική Δημοκρατία ιστορικά συνεχές.

Ο Κωνσταντίνος Γκράβας είναι εντεταλμένος διδάσκων «Οικονομικής Ιστορίας της Ελλάδος» στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών