Ποδόσφαιρο, η ποίηση εν κινήσει

Ποίηση, η υπέρτατη μορφή της συγκινησιακής χρήσης της γλώσσας. Ο πεζός λόγος σε κίνηση, σε ρυθμό, όπως ο καλπασμός των σύγχρονων ηρώων της μπάλας. Κάθε χρόνο η 21η  Μαρτίου είναι αφιερωμένη στους γλωσσοπλάστες που καταθέτουν τα εσώψυχά τους σε ύμνους, παιάνες, εγκώμια, θρήνους και επινίκια, ως σύγχρονοι Πίνδαροι. Ανάμεσά τους αρκετοί που δεν διστάζουν να σπάσουν τις νόρμες της ψευδοκουλτούρας και να εκφράσουν το δέος που νιώθουν μπροστά στη στρογγυλή θεά. Να γονατίσουν ενώπιον του βαθύτερου συναισθήματος που γεννά μία ντρίμπλα, ένα γκολ, η νίκη απέναντι στον δυνατότερο.

Ρίτσος, Καρούζος, Εγγονόπουλος, τόλμησαν να σμιλεύσουν τον λόγο για να αναδείξουν μέσα από τα ποιήματά τους τη δύναμη του ποδοσφαίρου.

«Το Στάδιο της Νύχτας»

Δεν είναι οι μόνοι.

«Σιγά σιγά η μπάλα ανέβηκε στον ουρανό.

Τότε φάνηκε ότι οι κερκίδες ήταν γεμάτες.

Στο γκολ ήταν ο μοναχικός ποιητής,

αλλά ο διαιτητής σφύριξε οφσάιντ», έγραψε ο Γκίντερ Γκρας στο «Στάδιο της Νύχτας».

Ο Αλμπέρ Καμί ό,τι έμαθε σχετικά με το ήθος και τις υποχρεώσεις των ανδρών το οφείλει στο ποδόσφαιρο, από τα χρόνια που αγωνιζόταν σε ομάδα του πανεπιστημίου ως τερματοφύλακας.

Σπουδαία ονόματα της λογοτεχνίας λειτουργούν ως κολυμβήθρα του Σιλωάμ για το λαοφιλέστερο άθλημα που πολλοί το τοποθετούν λανθασμένα δίπλα στους λούμπεν αυτού του κόσμου γιατί η ψυχή τους είναι ρηχή.

Ο ουρουγουανός δημοσιογράφος, λογοτέχνης και ποιητής, Μάριο Μπενεντέτι θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους συγγραφείς του δεύτερου μισού του 20ου αιώνα, στον ισπανόφωνο κόσμο.

Θαυμαστής του Ντιέγκο Μαραντόνα παρά τις αντιθέσεις της Σελέστε με την Μπιανκοσελέστε, το 2008 του αφιέρωσε το ποίημα «Σήμερα ο χρόνος σου είναι πραγματικός».

«Σήμερα ο χρόνος σου είναι πραγματικός, κανείς δεν τον εφευρίσκει

Και παρόλο που άλλοι ξεχνούν τους εορτασμούς σας

Οι νύχτες χωρίς αφέντες είναι πολύ μακριά

Και πολύ μακριά η λύπη που αποθαρρύνει».

Ο σπουδαίος ιταλός σκηνοθέτης Πιερ Πάολο Παζολίνι ήταν επίσης ένας εξαιρετικός ποιητής και λάτρης του ποδοσφαίρου. Εναν χρόνο μετά την ήττα της Ιταλίας από τη Βραζιλία στον μυθικό τελικό του Μουντιάλ του 1970 έγραψε ένα άρθρο που δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Il Giorno» στις 3 Φεβρουαρίου 1971 με τίτλο «Το ποδόσφαιρο είναι μια γλώσσα με τους ποιητές και τους πεζογράφους της».

«Το ποδόσφαιρο είναι ένα σύστημα σημείων, δηλαδή μια γλώσσα. Εχει όλα τα θεμελιώδη χαρακτηριστικά μιας γλώσσας, αυτή που θεωρούμε ως όρο αντιπαράθεσης, γραπτή-ομιλούμενη γλώσσα. Στην πραγματικότητα οι «λέξεις» της ποδοσφαιρικής γλώσσας σχηματίζονται ακριβώς με τις λέξεις της γραπτής γλώσσας».

Κατά τον Παζολίνι, οι λέξεις σχηματίζονται από τις ντρίμπλες, τα γκολ, τις ενέργειες που κάνουν οι ποδοσφαιριστές με τα πόδια τους.

«Ποιοι είναι οι καλύτεροι ντριμπλέρ στον κόσμο και οι καλύτεροι σκόρερ; Οι Βραζιλιάνοι. Ως εκ τούτου το ποδόσφαιρό τους είναι ένα ποδόσφαιρο ποίησης. Στην πραγματικότητα όλα σε αυτό βασίζονται, στην ντρίμπλα και στο γκολ».

Σάμπα

Το 1933 ο ιταλός ποιητής Ουμπέρτο Σάμπα βρέθηκε σχεδόν τυχαία σε έναν ποδοσφαιρικό αγώνα στη γενέτειρά του την Τεργέστη λόγω ενός εισιτηρίου που του χάρισε ένας φίλος του. Ο Σάμπα, ένας ευγενικός ποιητής, μακριά τόσο από την καινοτόμο και εικονοκλαστική μανία των φουτουριστών όσο και από τη συναισθηματική αυτοαναφορικότητα του ερμητισμού, αφέθηκε αμέσως να παρασυρθεί γιατί αναγνώρισε το ποιητικό και επικό επίπεδο του ποδοσφαίρου το οποίο τον ενέπνευσε για να γράψει τα «Πέντε ποιήματα για το παιχνίδι του ποδοσφαίρου».

Ενας άλλος ιταλός ποιητής του 20ου αιώνα, ο Αλφόνσο Γκάτο, από τις στήλες της «Giornale» το 1975 έγραψε σε ανοιχτή επιστολή στον Τζάνι Ριβέρα πως «το ποδόσφαιρο είναι σαν ποίηση, ένα παιχνίδι που αξίζει τη ζωή. Θέλω να σου πω: ακόμα και ο ποιητής έχει το δικό του πεδίο όπου οι λέξεις, τα χρώματα και οι ήχοι κινούνται προς ένα ευτυχές αποτέλεσμα».

Στο ποίημά του «Ο ποδοσφαιρικός αγώνας», ο ποιητής από το Σαλέρνο χρησιμοποιεί ένα έπος που θα μπορούσε να οριστεί ως μπρεχτικό, καθώς κοιτάζει τον χαρακτήρα απέξω, με τον αναγνώστη που είναι θεατής και δεν συμπάσχει, ένα έπος που κατατάσσει τον πρωταγωνιστή της αφήγησης στους κανονικούς, ταπεινούς, απλούς ανθρώπους ή μάλλον στο προλεταριάτο, όπως θα έλεγε ο Μπρεχτ.

Υπήρξαν ποδοσφαιριστές όπως ο Πελέ, ο Μαραντόνα και οι πιο σύγχρονοί τους σαν τον Μέσι που καθοδήγησαν τις πένες σπουδαίων δημιουργών στο να γράψουν αριστουργήματα με τις ενέργειές τους.

Ο μεγάλος Τζάνι Μπρέρα είδε κάποτε τον Πελέ να πετυχαίνει γκολ με ανάποδο ψαλίδι και στη συνέχεια έγραψε: «Αυτό το γκολ είναι το πιο όμορφο ποίημα». Πόσες και πόσες φορές έχει αναφερθεί το «γκολ-ποίημα» που σημειώθηκε σε ταπεινά γήπεδα, όπως αυτό της Λαμίας πρόσφατα από τον Λιβάι Γκαρσία, ή στα μεγαλύτερα του κόσμου, το Μαρακανά, το Γουέμπλεϊ, το Καμπ Νου και το Μεάτσα.

Η ποίηση, αυτή η κίνηση του γραπτού λόγου κρύβεται σε κάθε γωνιά, σε κάθε έκφραση ακόμα και στα ονόματα των πρωταγωνιστών.

Tο «ποίημα» του Πελέ

Ποιος θα μπορούσε να φανταστεί πιο γλαφυρά ονόματα για τους θρύλους Γκαρίντσα, Ντιντί, Πελέ, Βαβά και Ζαγκάλο τα οποία έμοιαζαν να αγκαλιάζονται γλυκά μέσα στη θαλπωρή ενός ποιήματος.

Ο ποιητής Βινίσιους ντε Μοράες είχε συγκινηθεί με την ιστορία του Γκαρίντσα και έγραψε το ποίημα «Ο άγγελος με τα στραβά πόδια».

Για τον «Τσάπλιν του ποδοσφαίρου», όπως τον αποκαλούσε ο Τοστάο για τον τρόπο που περπατούσε λόγω του ότι το ένα του πόδι ήταν έξι εκατοστά πιο κοντό από το άλλο έχουν γραφτεί δεκάδες ποιήματα. Οχι μόνο γιατί ήταν ο καλύτερος ντριμπλέρ που έχει δει ο ποδοσφαιρικός κόσμος αλλά και για την πορεία της ζωής του με την τραγική κατάληξη. Οι ποιητές δεν γνωρίζουν σύνορα, ούτε αντιπάλους. Ακόμα και ένας Βραζιλιάνος όπως ο Ρομέριο Ρομέλου μπορεί να εμπνευστεί από τον Ντιέγκο Μαραντόνα και να γράψει 74 ποιήματα στο «Αχ, αν ήμουν Μαραντόνα». Το ποδόσφαιρο είναι γεμάτο λέξεις, όπως έγραψε ο Παζολίνι. Και κάποιοι αθεόφοβοι ξέρουν να τις τοποθετούν στη σωστή σειρά για να περιγράψουν κατορθώματα και να εμπνεύσουν τους σύγχρονους Πινδάρους, έτσι για να μπαίνουν στο μάτι όλων αυτών που το αντιπαθούν γιατί δεν μπορούν να το καταλάβουν.