Ρωγμές στο καθεστώς Πούτιν, αλλά…

Οσο προβληματισμένοι και αν εμφανίζονται πολλοί Ρώσοι από τον θάνατο του Αλεξέι Ναβάλνι, μέχρι στιγμής δεν έχει προκληθεί κάποια αξιοσημείωτη λαϊκή αντίδραση. Αν και η υπόθεση εξακολουθεί να έχει τη δυνατότητα να πυροδοτήσει κάποια ένταση – τέτοιου είδους γεγονότα είναι δύσκολο να προβλεφθούν, ειδικά στη Ρωσία – δεν υπάρχουν ιδιαίτεροι λόγοι να πιστεύουμε πως οι επικείμενες «εκλογές» (όσο μπορεί κανείς να τις χαρακτηρίσει έτσι) θα διαταραχθούν. Αλλωστε, ακόμη και αν δεν αρκεί η απειλή για σκληρή τιμωρία από το σταλινικού τύπου κράτος του Πούτιν για να αποτρέψει μια τέτοια εκδήλωση αντίδρασης, οι δυνάμεις ασφαλείας θα την καταστείλουν ταχύτατα. Πρακτικά, όποιες και αν είναι οι λεπτομέρειες του ταξιδιού αυτού, ο προορισμός είναι ίδιος: περισσότερος πρόεδρος Πούτιν.

Οσον αφορά τις κυρώσεις, η οπτική της Δύσης γύρω από αυτές υπήρξε πάντοτε άστοχη. Γι’ αυτό και δεν επρόκειτο να τους αποτρέψουν πριν από δύο χρόνια, όταν εξαπέλυσαν την ολομέτωπη επίθεση κατά της Ουκρανίας, όπως δεν πρόκειται να τους αποτρέψουν και σήμερα. Μάλιστα, οι κυρώσεις ενδέχεται ακόμη και να ενισχύσουν τη θέση του Πούτιν στο εσωτερικό: καθώς οι κυρώσεις προκαλούν πολύ μεγαλύτερο κακό στους απλούς Ρώσους από ό,τι σε εκείνους που βρίσκονται στο Κρεμλίνο, μπορούν να αξιοποιηθούν προκειμένου να ενισχύσουν το αφήγημα του Πούτιν ότι η Δύση βρίσκεται σε πόλεμο με τη Ρωσία και θα φτάσει στα άκρα για να την καταστρέψει.

Αξίζει να σημειωθεί ότι δύο χρόνια μετά την έναρξη του πολέμου, τα περιουσιακά στοιχεία της κεντρικής τράπεζας της Ρωσίας δεν έχουν κατασχεθεί, επειδή η Δύση αναγνωρίζει πως κάτι τέτοιο δεν θα ήταν απολύτως νόμιμο και θα ερχόταν σε αντίθεση με τους κανόνες τους οποίους θεωρητικά θα υπηρετούσε. Με αυτόν τον τρόπο, το κύρος της Δύσης θα δεχόταν ένα καίριο πλήγμα. Διότι εάν η Δύση κατάσχει τα περιουσιακά στοιχεία της Ρωσίας, θα δεχθεί στην πράξη πως δεν την αντιμετωπίζει ως μια χώρα η οποία εγγυάται τη συμμόρφωση με το διεθνές δίκαιο και τους επιχειρηματικούς κανόνες.

Πρακτικά, πρόκειται για κάτι που η Δύση δύσκολα δύναται να αντέξει. Είναι αλήθεια πως η επιτυχία της Ρωσίας στην παράκαμψη των σκληρών κυρώσεων, συμπεριλαμβανομένου του παγώματος των περιουσιακών στοιχείων της κεντρικής της τράπεζας, έχει ήδη οδηγήσει σε μια κατάσταση που ισοδυναμεί περίπου με γελοιοποίηση των ΗΠΑ και των εταίρων τους. Είναι, όμως, η υποκρισία της Δύσης αυτή που ενδεχομένως έχει προκαλέσει το μεγαλύτερο κακό στο κύρος αυτών των κρατών, ειδικά στα μάτια του Παγκόσμιου Νότου.

Προσωπικά, πάντως, βλέπω παντού ρωγμές στο καθεστώς Πούτιν. Τις διαπιστώσαμε όλοι όταν ο Μπόρις Ναντέζντιν, ο πολιτικός που δηλώνει αντίθετος στον πόλεμο στην Ουκρανία, κατάφερε να συγκεντρώσει πάνω από 200.000 υπογραφές υπέρ της υποψηφιότητάς του για την προεδρία (αν και στη συνέχεια του απαγορεύτηκε να λάβει μέρος). Το είδαμε όταν χιλιάδες άνθρωποι εναπόθεσαν λουλούδια στα μνημεία των θυμάτων της πολιτικής καταστολής μετά τον θάνατο του Ναβάλνι, παρά το ότι εκατοντάδες συνελήφθησαν. Το ίδιο και στην κηδεία του Ναβάλνι, την οποία παρακολούθησαν από κοντά δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι, που φώναζαν όχι μόνο το όνομά του, αλλά και συνθήματα όπως «ο Πούτιν είναι δολοφόνος» και «όχι στον πόλεμο».

Τίποτα από τα παραπάνω, βεβαίως, δεν οδηγεί στο συμπέρασμα ότι μια επανάσταση επίκειται άμεσα (αν και θα μπορούσε να ισχύει). Ομως, όσο περισσότερο διαρκεί ο πόλεμος τόσο πιο δύσκολο θα γίνεται να παραμένουν υπό έλεγχο οι πολίτες που θα δυσφορούν ολοένα πιο πολύ. Εστω και αν η οικονομία αντέχει, η έκταση της καταπίεσης έχει μετατρέψει τη Ρωσία σε ένα είδος χύτρας. Κάτι που σημαίνει πως η απειλή έκρηξης αυξάνεται.

Παρ’ όλα αυτά, θεωρώ τη ρητορική που κάνει λόγο για σχέδια του Πούτιν να εισβάλει σε χώρες του ΝΑΤΟ στη συνέχεια ως εξαιρετικά ανεύθυνη. Αναμφίβολα, τα κράτη-μέλη του ΝΑΤΟ έχουν λόγο να ανησυχούν για το γεγονός ότι η αντεπίθεση την οποία εξαπέλυσε η Ουκρανία το καλοκαίρι του 2023 απέτυχε να εκπληρώσει τις (μη ρεαλιστικά υψηλές) φιλοδοξίες τους. Σήμερα, ανησυχούν ότι δεν θα καταφέρουν να διατηρήσουν τον ρυθμό της χρηματοδότησης και βοήθειας που πρόσφεραν την τελευταία διετία, καθώς οι πολιτικές αντιστάσεις στο εσωτερικό εντείνονται. Ετσι, οι ηγέτες επιχειρούν να φοβίσουν τους πολίτες και να τους εξαναγκάσουν να δραστηριοποιηθούν προειδοποιώντας τους ότι εάν ο Πούτιν επικρατήσει στην Ουκρανία, το ΝΑΤΟ θα είναι το επόμενο.

Αυτού του είδους η ρητορική, όμως, δεν αποκλείεται να αυξήσει την πιθανότητα μιας στρατιωτικής κλιμάκωσης. Και οι ηγέτες του ΝΑΤΟ κινδυνεύουν να προκαλέσουν κάτι σαν μια αυτοεκπληρούμενη προφητεία.

Η Νίνα Λ. Χρούστσεβα είναι καθηγήτρια Διεθνών Θεμάτων στη New School και συγγραφέας (μαζί με τον Jeffrey Tayler) του «In Putin’s Footsteps: Searching for the Soul of an Empire Across Russia’s Eleven Time Zones».