Καπετάνιοι της ζωής

Το οδοιπορικό δύο εφήβων που αποφασίζουν να εγκαταλείψουν την πατρίδα τους, το Ντακάρ της Σενεγάλης, για να γευτούν τη γλύκα του ευρωπαϊκού ονείρου είναι το θέμα της ταινίας «Εγώ καπετάνιος» (Io capitano, Ιταλία / Βέλγιο / Γαλλία, 2023) του Ματέο Γκαρόνε, η οποία έχασε από τη «Ζώνη ενδιαφέροντος» το Οσκαρ Διεθνούς Ταινίας, όπως είδαμε στην απονομή της περασμένης Κυριακής. «Η Ευρώπη δεν είναι αυτή που βλέπετε στην τηλεόραση», πολύ σωστά ενημερώνει τα δύο παιδιά ένας από τους δεκάδες «συνδέσμους» που θα συναντήσουν στο διάβα τους. Μπορεί μεν στη αρχή να νιώθουν ότι ζουν το όνειρο της μεγάλης περιπέτειας, σύντομα όμως θα προσγειωθούν, και μάλιστα απότομα, στη σκληρή πραγματικότητα και όταν η μοίρα θα τους χωρίσει θα δουν τον θάνατο με τα μάτια τους. Η απειλή έχει πολλά πρόσωπα και ο άνθρωπος είναι η μεγαλύτερη. Νεκροκεφαλές και ανθρώπινοι σκελετοί γίνονται ντεκόρ στη μέση του πουθενά της ερήμου, προδοσίες, θανάσιμη έλλειψη νερού, απροσδόκητες συλλήψεις, βασανιστήρια στα μπουντρούμια των φυλακών… Τίποτα δεν θα πάει σύμφωνα με το αρχικό πλάνο και οι κίνδυνοι, απρόβλεπτοι και προβλέψιμοι, μπορούν να ξεπεταχτούν από παντού.

Ο Γκαρόνε παρακολουθεί με αγάπη τους δύο ήρωες, δινοντας το μεγαλύτερο βάρος στον έναν, τον Σεϊντού (Σεϊντού Σαρ – Βραβείο Βόλπι στο Φεστιβάλ Βενετίας), ο οποίος είναι σαφώς πιο δυνατός, έχει ωριμότητα αλλά και πιο έντονο το έντισκτο της επιβίωσης. Ξεφεύγοντας αρκετά από τη συνήθη δυσάρεστη εικόνα που αυτού του τύπου οι ταινίες μεταφέρουν σαν βαριά σκιά πάνω τους (θυμίζω το «In another world» του Μάικλ Γουίντερμποτομ), ο σκηνοθέτης των επιτυχιών «Γόμορρα» και «Πινόκιο» δεν αντιστέκεται στο να δώσει μια «ανάλαφρη» διάσταση στην ταινία του (κυρίως στην αρχή), χωρίς όμως ποτέ να προδώσει τον στόχο του. Στην αρχή νιώθεις ότι συμμετέχεις σε ένα περιπετειώδες road movie με ήρωες δύο ανέμελους εφήβους. Αργότερα όμως είσαι μάρτυρας μιας οδυνηρής οδύσσειας. Ενίοτε μάλιστα ο Γκαρόνε εντάσει ακόμα και σκηνές «ονείρου», όπως ιπτάμενους ανθρώπους πάνω από την απεραντοσύνη της άμμου της ερήμου, προσθέτοντας στην ταινία μια αίσθηση φαντασμαγορικού παραμυθιού, την οποία επίσης δεχόμαστε αφού η εστίαση στην ουσία του θέματος δεν χάνεται ποτέ.

Θεραπεία στον Σηκουάνα

Βραβευμένο με τη Χρυσή Αρκτο στο περσινό Φεστιβάλ Κινηματογράφου Βερολίνου, το ντοκιμαντέρ «Στο ποταμόπλοιο» (On adamant, Γαλλία, 2023) καταγράφει στιγμές από τη ζωή ανθρώπων οι οποίοι έχουν ως καταφύγιό τους ένα πλωτό κέντρο ψυχικής υγείας στη μέση του Σηκουάνα. Τους ακούμε να μιλούν για τη ζωή τους, παρακολουθούμε τη σκέψη τους, νιώθουμε τις χαρές αλλά και την αγωνία τους. Με οδηγό του τον σεβασμό και την κατανόηση ο σκηνοθέτης Νικολά Φιλιμπέρ που έχει την εμπειρία δημιουργίας ντοκιμαντέρ που πραγματεύονται τη λειτουργία ιδρυμάτων ψυχικής υγείας (η ταινία του «Every little thing», 1995, έχει ως φόντο την ψυχιατρική κλινική La Borde της Γαλλίας), αφιέρωσε οκτώ χρόνια από τη ζωή του πάνω στο συγκεκριμένο εγχείρημα που βλέπουμε σήμερα.

Δίνοντας σημασία στη δυσκολία της σκληρής δουλειάς των θεραπευτών, καταφέρνει να «διαβάσει» την ψυχή των θεραπευομένων, ανθρώπων τους οποίους καταγράφει με μια ευπρόσδεκτη ωμότητα, απέριττα, καθαρά και χωρίς κανένα διακοσμητικό στοιχείο. Τους αφήνει να διηγηθούν τις ιστορίες τους, ορισμένες από τις οποίες είναι πραγματικά σπαραχτικές, χωρίς όμως τίποτα από όσα παρακολουθούμε να προκαλεί κατάθλιψη ή στεναχώρια. Απεναντίας υπάρχουν στιγμές πραγματικής ανάτασης στις οποίες ο θεατής νιώθει από πρώτο χέρι την επιθυμία των ανθρώπων αυτών να ζήσουν όσο το δυνατόν καλύτερα τη ζωή τους, προσφέροντας, όσο μπορούν για το καλό του συνόλου. Η συγκίνηση βγαίνει πηγαία και χωρίς κανέναν συναισθηματικό «εκβιασμό».

Αλκοολισμός με… αισιοδοξία

Από την πρώτη κιόλας σκηνή της, η γερμανική ταινία «Ενα για τον δρόμο» (One for the road, Γερμανία, 2023) δηλώνει τις διαθέσεις της. Η κάμερα ακολουθεί από πολύ κοντά έναν άντρα ηλικίας ανάμεσα στα 35 με 40, ο οποίος τρεκλίζοντας και γελώντας βγαίνει από ένα νυχτερινό κέντρο, διασχίζει ριψοκίνδυνα τον δρόμο και καταλήγει στο αυτοκίνητό του. Αυτός ο άνδρας, ο Μαρκ, τον οποίο υποδύεται σε μια θαυμάσια υποκριτική στιγμή ο Φρέντερικ Λάου, θα γίνει το κέντρο βάρους μιας ταινίας που μιλά, έτσι όπως αρκετές έχουν μιλήσει, για το τεράστιο πρόβλημα του αλκοολισμού και της αποτοξίνωσης. Μόνο που ο σκηνοθέτης Μάρκους Γκόλερ το κάνει λίγο πιο χαλαρά, με μια πιο «feelgood» διάθεση, χωρίς να βαραίνει συνεχώς την ούτως ή άλλως αποπνιχτική (λόγω θέματος) ατμόσφαιρα, όπως για παράδειγμα είχε συμβεί στο «Αφήνοντας το Λας Βέγκας» με τον Νίκολας Κέιτζ ή στις «Μέρες κρασιού και λουλουδιών» με τον Τζακ Λέμον και τη Λι Ρέμικ.

Το «Ενα για τον δρόμο» είναι κάτι σαν το flip side αυτών των ταινιών, έχει περισσότερο χιούμορ χωρίς όμως να κάνει αυτό που λέμε «πλάκα», διότι το πρόβλημα του αλκοολισμού είναι τεράστιο και η ταινία το θυμάται συνεχώς. Ο Μαρκ θα γνωρίσει πολλούς ανθρώπους, θα πάρει πολλές απόψεις, θα βάλει στοιχήματα με φίλους ότι μπορεί να ξεπεράσει το πρόβλημα, θα ερωτευτεί, θα συλλογιστεί, θα ξανακυλήσει… Ο συντηρητικός γείτονάς του ζηλεύει αυτόν τον παρορμητισμό του στη ζωή, όμως ο ίδιος ο Μαρκ ξέρει ότι δεν του έχουν μείνει πολλές ευκαιρίες για να «ξελασπώσει». Ιδιαίτερο ενδιαφέρον, δε, έχει η σχέση του με τον ζεν σύμβουλο στις συνεδρίες των αλκοολικών (Γκότχαρντ Γκίζε) που ενώ δείχνει «αλλού» είναι πολύ προσγειωμένος στις απόψεις του. Είναι ένα από τα πιο ευχάριστα αλλά και πιο ουσιαστικά σημεία της έξυπνης και αισιόδοξης αυτής ταινίας.

Ασυνήθιστο κοκτέιλ

Η ταινία της Ρόουζ Γκλας «Ματωμένος δεσμός» (Love lies bleeding, ΗΠΑ, 2024) είναι ένα ασυνήθιστο και ελκυστικά φτιαγμένο κοκτέιλ διαφόρων κινηματογραφικών ειδών, πυρήνας του οποίου η γυναικεία αλληλεγγύη σε συνδυασμό με έναν πολύ έντονο λεσβιακό έρωτα. Με δραματουργικό χρόνο την αυγή της δεκαετίας του 1990, η ιστορία μάς μεταφέρει σε μια μικρή πόλη του αμερικανικού Νότου, όπου καταλήγει μια περιπλανώμενη αμφιφυλόφιλη κοπέλα, η Τζάκι (Κάτι Ο’Μπράιαν), όνειρο της οποίας είναι να κερδίσει το πρώτο βραβείο σε διαγωνισμό body builders στο Λας Βέγκας. Η Τζάκι θα κάνει σεξ για να μπορέσει να πιάσει δουλειά στο σκοπευτήριο της περιοχής που ανήκει σε έναν creepy τύπο με τη συνήθεια να συλλέγει μαμούνια (Εντ Χάρις) και η κόρη του τελευταίου, η Λου (Κρίστεν Στιούαρτ), μια ατίθαση, απροσάρμοστη λεσβία, θα γίνει η σύντροφός της.

Η ταινία δείχνει να ενδιαφέρεται για τη στάση (και επανάσταση) της γυναίκας σε ένα καθαρά ανδροκρατούμενο περιβάλλον, στο οποίο αντιστέκεται, όχι πάντα με ψυχραιμία, αλλά με πυγμή και πάθος. Ο «Ματωμένος δεσμός» κουβαλά μέσα του ίχνη από την παράδοση κλασικών ταινιών όπως οι «Θέλμα και Λουίζ» και «Μπόνι και Κλάιντ», από το σενάριο δεν λείπουν οι φόνοι, το FBI, όπως και το χιούμορ, αλλά την παράσταση «κλέβει» η λεσβιακή πτυχή της ιστορίας με τη βιντεοκλιπίστικη εικονογράφηση των σεξουαλικών «μονομαχιών» των δύο γυναικών στο κρεβάτι.

Καλοφτιαγμένο who done it

Με την ταινία «Αγρια φύση» (Force of nature: The dry 2, HΠΑ, 2024), o αυστραλός ηθοποιός Ερικ Μπάνα επανέρχεται για δεύτερη φορά στην καριέρα του, και πάλι με σκηνοθέτη τον Ρόμπερτ Κόνολι, στον σιωπηλό αστυνομικό του οικονομικού εγκλήματος Ααρον Φαλκ, έναν ήρωα που έπλασε η συγγραφέας Τζέιν Χάρπερ στην «Ξηρασία» που ήταν η βάση της πρώτης μεταφοράς μυθιστορήματός της στο σινεμά το 2020. Εδώ, ο Φαλκ, ένας αρκετά ταλαιπωρημένος, ψυχικά ήρωας, θα έρθει αντιμέτωπος με τους δαίμονες του ίδιου του παρελθόντος του όταν καλείται να βοηθήσει τις τοπικές Αρχές μιας περιοχής εκτός αρμοδιότητάς του στην υπόθεση εξαφάνισης μιας γυναίκας που συμμετείχε σε μια εκδρομή με μέλη πέντε γυναίκες και οργανωμένη από την εταιρεία στην οποία όλες αυτές οι γυναίκες εργάζονται. Η υπόθεση όμως είναι πολύ πιο σύνθετη καθώς η εξαφανισμένη γυναίκα ήταν το «καρφί» του Φαλκ σε μια άλλη υπόθεση, οικονομικής απάτης της εταιρείας της.

Αρκετά περίπλοκη και με το κλισέ πλέον των μπερδεμένων χρόνων δραματουργίας (σε σημείο που να γίνεται σπαζοκεφαλιά), η ταινία παρακολουθείται ευχάριστα ως ένα καλοφτιαγμένο, ήρεμο who done it μυστηρίου, ένα αστυνομικό θρίλερ χωρίς πυροβολισμούς, στο οποίο ο Κόνελι προσπαθεί να εντάξει, όχι όμως πάντα με επιτυχία, τον μυστηριακό χαρακτήρα του εξωτερικού, φυσικού περιβάλλοντος, ανάμεσα στους οργισμένους καταρράκτες και την πλούσια βλάστηση. Τίποτα το ιδιαίτερο, τίποτα το αξέχαστο, η ώρα απλώς περνά.