Η απειλή για την αμερικανική ηγεμονία είναι πραγματική

Η Ουκρανία απέχει περίπου έναν μήνα από τη στιγμή που θα εξαντληθούν τα πυρομαχικά για το πυροβολικό της και το Κογκρέσο των ΗΠΑ δεν είναι σε θέση να συμφωνήσει για την αποστολή νέων. Στη Ρωσία, ο ηγέτης της αντιπολίτευσης Αλεξέι Ναβάλνι είναι νεκρός. Οι Χούθι της Υεμένης επιτίθενται σε πλοία στην Ερυθρά Θάλασσα. Οι Βορειοκορεάτες κάνουν δοκιμές διηπειρωτικών βαλλιστικών πυραύλων. Σε εποχές κανονικότητας, η απαισιοδοξία μπορεί να φαντάζει ως μια μόδα των διανοουμένων. Σε περιόδους όπως αυτή που διανύουμε, όμως, μετατρέπεται σε μια πιο έντονη μορφή ρεαλισμού.

Η παγκόσμια τάξη που εγκαθιδρύθηκε μετά το 1945 – έχοντας αποτυπωθεί στο διεθνές δίκαιο, εγκριθεί από τα Ηνωμένα Εθνη και παραμείνει σε ισχύ μέσω της πυρηνικής ισορροπίας τρόμου ανάμεσα στα ισχυρά κράτη – κρέμεται από μια κλωστή. Οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι διχασμένες στο εσωτερικό τους και έχουν οδηγηθεί στα όρια των δυνατοτήτων τους. Η Ευρώπη συνειδητοποιεί το ενδεχόμενο, αρχής γενομένης από τον Νοέμβριο, η Αμερική να μην εκπληρώνει πλέον τις συλλογικές αμυντικές υποχρεώσεις της που απορρέουν από το Αρθρο 5 της Συνθήκης του ΝΑΤΟ. Αντιμέτωπη με αυτή τη νέα αβεβαιότητα, η Ευρώπη εντείνει την παραγωγή αμυντικού υλικού και οι πολιτικοί της αναζητούν το κουράγιο για να πείσουν τα εκλογικά τους σώματα ότι θα απαιτηθεί να διαθέσουν το 2% του ΑΕΠ τους προκειμένου να εγγυηθούν για την ασφάλειά τους.

Η Δυτική Συμμαχία δεν βρίσκεται απλώς αντιμέτωπη με την πρόκληση της ενίσχυσης της άμυνάς της ενόσω παράλληλα θα διατηρείται η ενότητα ανάμεσα στις δύο πλευρές του Ατλαντικού. Βρίσκεται, επίσης, απέναντι σε έναν «άξονα της αντίστασης», ο οποίος ενδέχεται να δελεαστεί και να αμφισβητήσει την ηγεμονία της Δύσης με μια ταυτόχρονη, συντονισμένη πρόκληση. Ο κρίκος αυτού του άξονα είναι η «άνευ ορίων» εταιρική σχέση Ρωσίας και Κίνας, που έχουν μαζί επιβάλει την αυταρχική διακυβέρνηση στο μεγαλύτερο μέρος της Ευρασίας.

Στην περίπτωση που οι εξαντλημένοι υπερασπιστές της Ουκρανίας αναγκαστούν να αποδεχτούν τη ρωσική κυριαρχία στην Κριμαία και την περιφέρεια του Ντονμπάς, ο ευρασιατικός άξονας των δικτατόρων θα έχει επιτύχει να αλλάξει τα σύνορα μιας ευρωπαϊκής χώρας διά της βίας. Κάτι τέτοιο, με τη σειρά του, θα θέσει σε κίνδυνο κάθε κράτος στη γειτονιά της Ευρασίας: Την Ταϊβάν, τις χώρες της Βαλτικής, ακόμη και την Πολωνία.

Αυτός ο συνασπισμός των δικτατόρων λειτουργεί συντονισμένα με έναν όμιλο καθεστώτων που παραβιάζουν τα δικαιώματα, με επικεφαλής το Ιράν και τη Βόρειο Κορέα. Εφόσον δε οι ΗΠΑ αποτύχουν να αναγκάσουν το Ισραήλ να συναινέσει σε μια μακροπρόθεσμη ειρήνη, θα βρεθούν να αγωνίζονται να διαχειριστούν τις συγκρούσεις σε τρία μέτωπα (Ασία, Ευρώπη και Μέση Ανατολή). Μόνο που καμία χώρα, ακόμη και αυτή η οποία δαπανά για την άμυνα διπλάσια ποσά από τους ανταγωνιστές της, δεν είναι σε θέση να ανταποκριθεί στις ανάγκες ενός πολέμου που θα εκτυλίσσεται ταυτόχρονα σε τόσο πολλά θέατρα.

Την ίδια στιγμή, η ιδέα ότι οι δημοκρατίες σε όλο τον πλανήτη θα βρεθούν στο πλευρό της Αμερικής και της Ευρώπης κατά της αυταρχικής απειλής μοιάζει με μια αυταπάτη. Αντί αυτού, οι αναδυόμενες δημοκρατίες του Παγκόσμιου Νότου – Βραζιλία, Ινδία, Νότιος Αφρική – δεν δείχνουν να ενοχλούνται από το γεγονός ότι ευθυγραμμίζονται με καθεστώτα τα οποία βασίζονται στη μαζική καταπίεση, την επιβολή καθεστώτος εγκλεισμού για ολόκληρους πληθυσμούς (όπως οι Ουιγούροι στην Κίνα) και τις κυνικές δολοφονίες (ο Ναβάλνι είναι απλώς το πιο πρόσφατο παράδειγμα).

Δεν χωράει αμφιβολία ότι ο αυταρχικός άξονας ενώνεται σήμερα μόνο μέσω αυτού προς το οποίο αντιτίθεται: την αμερικανική ισχύ. Κατά τα άλλα, διχάζεται από τα υπέρτατα συμφέροντα των μελών του. Εφόσον εντοπίσουν την αδυναμία της Αμερικής, δεν αποκλείεται να επιχειρήσουν μια κοινή στρατιωτική πρόκληση. Οπως έχουν σήμερα τα πράγματα, άλλωστε, είναι η διπλωματία των ΗΠΑ και η τακτική αποτροπής που κρατά τον άξονα διχασμένο.

Δεν χρειάζεται να είναι κανείς στρατηγική ιδιοφυΐα για να διαβλέψει την ευκαιρία που αναζητούν Κίνα και Ρωσία. Στην περίπτωση που αποφασίσουν να αμφισβητήσουν ανοιχτά την αμερικανική τάξη πραγμάτων – για παράδειγμα, με μια συντονισμένη, ταυτόχρονη επιθετική ενέργεια κατά της Ουκρανίας και της Ταϊβάν – οι ΗΠΑ θα δυσκολευτούν πολύ να καλύψουν τις ανάγκες που θα προκληθούν για όπλα και τεχνολογία.

Οσο για τα πυρηνικά όπλα, δεν είναι βέβαιο πως θα αποτρέψουν Κίνα και Ρωσία από το να αναλάβουν ένα τέτοιο ρίσκο. Εάν δε ενώσουν τις δυνάμεις τους, θα βρεθούμε αντιμέτωποι με την πιο σοβαρή πρόκληση σε βάρος της παγκόσμιας οικονομικής και στρατηγικής αρχιτεκτονικής από το 1945. Στην περίπτωση δε μιας τέτοιας αντιπαράθεσης, ουδείς μπορεί να γνωρίζει ποια θα είναι η εικόνα στην άλλη πλευρά. Ετσι, η αποτροπή της μετατροπής του αυταρχικού άξονα σε μια ολοκληρωμένη συμμαχία θα πρέπει να είναι η πρώτη προτεραιότητα για την Αμερική.

Ο Michael Ignatieff είναι καθηγητής Ιστορίας και ομότιμος πρύτανης του Central European University στη Βιέννη