Λόφοι, φασίστες {LF}και… αρβύλες

Μετάφραση με την οποία καταπιάνομαι αυτόν τον καιρό έχει θέμα την αρχαία Ρώμη. Λογικό(;) λοιπόν να με έχει πιάσει μια κάποια Ρωμαιομανία. Τόση ώστε τις επόμενες βδομάδες να με απασχολήσουν θέματα αυτής της περιόδου της Ιστορίας, αλλά και λατινικοί όροι, λατινικές λέξεις και φράσεις, ρωμαϊκά ονόματα, προσωνύμια και τοπωνύμια.

Η Ρώμη λοιπόν ήταν χτισμένη σε επτά λόφους, όπως άλλωστε και η Νέα Ρώμη, η Κωνσταντινούπολη. Εχω και άλλοτε αναφερθεί στο ιδιαίτερο βάρος που είχε κατά την αρχαιότητα ο αριθμός επτά (οι Επτά Σοφοί της Αρχαίας Ελλάδας, τα Επτά Θαύματα του Κόσμου, τα Επτά Θανάσιμα Αμαρτήματα, κ.λπ.). Ποιοι ήταν (και είναι) όμως οι επτά λόφοι της Ρώμης; Ισως οι πιο γνωστοί είναι ο Παλατίνος (απ΄ όπου και η λέξη παλάτιον/παλάτι, αφού εκεί βρίσκονταν τα αυτοκρατορικά ανάκτορα) και ο γειτονικός του Καπιτωλίνος (απ΄ όπου Καπιτώλιο, κ.λπ.). Οσο για άλλους πέντε, ήταν ο Κυρηνάλιος, ο Βιμινάλιος, ο Εσκυλίνος, ο Καίλιος και ο Αβεντίνος. Ειδικότερα ο Αβεντίνος, συνδέεται με δυο ιστορικά γεγονότα τα οποία χωρίζει απόσταση περίπου 2.400 χρόνων. Εκεί κατέφυγαν το 494 π.Χ. οι πληβείοι (Secessio plebis), διαμαρτυρόμενοι για τις διακρίσεις εναντίον τους και για τον παραγκωνισμό τους από τους πατρίκιους. Τον ίδιο όρο (Secessione dell΄ Aventino) χρησιμοποίησαν τον Ιούνιο του 1924, για συμβολικούς προφανώς λόγους, τα κόμματα της αντιπολίτευσης, όταν αποχώρησαν από τις εργασίες του Κοινοβουλίου (υπήρχαν ακόμη κόμματα και Κοινοβούλιο στην Ιταλία το 1924, όχι όμως για πολύ ακόμη). Με αυτόν τον τρόπο, τα κόμματα διαμαρτύρονταν για τον αυταρχισμό της κυβέρνησης Μουσολίνι, με αφορμή και τη δολοφονία του σοσιαλιστή βουλευτή Ματεότι από φασιστικές ομάδες κρούσης.

Και μιας και ο λόγος για τον φασισμό, αξίζει ίσως να υπενθυμίσω ότι ο όρος και τα παράγωγά του προέρχονται από τη λατινική λέξη fasces, που δήλωνε δέσμη από βέργες γύρω ή κάτω από έναν πέλεκυ, σύμβολο αυτού που θα λέγαμε στα ελληνικά «η ισχύς εν τη ενώσει», αφού η μία βέργα παρασύρεται ή σπάζει εύκολα ενώ οι πολλές μαζί αντέχουν. Αυτές τις fasces τις κρατούσαν οι lictores (ραβδούχοι ή ραβδοφόροι), οι οποίοι, εν είδει σωματοφυλακής, συνόδευαν ρωμαίους αξιωματούχους στο forum. Αν κάποιος, κάποτε, πριν από περίπου έναν αιώνα, είχε επιχειρήσει να μεταφράσει τον όρο φασισμός στα ελληνικά, υποθέτω ότι θα έπρεπε να τον έχει πει δεσμισμό ή κάτι τέτοιο.

Υ.Γ. Στο σχόλιό μου του προηγούμενου Σαββάτου για το εξαιρετικό βιβλίο «Η επιληψία της γλώσσας», ο δαίμων (του πληκτρολογίου;) έβαλε την ουρίτσα του, κάνοντας το επώνυμο του γνωστού συγγραφέα Αριστήνος αντί Αριστηνός.

Επιδόρπιο

Ορισμένοι ρωμαίοι αυτοκράτορες έμειναν στην Ιστορία με το παρωνύμιό τους, και όχι με το επίσημο όνομά τους. Το Καλιγούλας λοιπόν οφειλόταν στα αρβυλάκια (caligae) που φορούσαν οι λεγεωνάριοι και που άρεσε στον Γάιο Ιούλιο Καίσαρα Αύγουστο Γερμανικό (αυτό ήταν το πραγματικό όνομά του) να φοράει ως παιδί, όταν ακολουθούσε τον πατέρα του, Δρούσο, στις εκστρατείες του στη Γερμανία. Οσο για τον Καρακάλλα, όφειλε το παρωνύμιό του στον στρατιωτικό μανδύα (caracallus) τον οποίο συνήθιζε να φοράει σε νεαρή ηλικία.