Πώς θα χτίσουμε ξανά καλύτερα τη Θεσσαλία

Πέντε μήνες μετά το βαρύ πλήγμα που υπέστη η Θεσσαλία από τον μεσογειακό κυκλώνα Daniel, η κυβέρνηση έχει ήδη στα χέρια της ένα ολοκληρωμένο σχέδιο για την ανάταξη και οχύρωσή της έναντι ανάλογων ακραίων καιρικών φαινομένων.

Μιλάμε για φαινόμενα που ανήκουν πια στη σφαίρα του «κανονικού», του όλο και πιο συχνού λόγω της κλιματικής κρίσης. Γι’αυτό και έχουν αποκτήσει πλέον τη δική τους διεθνή υβριδική ονομασία «medicanes», λόγω της γεωγραφικής τους αναφοράς στη Μεσόγειο αλλά και της έντασής τους.

Το 400 σελίδων master plan που συνέταξε η ολλανδική εταιρεία HVA, με τεχνογνωσία και διεθνή εμπειρία άνω των 100 χρόνων από τη μελέτη και παρέμβαση σε περιοχές ανά τον κόσμο που υφίστανται μεγάλης έκτασης καταστροφές, παραδόθηκε αυτή την εβδομάδα στην κυβέρνηση προς διαβούλευση με τα συναρμόδια υπουργεία και τους αυτοδιοικητικούς φορείς.

Επιστρατεύτηκαν για αυτό συνολικά 40 επιστήμονες 8 διαφορετικών ειδικοτήτων (υδρολόγοι, μηχανολόγοι, τοπογράφοι, αναλυτές data, γεωπόνοι, οικονομολόγοι κ.ά.) που αφιέρωσαν πάνω από 15.000 ώρες για να «ακτινογραφήσουν» τις πληγείσες περιοχές και να προτείνουν τις βέλτιστες λύσεις. Ολες κοστολογημένες, άλλες βραχυπρόθεσμα και άλλες μακροπρόθεσμα υλοποιήσιμες, στο πλαίσιο ενός κολοσσιαίου εγχειρήματος που υπερβαίνει τη δεκαετία για την ολοκλήρωσή του.

Είναι η πρώτη φορά στην ιστορία του σύγχρονου ελληνικού κράτους που μια τέτοια ολιστική μελέτη προσεγγίζει ως ένα σύνολο την Περιφέρεια Θεσσαλίας. Τόσο από τη σκοπιά των κρίσιμων υποδομών προστασίας κοινωνίας και οικονομίας από ακραία φαινόμενα όσο και από εκείνη της βέλτιστης, δηλαδή της πλέον βιώσιμης για το παρόν και το μελλον, συσχέτισης της αγροτικής και ζωικής παραγωγής με τους διαθέσιμους φυσικούς πόρους.

Τι μας λένε οι Ολλανδοί; Ως προς τις υποδομές, επισημαίνουν ότι χρειάζεται ριζική αναμόρφωση του σχεδιασμού των έργων. Να είναι δηλαδή συνεκτικά και διαλειτουργικά όχι αποσπασματικά όπως συνέβαινε έως χθες. Με βάση τα πραγματικά και όχι τα φαντασιακά υδρολογικά δεδομένα της Θεσσαλίας. Για παράδειγμα, πολλά μικρά φράγματα στις ορεινές περιοχές που συγκρατούν πολύτιμους υδατικούς πόρους για να τους διοχετεύσουν στον κάμπο όταν τους έχει ανάγκη.

Περισσότερα και διαβαθμισμένα αναχώματα εκατέρωθεν του Πηνειού αλλά και διεύρυνση της χωρητικότητας που έχει μειωθεί σημαντικά προς όφελος καλλιεργειών ή κτιρίων. Αλλά και ειδικό σχέδιο για τη λίμνη Κάρλα που μπορεί με τις κατάλληλες υποδομές να προστατεύεται από πλημμυρικά φαινόμενα.

Ως προς τη διακυβέρνηση  των  δραστηριοτήτων που σχετίζονται με το νερό και τις υποδομές, προτείνουν ένα ισχυρότερο και πολύ πιο αποτελεσματικό μοντέλο διοίκησης που υπερβαίνει τα όρια των επιμέρους υπηρεσιών, ενός ή και περισσότερων Δήμων ακόμη και της μιας Περιφέρειας. Εναν Οργανισμό Διαχείρισης Υδάτων με γνώση της τοπικής γεωμορφολογίας, με σύγχρονα συστήματα επεξεργασίας των μετεωρολογικών δεδομένων και έγκαιρης προειδοποίησης για πλημμυρικά φαινόμενα, με νέα πρωτόκολλα διαχείρισης κρίσεων, που θα επιβλέπεται από ένα Εθνικό Συντονιστικό Κέντρο 24ωρης λειτουργίας. Στο σημείο αυτό να θυμίσω ότι ήδη έχουμε προσχωρήσει στη σύσταση του  Οργανισμού Διαχείρισης Υδάτων Θεσσαλίας (ΟΔΥΘ), που θεσμοθετείται εντός Μαρτίου.

Η έκθεση καταγράφει ότι οι υπόγειοι υδάτινοι πόροι της Θεσσαλίας έχουν εξαντληθεί από τη χρόνια υπερεκμετάλλευση. Γι’ αυτό και ως προς την αγροτική και ζωική παραγωγή, οι Ολλανδοί συνιστούν μετάβαση σε βάθος χρόνου σε λιγότερο υδροβόρες καλλιέργειες που εξασφαλίζουν καλύτερα εισοδήματα με γενικευμένη αξιοποίηση των θερμοκηπίων και ταυτόχρονη εκπαίδευση των αγροτών ώστε να υιοθετούν καινοτόμες πρακτικές και τεχνικές για βιώσιμη άρδευση. Αλλά και ενδυνάμωση των παραγωγών με την ένταξή τους σε συνεργατικά/συνεταιριστικά σχήματα ώστε να μοιράζονται γνώσεις και πόρους.

Το σχέδιο αυτό για να γίνει πράξη πρέπει να γίνει κτήμα της κοινωνίας. Συντάχθηκε μετά από εκτενή μελέτη και διαβούλευση με όλες τις τοπικές κοινότητες που επλήγησαν από τον Daniel και θα γίνει ξανά εκτενής διαβούλευση μαζί τους πριν οριστικοποιηθεί. Μπορούμε να χτίσουμε ξανά καλύτερα τη Θεσσαλία αλλά αυτό δεν πρόκειται να γίνει από «τα πάνω» χωρίς τη συμμετοχή και τη συναίνεση των ίδιων των Θεσσαλών.

Ο Ακης Σκέρτσος είναι υπουργός Επικρατείας