Ο Γκέρχαρντ Ρίχτερ στον τόπο του ναζιστικού εγκλήματος

Το «Birkenau 2014» είναι το έργο με το οποίο ο γερμανός καλλιτέχνης Γκέρχαρντ Ρίχτερ σχολιάζει το ανείπωτο στο στρατόπεδο του Αουσβιτς. Ένα αντίγραφό του δώρισε ο ίδιος στο Διεθνές Κέντρο Συνάντησης Νέων στο Οσβιέτσιμ, περιοχή στην Πολωνία που γειτνιάζει με το πρώην στρατόπεδο συγκέντρωσης των Ναζί. Αυτό ήταν το σημείο, στην άλλη πλευρά των γραμμών στην Μπρζεζίνκα (Μπιρκενάου), όπου τραβήχτηκαν οι τέσσερις φωτογραφίες στις οποίες βασίζονται οι πίνακες του Ρίχτερ, γνωστοί ως «Κύκλος του Μπιρκενάου».

Η εκδοχή του έργου δεν αποτελείται από ελαιογραφίες, αλλά από εκτυπώσεις σε μεταλλική πλάκα. Η ιδέα να μεταφερθεί ένα αντίγραφο στο Οσβιέτσιμ προήλθε από τον  Κρίστοφ Χόιμπνερ, μέλος της Aktion Sühnezeichen Friedensdienste, μιας γερμανικής οργάνωσης αφιερωμένης στην αντιμετώπιση των εγκλημάτων του ναζισμού. «Οι εικόνες του Ρίχτερ κατά κάποιον τρόπο επιστρέφουν στο τόπο τους» λέει ο Χόιμπνερ στον «Guardian». «Προσπάθησε με τον τρόπο του να ξαναζωγραφίσει τις φωτογραφίες και συνειδητοποίησε ότι αυτό δεν ήταν εφικτό».

Οι φωτογραφίες τραβήχτηκαν το 1944 κρυφά, από μέλη των Sonderkommando. Απεικονίζουν γυμνές γυναίκες να τρέχουν κατά μήκος του δάσους προς τους θαλάμους αερίων και την καύση των πτωμάτων στην ύπαιθρο. Το φιλμ φυγαδεύτηκε λαθραία σε σωληνάριο οδοντόκρεμας από μέλη της πολωνικής Αντίστασης. Παραμένουν οι μόνες φωτογραφίες που τράβηξαν κρατούμενοι από τις φρικαλεότητες των στρατοπέδων συγκέντρωσης. Ο Ρίχτερ τις ανακάλυψε για πρώτη φορά τη δεκαετία του 1960. Ο θεατής πλέον δυσκολεύεται να διακρίνει τι ήταν αυτό που κάλυψε ο καλλιτέχνης με πολλαπλές στρώσεις χρώματος, που στη συνέχεια έξυσε, έβαψε, ξαναέξυσε με σπάτουλα και τέλος κάλυψε με μαύρο, γκρι, πράσινο και κόκκινο χρώμα.

Ε.Φ.