ΗχοΔύναμα

Ντβόρζακ: Οι Σλαβονικοί Χοροί, έργα 46 και 72. Συμφωνική Ορχήστρα της Πράγας, Τόμας Μπράουνερ, SUPRAPHON

Σήμερα είναι πια, έπειτα από πολύ καιρό, ένας από τους πιο διάσημους συνθέτες στον κόσμο με πλήθος έργα του να αποτελούν μέρος του βασικού ρεπερτορίου. Οσο για την πατρίδα του, την Τσεχία, είναι κάτι περισσότερο από ο αδιαφιλονίκητος «εθνικός συνθέτης»: είναι εθνικό σύμβολο. Ολα αυτά όμως δεν θα μπορούσαν καν να περάσουν από το μυαλό του τα πρώτα (δύσκολα) χρόνια του που πάλευε να καθιερωθεί ως δημιουργός στην Πράγα βρίσκοντας ελάχιστη, αν όχι μηδενική, ανταπόκριση και παραμένοντας στο περιθώριο της πόλης με μια μουσική ελίτ που ο Μότσαρτ θεωρούσε ότι κατανοούσε και ερμήνευε τη μουσική του καλύτερα από εκείνη της ίδιας της Βιέννης.

Αφού όμως η Πράγα δεν γύριζε να τον κοιτάξει, ο Ντβόρζακ, μην έχοντας και πολλά να χάσει, έκανε μια κίνηση που ίσως κατά βάθος δεν θα περίμενε να του αποφέρει πραγματικά αποτέλεσμα: ήταν δυνατόν ποτέ να τον προσέξει ο σπουδαιότερος εν ζωή συνθέτης στον κόσμο, ο κυρίαρχος της Βιέννης, όταν η πόλη του δεν του απέδιδε σημασία; Να που ήταν: γιατί μόλις ο Μπραμς έλαβε τα Moravian Duets του άγνωστου τσέχου ομότεχνού του, εντυπωσιάστηκε τόσο από αυτά ώστε αμέσως έγραψε στον εκδότη του Σίμροκ και του πρότεινε την έκδοσή τους όχι απλώς για την αξία τους, αλλά «…κυρίως επειδή είναι ένας φτωχός άνθρωπος», όπως αφοπλιστικά του έγραφε… Η συσχέτισή του Ντβόρζακ με τον Μπραμς είναι ένα σημαντικό κεφάλαιο της μουσικής. Από αυτήν ξεπήδησαν και οι Σλαβονικοί Χοροί, τα δύο διάσημα έργα του που γράφτηκαν κατά παραγγελία πλέον του Σίμροκ στον απόηχο των Ουγγρικών Χορών του Μπραμς και που, παρ’ όλα αυτά, έχουν έκτοτε, δικαίως, τη δική τους σπουδαία πορεία στη μουσική.

Ενα συχνό σφάλμα παρανόησης γύρω από αυτά τα έργα, και των δύο συνθετών, είναι το εξής: επειδή είναι μικρά σε διάρκειες, καθώς πρόκειται για πολλούς αυτόνομους χορούς και, κυρίως, επειδή είναι χαρούμενα αφού ακριβώς είναι χοροί, εκλαμβάνονται και ως «εύκολα». Πρόκειται για ακραία πλάνη. Οχι απλώς δεν ισχύει κάτι τέτοιο, αλλά, αντίθετα, εδώ μιλάμε για κείμενα εφιαλτικά πολύπλοκων ρυθμικών, μελωδικών και ηχητικών ισορροπιών. Δεν έχουν τα μεγάλα ζητήματα δομών των συμφωνικών έργων, όμως είναι συμπυκνωμένες καταιγίδες προβλημάτων για τους μαέστρους και τις ορχήστρες, αν φυσικά θέλουν να αποδώσουν αυτό που έχουν μπροστά τους και όχι κάτι περίπου σαν αυτό. Η διαφορά είναι αχανής.

Τα επίπεδα ακρίβειας, ομογενοποίησης και ευελιξίας που απαιτούνται από τις ορχήστρες, όπως και οι ικανότητες ανάγνωσης και ελέγχου από τους μαέστρους, είναι υπερβολικά. Οταν ακούσει κανείς τα έργα σωστά παιγμένα, καταλαβαίνει αμέσως γιατί. Αλλιώς, ακούει λάσπη. Με τον χαρισματικό Τόμας Μπράουνερ επικεφαλής της Συμφωνικής Ορχήστρας της Πράγας, τα ακούει έτσι, σε ένα σχετικά βαρύ, πλην υπέροχο, tempo. Η Ορχήστρα έχει τεράστια παράδοση στα έργα που, ας σημειωθεί, αμέσως μετά την έκδοσή τους είχαν κάνει μέσα σε έναν μόλις χρόνο τον γύρο του κόσμου: ακούστηκαν αμέσως σχεδόν παντού σε Ευρώπη και Αμερική και εδραίωσαν επίσης αμέσως τον συνθέτη τους.

Το πιο σύνηθες για αυτά τα έργα είναι να παίζονται κάποιοι από τους Χορούς ως bis μεγάλων ορχηστρών σε περιοδείες ή ως μέρη προγραμμάτων σε αυτές: δείχνουν έτσι το πλήρες φάσμα τού τι μπορούν να κάνουν με τον πιο εντυπωσιακό τρόπο. Αυτό ακούγεται εδώ, απολαμβάνοντας τις συναρπαστικές συνθέσεις ενός μεγάλου δημιουργού με μελωδική φλέβα μοτσάρτιας εμβέλειας και ρυθμική δεινότητα που δεν έχει να ζηλέψει τίποτα από κανέναν, σε μια ερμηνεία που δικαιώνει τα απεριόριστης γοητείας αυτά έργα.