Η αγάπη ως αντίδοτο στην έμφυλη βία

Οι εκδόσεις Θράκα και το Δίκτυο Γυναικών Συγγραφέων κατά της Εμφυλης Βίας και των Γυναικοκτονιών «Η Φωνή της» διοργανώνουν βραδιά ανάγνωσης για την Ημέρα της Γυναίκας, με τίτλο «Γυναίκες επί σκηνής», απόψε στις 20.30, στο Altai (Θεμιστοκλέους 65). Με αυτή την αφορμή μιλούν στο «Νσυν» οι Αλεξάνδρα Μητσιάλη, Βαρβάρα Ρούσσου και Μαρίγια Ντεγιάνοβιτς.

Πώς συμπλέκονται το φύλο και η λογοτεχνία;

Το φύλο είναι ένα σημαντικό μέρος της ταυτότητας του κάθε ατόμου και, ως τέτοιο, είναι πάντα παρόν στα βιβλία των συγγραφέων. Για πολύ καιρό, η λογοτεχνία που γραφόταν από άνδρες θεωρούνταν ότι προσέφερε μια «οικουμενική» οπτική, ενώ η λογοτεχνία που γραφόταν από γυναίκες «γυναικεία». Σχετικά πρόσφατα, έγινε κατανοητό ότι και οι δύο οπτικές – η ανδρική και η γυναικεία – είναι ταυτόχρονα καθολικές και μερικές. Τόσο οι άνδρες όσο και οι γυναίκες γράφουν με έναν τρόπο επηρεασμένο από το φύλο τους, αλλά είναι ικανοί τόσο οι πρώτοι όσο και οι δεύτερες να αποτυπώσουν στα βιβλία τους κάτι ολιστικό και βαθιά ανθρώπινο.

Αυτό είναι πολύ σημαντικό – να πούμε με έμφαση ότι η λογοτεχνία που γράφεται από γυναίκες και για γυναίκες μπορεί να αποδώσει την ανθρώπινη εμπειρία, όχι μόνο τη «γυναικεία». Για αυτόν τον λόγο, η ίση ορατότητα των γυναικών και των ανδρών συγγραφέων και των βιβλίων τους είναι σημαντική – μία ποικιλία βιβλίων, απόψεων, βιωμένων εμπειριών επιτρέπει στον καθένα να βιώσει βαθύτερα το τι σημαίνει να είσαι άνθρωπος, μας δείχνει ότι ο πλουραλισμός υπάρχει και ότι ο καθένας έχει την ίδια αξία με τους άλλους.

Η Μαρίγια Ντεγιάνοβιτς είναι μέλος της Κροατικής Εταιρείας Συγγραφέων, του Κέντρου PEN της Κροατίας, αναπληρώτρια διευθύντρια του Πανθεσσαλικού Φεστιβάλ Ποίησης

Γιατί αξίζει να γίνει μελέτη αυτής της σχέσης;

Η λογοτεχνία είναι το προνομιακό πεδίο αναπαράστασης στο οποίο αναπαράγονται αλλά και παράγονται ταυτότητες.

Εχει ιδιαίτερη σημασία η μελέτη της σχέσης φύλου – λογοτεχνίας ιδίως για τις γυναίκες που έχουν υποστεί πολλαπλά το βάρος και τη βία της πατριαρχίας. Μελετώντας τη σχέση φύλου – λογοτεχνίας, προβάλλονται οι πλευρές και οι τρόποι της καταπίεσης συνδυαστικά και με την καταπίεση λόγω κοινωνικής τάξης, φυλής, σεξουαλικότητας.  Απ’ την άλλη, καθώς η λογοτεχνία ως θεσμός αλλάζει, διαφαίνεται η ιστορικότητα των έμφυλων διακρίσεων.

Αν και η λογοτεχνία δεν είναι ο απόλυτος πιστός καθρέφτης της πραγματικότητας, ο βαθμός που την αναπαριστά ή την απηχεί, οι χειρισμοί της γλώσσας κ.ά. είναι αποκαλυπτικοί της έμφυλης καταπίεσης.

Η Βαρβάρα Ρούσσου είναι μέλος Ε∆ΙΠ του τμήματος Θεωρίας και Ιστορίας Τέχνης της ΑΣΚΤ, διδάκτωρ Νεοελληνικής Φιλολογίας του ΕΚΠΑ και διδάκτωρ του Τμήματος Θεωρίας και Ιστορίας της Τέχνης της ΑΣΚΤ

Πώς η λογοτεχνία συμβάλλει στην αναμέτρηση με τη βία κατά των γυναικών;

Η λογοτεχνία είναι ο τόπος της συμβολικής αναπαράστασης των βιωμάτων, ρεαλιστικών ή φαντασιωτικών. Ο τόπος όπου μπορούν να αποκτούν διαμεσολαβημένη φωνή οι γυναίκες που σωπαίνουν εγκλωβισμένες στις κυρίαρχες σχέσεις, υποταγμένες στα μαθημένα από τη διαπαιδαγώγησή τους αντικειμενοποιημένα αντιληπτικά σχήματα και συμπεριφορές, συνηθισμένες να συναινούν στην καταπίεσή τους εκχωρώντας στους άντρες το δικαίωμα να τις αντιμετωπίζουν πατριαρχικά, υιοθετώντας οι ίδιες το ανδρικό βλέμμα πάνω τους και ακολουθώντας τις αντίστοιχες συμπεριφορές απέναντι σε άλλες γυναίκες.

Η λογοτεχνία είναι, επίσης, ο τόπος των ταυτίσεων, ο τόπος όπου οι άνθρωποι, προστατευμένοι από την έκθεση στο βλέμμα των άλλων, μπορούν να αναγνωρίζουν στις ιστορίες των λογοτεχνικών ηρώων και ηρωίδων τον εαυτό τους, τις δικές τους εμπειρίες, τους δικούς τους συμβιβασμούς, τις ήττες τους, τις δικές τους ανάγκες.  Η λογοτεχνία είναι, όμως, και ο τόπος μιας ιδιόμορφης ουτοπίας, ο τόπος όπου οι άνθρωποι μπορούν να προβάλλουν την επιθυμία τους, να ονειρεύονται και να δημιουργούν έναν άλλο κόσμο, έναν άλλο εαυτό, άλλες έμφυλες σχέσεις, προπλάσματα μιας ενδεχόμενης μετακίνησής τους και στην πραγματική ζωή.

Η Αλεξάνδρα Μητσιάλη είναι μέλος της συντονιστικής επιτροπής του Δικτύου Γυναικών Συγγραφέων κατά της Εμφυλης Βίας και των Γυναικοκτονιών «Η Φωνή της»

O Γιώργος Κωνσταντίνος Μιχαηλίδης είναι μεταπτυχιακός φοιτητής Φιλοσοφίας, υπεύθυνος της γραμματείας του ινστιτούτου φιλοσοφίας ΙWPR (Institute for World Philosophical Research)