Η μουσική δίνει ένα νόημα στη ζωή μου

Διαμόρφωσε την πορεία της με όσα πολύτιμα της πρόσφερε η συνάντησή της με τον Μάνο Χατζιδάκι, ο οποίος της άνοιξε τον δρόμο που της άλλαξε, όπως λέει, τη ζωή. Φάροι για εκείνη ήταν και οι σπουδαίοι καλλιτέχνες που θαυμάζει και πιστεύει ότι δεν ανήκει σε αυτή την κατηγορία.

Η εμπειρία σάς βοηθάει στη διαχείριση του άγχους, σε αυτές τις επιλεκτικές και περιορισμένες εμφανίσεις που κάνετε;

Είτε πρόκειται για πολλές, είτε για περιορισμένες, είτε για μία μόνο συναυλία, υπάρχει πάντα άγχος και όσο μεγαλώνω μεγεθύνεται.

Γιατί;

Μεγαλώνοντας αντιλαμβάνεται κανείς πιο συνειδητά τους κινδύνους και τις αδυναμίες. Οταν είσαι νέος, πολλά πράγματα δεν τα υπολογίζεις. Στο πέρασμα του χρόνου συνειδητοποιείς περισσότερο την ευθύνη αυτού που κάνεις – και εμένα με αγχώνει πάρα πολύ. Πάντα έχω μια ανησυχία για όλες τις παραμέτρους: για το πώς θα λειτουργήσει το πρόγραμμα, πώς θα ανταποκριθεί ο κόσμος, αν θα είμαστε δεμένοι ως ομάδα.

Παρόλο που έχετε σταθερούς συνεργάτες;

Σταθερούς και αγαπημένους: ο Ντέιβιντ Λιντς στα σαξόφωνα και το φλάουτο, ο Τάκης Φαραζής στο πιάνο, ο Πέτρος Βαρθακούρης στο κοντραμπάσο, ο Γιάννης Αγγελόπουλος στα τύμπανα και στην πρώτη παράσταση ήταν και ο γιος μας Τόμι Λιντς. Κάνει μάστερ στο τζαζ σαξόφωνο στην Αγγλία, γι’ αυτό δεν μπορεί να είναι σε όλες τις παραστάσεις.

Δεν ξέφυγε τελικά;

Δεν νομίζω ότι ήθελε να ξεφύγει. Δεν άργησε να το πάρει απόφαση να συγκεντρωθεί, να αφοσιωθεί και ν’ ασχοληθεί αποκλειστικά με τη μουσική. Τον ακούσαμε τώρα που ήρθε – ενώ ήταν λίγους μήνες στην Αγγλία – και διαπιστώσαμε ότι έχει μεγάλη πρόοδο και εξέλιξη.

Εσείς πότε αποφασίσατε ν’ αφοσιωθείτε στη μουσική;

Από τα έξι μου χρόνια. Γεννήθηκα στην Αμερική, όπου πήγαν οι γονείς μου ως μετανάστες. Και οι δύο ήρθαν από την Ανατολική Ρωμυλία στη Θεσσαλονίκη. Εκεί γνωρίστηκαν. Ο πατέρας μου είχε τελειώσει την Αμερικανική Γεωργική Σχολή της Θεσσαλονίκης και μιλούσε πολύ καλά αγγλικά. Ετσι πήγε μαζί με τη μητέρα μου στις ΗΠΑ. Εκανε δύο δουλειές και η μητέρα μου έμεινε σπίτι, φρόντιζε τα παιδιά. Εχω δύο ακόμη αδέρφια – εννέα και επτά χρόνια μεγαλύτερα. Κάποια στιγμή, όταν ήμουν πολύ μικρή, οι γονείς μου σκέφτηκαν να επιστρέψουν στη Θεσσαλονίκη. Ετσι έστειλαν πρώτα τον μεγάλο μου αδερφό στους παππούδες και τον έγραψαν στο Ανατόλια. Αυτά τα χρόνια ζούσαμε με την απουσία του αδερφού μου. Τον είχα βάλει σ’ ένα βάθρο. Ο μεγάλος αδερφός που είναι στην ξενιτιά – αντίστροφη ξενιτιά. Τον βλέπαμε κάθε δύο χρόνια. Υπήρχε μια μελαγχολία στο οικογενειακό περιβάλλον εξαιτίας αυτού. Τελικά οι γονείς μου επέστρεψαν στην Ελλάδα ύστερα από 40 χρόνια, αφού είχαν γεννηθεί τα εγγόνια τους.

Ηρθατε νωρίτερα εσείς. Την καλλιτεχνική κλίση που είχατε ποιος την ενθάρρυνε;

Ο πατέρας μου ήταν μουσικόφιλος και η μητέρα μου αγαπούσε τα εικαστικά. Μόλις έκλεισα τα έξι μου χρόνια, ο πατέρας μου με ρώτησε αν θέλω να κάνω μαθήματα πιάνου. Στην πολυκατοικία που μέναμε ζούσε ο κ. Γκουλντ, ο οποίος ήταν κουρδιστής πιάνου στο Κάρνεγκι Χολ και είχε επίσης ένα μικρό μαγαζί στη γειτονιά που μέναμε, στην Αστόρια, όπου πουλούσε μεταχειρισμένα πιάνα. Ετσι με πήγε ο πατέρας μου να διαλέξω αυτό που ήθελα. Επειτα από χρόνια έμαθα ότι το πιάνο που διάλεξα το είχε ήδη αγοράσει και απλώς με «οδήγησε» στο να επιλέξω αυτό. Αυτό το πιάνο το έχω ακόμη, δεν μπορώ να το αποχωριστώ. Ετσι ξεκίνησα μαθήματα και παρέμεινα με την ίδια δασκάλα για 12 χρόνια. Φοίτησα στο Μουσικό Γυμνάσιο, εκεί αποφάσισα να ακολουθήσω το λυρικό τραγούδι και συνέχισα στο Πανεπιστήμιο. Οταν ήρθα στην Ελλάδα, εσκεμμένα «τράβηξα» τη φωνή μου σε πιο χαμηλές περιοχές.

Είχατε το όνειρο να κάνετε καριέρα λυρικής τραγουδίστριας;

Στην αρχή, ναι. Το αγαπούσα πολύ. Μου ταίριαζαν πολύ οι ρόλοι από τις όπερες του Μότσαρτ, ο οποίος άγγιζε τη μουσική μου συνείδηση, το υποσυνείδητό μου. Ομως, κακά τα ψέματα, το λυρικό τραγούδι θέλει άλλου μεγέθους φωνές. Εγώ ποτέ δεν είχα μεγάλη φωνή – σε όγκο. Μην ξεχνάμε ότι σε αυτό το είδος τραγουδιού που κάνω εγώ υπάρχει η ενίσχυση.

Δεν πιστεύετε ότι διαπλάθονται οι φωνές;

Σαφώς μπορεί να δουλευτεί και να μεγαλώσει. Αλλά η φύση της φωνής είναι δεδομένη, έχει όρια. Υπάρχουν τραγουδιστές που έχουν ένα φωνητικό όργανο τεραστίων διαστάσεων. Δεν θεώρησα ποτέ ότι έχω αυτό το εκτόπισμα. Κατάλαβα ότι αν ακολουθούσα το λυρικό τραγούδι θα ήταν μια ανηφόρα. Ενιωσα ότι δεν ήμουν φτιαγμένη γι’ αυτό.

Σας άφησε απωθημένο;

Οχι, γιατί είχα πολύ σπουδαίες μουσικές εμπειρίες. Μου ανοίχτηκε ένας άλλος δρόμος υπέροχος. Πολύς κόσμος με ρωτάει «άφησες την Αμερική για να έρθεις στην Ελλάδα;». Είχα μεγαλώσει με αυτή τη νοσταλγία της επιστροφής στην πατρίδα, και ας μην είχα γεννηθεί στην Ελλάδα. Επειτα προέκυψε μια σύγχυση γιατί άρχισα να τραγουδάω σε μπουάτ στην Αμερική Χατζιδάκι, Θεοδωράκη, Ξαρχάκο, Μούτση, Σαββόπουλο κ.λπ. Σε αυτό το σημείο μπορώ να πω ότι υπήρξε ένας διχασμός: να ακολουθήσω το λυρικό τραγούδι ή ν’ αφοσιωθώ στο ελληνικό; Δεν το είχα ξεκαθαρίσει. Αλλωστε, όταν ήρθα στην Ελλάδα, δεν είχα σκοπό να μείνω.

Ποιος ήταν ο σκοπός σας;

Να κάνω λίγο μεγαλύτερες διακοπές απ’ ό,τι συνήθως. Το 1982 πήγα στην Ιθάκη να τραγουδήσω σ’ ένα φεστιβάλ, το οποίο πλαισίωναν μουσικοί του Μάνου Χατζιδάκι. Αυτοί με σύστησαν σ’ εκείνον. Τότε ο Χατζιδάκις είχε ανεβάσει την «Πορνογραφία» και ηχογραφούσε τις μουσικές και τα τραγούδια της παράστασης. Ετσι πήγα και τον συνάντησα στο Polysound. Ημουν από τις 2 εκεί και εμφανίστηκε στις 6. Ευτυχώς που περίμενα γιατί άλλαξε η ζωή μου. Πήγα την επόμενη ημέρα και ηχογραφήσαμε. Επειτα προέκυψαν «Οι μπαλάντες της οδού Αθηνάς».

Μεγάλη τύχη;

Ο Χατζιδάκις ήταν για μένα φάρος, μέντορας, δάσκαλος – παρόλο που ο ίδιος δεν διεκδικούσε αυτόν τον ρόλο. Μου άλλαξε τη ζωή, μου άνοιξε ορίζοντες πνευματικούς, μουσικούς, καλλιτεχνικούς.

Διαφωνίες είχατε;

Βέβαια. Οπως για παράδειγμα, όταν εμφανιζόμαστε στον Σείριο, είχα αντιρρήσεις για τη σειρά που θα έλεγα ένα τραγούδι. Αλλά δεν ήταν σημαντικά αυτά. Ηταν γενναιόδωρος και μεγαλόψυχος. Οταν πίστευε ότι κάτι είχε αξία, δεν έμενε στη σύγκρουση. Πάντα τον είχα ως γνώμονα και οδηγό. Ηταν ο πήχης, το σημείο αναφοράς μας. Οχι μόνο ως μουσική γλώσσα αλλά και ως φιλοσοφία. Ετσι, ακόμη και με τα λάθη που έκανα, θέλω να πιστεύω ότι διατήρησα ένα επίπεδο.

Ποιο λάθος σάς στοίχισε;

Θα ήθελα να είχα ασχοληθεί με τη σύνθεση. Αλλά, όπως μου έχει πει πολύ σοφά η Λένα Πλάτωνος, «αν το ήθελες, θα το είχες κάνει».

Κατακτήσατε τη θέση που ονειρευόσαστε στην τέχνη σας;

Εχω πολύ σπουδαίους καλλιτέχνες ως ινδάλματα. Δεν βάζω τον εαυτό μου σε αυτή την κατηγορία. Για μένα οι δύο σπουδαίες φωνές είναι η Φλέρυ Νταντωνάκη και η Μαρία Φαραντούρη. Βεβαίως ξεχωρίζω από λαϊκές φωνές την Ελένη Βιτάλη, τη Βίκυ Μοσχολιού. Αυτό που επιθυμώ είναι να υπηρετώ τη μουσική με αυτό το όργανο που διαθέτω. Οι σημερινοί τραγουδιστές υπηρετούν το «εγώ» τους και τη μουσική την έχουν βάλει σε δεύτερο πλάνο.

Εχοντας την εμπειρία της Αμερικής, πόσο εύκολο θα λέγατε ότι είναι για μια γυναίκα να διεκδικήσει τον χώρο της ως τραγουδίστρια;

Δυσκολεύομαι ν’ αποκαλέσω τον εαυτό μου τραγουδίστρια. Προτιμώ να θεωρώ τον εαυτό μου μουσικό. Και αυτό προσπαθώ να εμφυσήσω στους μαθητές μου, να μορφωθούν και να εκπαιδευτούν.

Υπήρξε στιγμή στη ζωή σας που αναρωτηθήκατε «και τώρα τι κάνω;»;

Πάρα πολλές φορές. Αν επέλεγα μια προσωπική στιγμή, θα μιλούσα για τον χωρισμό μου. Οταν έχεις ένα παιδί, μεγαλώνει, νομίζω, ο βαθμός δυσκολίας.

Είστε όμως στενοί συνεργάτες. Ηταν δύσκολο να διατηρήσετε μια τόσο καλή σχέση (με τον Ντέιβιντ Λιντς);

Κατ’ αρχάς, υπάρχει ο γιος μας. Από την άλλη, η αρχική σχέση μας ήταν σεβασμού και αλληλοεκτίμησης. Οπότε, μετά τον σύντομο κύκλο εντάσεων που πάντα συμβαίνει σε κάθε ζευγάρι που χωρίζει, επανήλθαμε σε αυτό. Οδηγός μας ήταν το παιδί μας και θέλαμε να είναι καλά. Επρεπε να συμπεριφερθούμε ως ενήλικοι γονείς. Δεν μπορούσα να διαγράψω έναν άνθρωπο με τις αξίες που έχει όπως ο Ντέιβιντ. Να τον διαγράψω επειδή δεν τα βρήκαμε ως ζευγάρι. Ηταν απαραίτητο να δω κι εγώ κατάματα τα δικά μου λάθη και τις αδυναμίες και να προχωρήσω.

Τι σας βοήθησε;

Η ψυχοθεραπεία, την οποία ξεκίνησα από την Αμερική. Είχα φτάσει σ’ ένα τέλμα, και με την τότε σχέση μου, αλλά και με τη δασκάλα μου. Ηθελα να σταματήσω, αλλά δεν ήξερα πώς. Στην Ελλάδα ξεκίνησα πριν από τον χωρισμό μου. Ο γιος μου μού χτύπησε το καμπανάκι. Μ’ έκανε να νιώσω ελλιπής. Ηταν πολύ μικρός, αλλά αντιλήφθηκα ότι κάτι «έβραζε» από κάτω που εγώ δεν ήθελα να δω. Αναζήτησα βοήθεια και με καθοδήγησε χωρίς να μου δίνει άμεσες λύσεις. Μου προσέφερε ενθάρρυνση, ελπίδα και μου έδειξε ότι υπάρχει φως. Εφευγα από κάθε συνεδρία με πολύ μεγάλη αισιοδοξία. Εστω και αν μετά βυθιζόμουν. Και ευτυχώς υπάρχει πάντα και η μουσική που μου προσφέρει κάθαρση, γαλήνη, ελπίδα. Δίνει ένα νόημα στη ζωή μου.