Ανακοίνωσαν τη δημιουργία «προσομοιωτή πυρηνικής έκρηξης»

Ανάμεσα στις πολλές ανησυχητικές ειδήσεις αυτής της περιόδου ήταν και ένα τηλεγράφημα λίγων γραμμών που στάλθηκε από το Tass, ανακοινώνοντας τη δημιουργία ενός «προσομοιωτή πυρηνικής έκρηξης». Στην πράξη, πρόκειται για μια συσκευή που αναπαράγει τα αποτελέσματα μιας τακτικής πυρηνικής βόμβας: το μανιτάρι της φωτιάς, τη λάμψη εκτυφλωτικού φωτός, το καταστροφικό ωστικό κύμα. Ενα αντίγραφο της Χιροσίμα. Η μόνη διαφορά είναι ότι δεν εκπέμπει ακτινοβολία, αφού όλα είναι αποτέλεσμα εκρηκτικής ύλης TNT, εύφλεκτων υγρών και χημικών.

Η πιο τρομακτική πτυχή είναι ο σκοπός του προσομοιωτή, που κατοχυρώθηκε με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας από τους επιστήμονες της Στρατιωτικής Ακαδημίας «Στρατηγός Χρούλεφ». Οπως έγραψε το Tass, «η εφεύρεση θα χρησιμεύσει στην προετοιμασία των χερσαίων δυνάμεων για επιχειρήσεις υπό τις συνθήκες που προκαλεί η πυροδότηση μιας τακτικής πυρηνικής κεφαλής». Ενα φάσμα που η ανθρωπότητα είχε θάψει κάτω από τα ερείπια του Τείχους του Βερολίνου.

Ο εντολοδότης

Την επαναφορά του έρχεται να επιβεβαιώσει και μία μεγάλη έκθεση του Διεθνούς Ινστιτούτου Στρατηγικών Μελετών (IISS), η οποία εξετάζει όλες τις ρωσικές τεχνικές και θεωρητικές εξελίξεις στον τομέα των τακτικών πυρηνικών όπλων. Ο εντολοδότης της μελέτης έχει σημασία: πρόκειται για τη Διοίκηση των Αμερικανικών Δυνάμεων στην Ευρώπη, εκείνους δηλαδή που θα αντιμετωπίσουν την απειλή και θα αποφασίσουν την αντίδραση. Και όπως σημειώνει η ιταλική «La Repubblica», τα συμπεράσματα δεν είναι καθόλου καθησυχαστικά.

Μετά την κατάρρευση της ΕΣΣΔ, και δη μετά τον πόλεμο του Κοσσυφοπεδίου, ο οποίος απέδειξε την ικανότητα του ΝΑΤΟ να κερδίσει μια σύγκρουση μόνο με την αεροπορία, το Κρεμλίνο επανεκτίμησε σταδιακά τη χρήση αυτών των όπλων. Γραμματέας της πρώτης συνάντησης υψηλού επιπέδου όπου συζητήθηκε και πάλι η Βόμβα, ήταν ένας νεαρός διευθυντής των μυστικών υπηρεσιών: ο Βλαντίμιρ Πούτιν.

Το πραγματικό πρόβλημα

«Εκτοτε», αναφέρει στην έκθεσή του το IISS, «οι τακτικές κεφαλές έχουν αναλάβει σημαντικό ρόλο ως αποτρεπτικό μέσο για τον τερματισμό ανεπιθύμητων συγκρούσεων, τη διαμόρφωση του σχεδιασμού πολεμικών πρωτοβουλιών, τον περιορισμό της κλιμάκωσης μιας σύγκρουσης και τη διασφάλιση της επικράτησης της Μόσχας σε κάθε πόλεμο». Το πραγματικό πρόβλημα είναι ότι σήμερα ο Πούτιν θεωρεί πως τα όπλα αυτά του παρέχουν ένα «πλεονέκτημα έναντι των γειτονικών χωρών, των ΗΠΑ και των συμμάχων τους».

Αυτό είναι ένα ζήτημα – κλειδί. Η ισορροπία του τρόμου στη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου βασιζόταν στη βεβαιότητα της αμοιβαίας καταστροφής. Ηδη από τη δεκαετία του 1970 το ΝΑΤΟ υπονόμευσε αυτή την εξίσωση συμπεριλαμβάνοντας τακτικές κεφαλές στα αμυντικά του σχέδια για την αντιμετώπιση μιας προέλασης σοβιετικών τεθωρακισμένων μεραρχιών στην Ευρώπη: πίστευε ότι η Μόσχα δεν θα απαντούσε χτυπώντας κράτη ή πόλεις. Ο μέγιστος κίνδυνος τον οποίο υπέθετε η ανώτατη διοίκηση ήταν μια πυρηνική πρόκληση «περιορισμένη» στα πεδία των μαχών.

Σημαντική απειλή

Τώρα η κατάσταση είναι ενδεχομένως χειρότερη. Διότι η ρωσική ηγεσία «μάλλον δεν αντιμετωπίζει το αμερικανικό οπλοστάσιο τακτικών πυρηνικών όπλων ως σημαντική απειλή». Στην πράξη, αισθάνονται ανώτεροι σε αυτόν τον τομέα: «Ενώ διατηρούν τον ίδιο εξοπλισμό με τις ΗΠΑ σε βόμβες που εκτοξεύονται από αεροσκάφη, έχουν αναπτύξει μια σειρά από επιλογές μικρού και μεσαίου βεληνεκούς που τους κάνει να πιστεύουν ότι πλεονεκτούν στη διαχείριση κρίσεων, στην κλιμάκωση και τη δυνατότητα να υπαγορεύσουν την έκβαση μιας σύγκρουσης. Ενα πλεονέκτημα που αντισταθμίζει την έλλειψη εμπιστοσύνης στις συμβατικές τους δυνάμεις». Από το 1992, οι ΗΠΑ διατηρούν μόνο τις πυρηνικές βόμβες «ελεύθερης πτώσης» B61, που μπορούν να τοποθετηθούν κάτω από τα πτερύγια των δικών τους μαχητικών ή συμμαχικών μοιρών.

Η Μόσχα, από την άλλη πλευρά, έχει κατασκευάσει διάφορα μοντέλα πυραύλων που εκτοξεύονται από χερσαία αυτοκινούμενα οχήματα, πλοία και υποβρύχια, με δύο χιλιάδες πυρηνικές κεφαλές. Η διαφορά δεν αφορά μόνο την τεχνολογική καινοτομία: «Η αντίληψη της Μόσχας ότι η Δύση δεν είναι πραγματικά πρόθυμη να χρησιμοποιήσει την ατομική βόμβα ή να υποστεί τεράστιες απώλειες σε μια σύγκρουση, ενισχύει περαιτέρω το επιθετικό δόγμα και τη σκέψη για χρήση αυτών των όπλων». Ετσι, οι τακτικές πυρηνικές κεφαλές παύουν να αποτελούν ταμπού και, σύμφωνα με τη μελέτη, «είναι πολύ πιθανό ο Πούτιν να τις βλέπει ως ένα από τα ευέλικτα εργαλεία που μπορεί να χρησιμοποιήσει για την επίτευξη διαφορετικών στόχων».

Ο εξαναγκασμός

Η ανάλυση του IISS δεν εντάσσει τους στόχους αυτούς στο πλαίσιο του ουκρανικού πολέμου. Ορισμένοι, ωστόσο, συμπίπτουν ανησυχητικά: «Να επιβληθεί μια απόφαση στον αντίπαλο. Να ελεγχθεί η κλιμάκωση μιας πολεμικής σύγκρουσης, αποτρέποντας τον εκφυλισμό της σε άμεση αντιπαράθεση με την Ευρώπη ή τις ΗΠΑ. Η αποθάρρυνση εξωτερικών δυνάμεων από το να παρέμβουν σε μια σύγκρουση που η Ρωσία θεωρεί κρίσιμη για τα συμφέροντά της. Ο εξαναγκασμός των εχθρών να αποδεχθούν τον τερματισμό των εχθροπραξιών με υπαγορευμένους όρους». Και ας μην ξεχνάμε ότι, ενόψει τότε της ένταξης της Φινλανδίας στο ΝΑΤΟ, η Μόσχα ανακοίνωσε στα τέλη του 2022 τη μεταφορά τακτικών πυρηνικών όπλων στη Λευκορωσία.

Το IISS δεν περιλαμβάνει στα συμπεράσματά του άμεσες λύσεις. Το Κρεμλίνο, βέβαια, φέρεται να ανησυχεί για το ενδεχόμενο να αναπτύξει το Πεντάγωνο στην Ευρώπη τακτικά πυρηνικά όπλα με βελτιωμένη απόδοση προκειμένου να αντισταθμίσει την υπεροχή των μέσων της Μόσχας, όπως για παράδειγμα πυραύλους μικρού ή μεσαίου βεληνεκούς. «Εχει ωστόσο εμπιστοσύνη στην ικανότητά του να προβλέψει και να ανταποκριθεί εγκαίρως σε ένα σενάριο ενίσχυσης, λόγω της διαφάνειας και της βραδύτητας μιας τέτοιας απόφασης στο αμερικανικό Κογκρέσο και το ΝΑΤΟ, καθώς και την πιθανή εναντίωση της ευρωπαϊκής κοινής γνώμης».

Αυτό είναι άλλωστε, καταλήγει η «Repubblica», το πλεονέκτημα των καθεστώτων έναντι των δημοκρατιών: αποφασίζουν άμεσα, χωρίς να χρειάζεται να ασχοληθούν με νόμους, κοινοβουλευτικές διαδικασίες και πολιτική υποστήριξη. Απόλυτη εξουσία, που χειρίζεται δύο χιλιάδες τακτικές πυρηνικές κεφαλές.