Η Γάζα, η Ουκρανία και τα βραβευμένα «Ελγίνεια» του Μπενίν

Ο πολιτικός προσανατολισμός που ανέκαθεν ήταν το κύριο χαρακτηριστικό του κινηματογραφικού Φεστιβάλ Βερολίνου δεν φάνηκε μόνο κατά τη διάρκεια της 74ης διεξαγωγής του (15-25 Φεβρουαρίου) αλλά και στην ίδια την τελετή λήξης του περασμένου Σαββάτου. Σχεδόν σε όλους τους ευχαριστήριους λόγους των βραβευμένων άκουγες κάτι σχετικό με τα προβλήματα των καιρών μας, από το ζήτημα των Παλαιστινίων και της Γάζας ως την εισβολή των Ρώσων στην Ουκρανία (φέτος τον Φεβρουάριο έκλεισαν δύο χρόνια από την επίθεση των Ρώσων). Ακόμα και στις ίδιες τις βραβεύσεις εντοπίζεις πολιτική σκέψη.

Το «Dahomey» της  γαλλοσενεγαλέζας σκηνοθέτριας Μάτι Ντιοπ, που κέρδισε την ανώτατη διάκριση του θεσμού, τη Χρυσή Αρκτο, είναι ένα σύντομο, διάρκειας μόλις 68′ ντοκιμαντέρ, που περιγράφει το ταξίδι της επιστροφής των 26 λεηλατημένων βασιλικών θησαυρών από το Βασίλειο της Dahomey από το Παρίσι πίσω στην πατρίδα τους, το Μπενίν. Και είναι ο καλλιτεχνικός τρόπος με τον οποίο η Ντιοπ απεικονίζει τις απαιτήσεις μιας νέας γενιάς «για την απονομή δικαιοσύνης» όπως η ίδια την αποκάλεσε παραλαμβάνοντας το βραβείο. Τα αντικείμενα που «πρωταγωνιστούν» στο «Dahomey» λεηλατήθηκαν από τα γαλλικά αποικιακά στρατεύματα το 1892 και η περίπτωση αυτής της λεηλασίας δεν μπορεί παρά να φέρει στον νου το ελληνικό αντίστοιχό της, τα Γλυπτά του Παρθενώνα που λεηλατήθηκαν στη χώρα μας από την λόρδο Ελγιν, επίσης τον 19ο αιώνα.

Η κριτική επιτροπή του επίσημου διαγωνιστικού τμήματος αποτελούνταν από την κενυάτισσα/μεξικάνα ηθοποιό Λουπίτα Νιόνγκο (πρόεδρος), τον γερμανό σκηνοθέτη Κρίστιαν Πέτσολντ, τον αμερικανό σκηνοθέτη Μπρέιντι Κορμπέτ, την κινέζα παραγωγό Αν Χούι, τον ισπανό σκηνοθέτη Αλμπέρ Σέρα, την ιταλίδα ηθοποιό και σκηνοθέτρια Τζασμίν Τρίνκα και την ουκρανή ηθοποιό Οκσάνα Ζαμπούσκο. Η απονομή ξεπέρασε τις δύο ώρες καθώς βραβεύθηκαν και άλλα τμήματα του φεστιβάλ από άλλες επιτροπές (Encounters, Mικρού Μήκους, ντοκιμαντέρ) όπου επίσης δεν σταμάτησαν οι αναφορές σε μεγάλα προβλήματα του πλανήτη.

«Το σινεμά είναι απλώς σινεμά»

Ωστόσο, το στιγμιότυπο που σε πολύ κόσμο θύμισε ότι ένα φεστιβάλ κινηματογράφου αφορά πάνω από όλα τον ίδιο τον κινηματογράφο, είχε ως πρωταγωνιστή τον γάλλο σκηνοθέτη Μπρουνό Ντιμόν του οποίου η ταινία «Η αυτοκρατορία» (L’empire) απέσπασε την Αργυρή Αρκτο – βραβείο της επιτροπής. Η «Αυτοκρατορία», ένα παράξενο, σχεδόν γκροτέσκο φιλμ επιστημονικής φαντασίας, τοποθετείται στον γαλλικό Βορρά και φέρνει σε επαφή τους ντόπιους με… εξωγήινους. Ανεβαίνοντας στη σκηνή για να παραλάβει το βραβείο του ο Ντιμόν χρησιμοποίησε το κινητό τηλέφωνό του για να μεταφέρει και μάλιστα δύο φορές ένα ηχογραφημένο μήνυμα στο κοινό. H φωνή έμοιαζε με ρομπότ από ταινία επιστημονικής φαντασίας και ανάμεσα σε άλλα έλεγε «το σινεμά δεν έχει φύλο, το σινεμά δεν έχει χρώμα δέρματος, το σινεμά είναι απλώς σινεμά». Με αυτόν τον τρόπο ο Ντιμόν έκλεισε το μάτι στο κοινό σαν να έλεγε ότι  σημασία δεν έχει ποιος έχει κάνει την ταινία, άνδρας ή γυναίκα, μαύρος, άσπρος ή κίτρινος, αλλά η ίδια η ταινία.

Λίγο αργότερα, η σεμνότητα του βορειοκορεάτη σκηνοθέτη Χονγκ Σανγκ Σου ενώ παραλάμβανε το μεγάλο βραβείο για μια από τις πιο τρυφερές ταινίες της διοργάνωσης, «Οι ανάγκες μιας ταξιδιώτη» (A traveler’s needs), στην οποία πρωταγωνιστεί η Ιζαμπέλ Ιπέρ, ήταν ως και συγκινητική. Υποκλινόμενος προς τα μέλη της επιτροπής, ο Χονγκ Σανγκ Σου τα ευχαρίστησε αναφέροντας «πολύ θα ήθελα να μάθω τι βρήκατε για να βραβεύσετε αυτήν την ταινία». Από την πλευρά του, ο Βραζιλιάνος Νέλσον Κάρλο ντε Λος Σάντος Αρία, που κέρδισε την Αργυρή Αρκτο καλύτερης σκηνοθεσίας για την ταινία «Pepe», αναφέρθηκε «στις ευκαιρίες που μπορούν να δοθούν από μια καταστροφή, σε μια εποχή που ο θάνατος βρίσκεται ολόγυρά μας». Πέρα για πέρα αλληγορική, η ταινία «Pepe» αναμειγνύει πολλά είδη ενώ εξιστορεί την περίπτωση ενός ιπποπόταμου που γεννήθηκε στην Κολομβία από γονείς τους οποίους ο Πάμπλο Εσκομπάρ έφερε από την Αφρική το 1981. Αυτό το ζώο που είναι επίσης ο υποτιθέμενος αφηγητής της ταινίας, παραμένει ο μοναδικός ιπποπόταμος που δολοφονήθηκε ποτέ στη Νότια Αμερική.

Τα βραβεία ερμηνειών

Εδώ και μερικά χρόνια το κινηματογραφικό Φεστιβάλ Βερολίνου ανεξαρτήτως φύλου βραβεύει έναν ή μία ηθοποιό σε πρωταγωνιστικό ρόλο και έναν ή μία ηθοποιό σε δευτεραγωνιστικό ρόλο. Περιέργως ενώ υπήρχαν πολλές γυναίκες που θα μπορούσαν να κερδίσουν το βραβείο πρωταγωνιστικού ρόλου, ο ρουμανικής καταγωγής αμερικανός ηθοποιός Σεμπάστιαν Σταν ήταν εκείνος που κέρδισε το βραβείο για την αμερικανική ταινία «A different man» στην οποία υποδύεται έναν άνθρωπο που αλλάζοντας πρόσωπο θεωρεί ότι έτσι θα αλλάξει και η ζωή του.

Στην κατηγορία του δευτεραγωνιστικού ρόλου, η βρετανίδα ηθοποιός Εμιλι Γουότσον κέρδισε το βραβείο για την ερμηνεία της στο «Small things like these» του Τιμ Μιέλαντς, όπου πρωταγωνιστεί ο Κίλιαν Μέρφι. Το σενάριο είναι βασισμένο στο πολυσυζητημένο μυθιστόρημα της Κλερ Κίγκαν που αφορά την εκμετάλλευση από την Καθολική Εκκλησία των ορφανών κοριτσιών στην Ιρλανδία (κυκλοφορεί στην Ελλάδα από τις εκδόσεις Μεταίχμιο). Η πάλαι ποτέ πρωταγωνίστρια της ταινίας «Δαμάζοντας τα κύματα» ανέβηκε στη σκηνή με πατερίτσα για να παραλάβει το βραβείο της. Δεν δόθηκε εξήγηση για τον λόγο του τραυματισμού της αλλά η Γουότσον έδωσε έμφαση στην εμπειρία της δίπλα στον Κίλιαν Μέρφι «που ήταν απόλαυση να ξεδιπλώνεται δίπλα σου» όπως ανέφερε για τον Ιρλανδό ηθοποιό, ο οποίος είναι υποψήφιος για το Οσκαρ Α’ ρόλου για την ταινία «Οπενχάιμερ».

Το βραβείο σεναρίου δόθηκε στον Γερμανό Ματίας Γκλάσνερ, σεναριογράφο και σκηνοθέτη του πολύ ουσιαστικού οικογενειακού δράματος «Πεθαίνοντας» και, τέλος, το βραβείο καλλιτεχνικού επιτεύγματος κέρδισε ο αυστριακός διευθυντής φωτογραφίας Μάρτιν Γκέσλαχτ για τη θαυμάσια δουλειά του (με φιλμ) στην ταινία «Το λουτρό του διαβόλου» των συμπατριωτών του Σεβερίν Φιάλα, Βερόνικα Φραντς, τους οποίους κάλεσε στη σκηνή αναφέροντας ότι «χωρίς αυτούς η ταινία δεν θα είχε υλοποιηθεί».