Ηχοδύναμα

Γιάννης Κουρούδης: 57 tempi. Ρέκβιεμ
για ορχήστρα δωματίου και πιάνο.
Ψηφιακή έκδοση, UNIVERSAL MUSIC

Ο τίτλος του έργου, όπως και το εξώφυλλό του, ίσως προδίδουν και την αιτία που πυροδότησε τη σύνθεσή του: τη φρίκη της τραγωδίας των Τεμπών. Εναν χρόνο μετά από την ημέρα που 57 ανύποπτοι άνθρωποι, στην πλειονότητά τους νέοι που πήγαιναν για τις σπουδές τους στη Θεσσαλονίκη, κατέληξαν άμορφες μάζες ενωμένες με τα λιωμένα μέταλλα δύο τρένων που έπειτα από τη φοβερή σύγκρουσή τους ανέπτυξαν θερμοκρασίες έως και 1.300 βαθμών Κελσίου, ο Γιάννης Κουρούδης, με το τρίτο του αυτό έργο το οποίο γίνεται σήμερα διαθέσιμο, εξελίσσει  πλέον τα ήδη μεγάλα βήματα των δύο πρώτων του έργων, σε άλμα. Και, με αυτό, φτάνει πια με τον δικό του τρόπο στο βάθος τού γιατί υπάρχει η μουσική και του τι μπορεί να κάνει: υπό μία έννοια, που εδώ βρίσκει το πεδίο της, να πει όλα εκείνα που οι λέξεις δεν μπορούν.

Πρόκειται για μουσική «προγραμματική», μα γραμμένη με τα εργαλεία και τους τρόπους της σημερινής εποχής. Το έργο είναι χωρισμένο σε ενότητες που ακολουθούν την πορεία του μοιραίου συρμού: από την προλογική ένταξή του στον περιβάλλοντα χώρο (Late winter, Traversing the fields) ο συνθέτης περνά πια μέσα στο ίδιο το πεδίο της τραγωδίας και στην εξέλιξή της (In the wagon, Kykeon, On the same track) και ξανά στον ευρύ χώρο που είναι κατ’ ουσίαν πια άπειρος, κενός, (Tempi, Void), καταλήγοντας στο άλλο δράμα, εκείνων που έμειναν πίσω (Agrypnia) και στη θεμελιώδη πικρή διάσταση της ύπαρξης που οι άνθρωποι σπάνια θέλουν και τολμούν να κοιτούν κατάματα αλλά που, σε τέτοιες ώρες, είναι αδύνατον να το αποφύγουν πια (Cruel Spring).

Το έντονο φορτίο του αισθήματος αντλείται εδώ από στοιχεία που δεν προκύπτουν από την εύκολη καταφυγή στο προφανές οπλοστάσιο μιας συγκίνησης αβαθούς, επίπεδης, που δεν είναι σε θέση να συλλάβει και να αποδώσει τις διαστάσεις του γεγονότος. Δεν είναι απλή υπόθεση, ειδικά με τέτοια συνέπεια και αποτελεσματικότητα μαζί. Πρώτο και κύριο χαρακτηριστικό άλλωστε της αντίστασης στο εύκολο και δείγμα ελέγχου υλικού και μέσων, είναι ότι ο Κουρούδης γράφει για μικρή ομάδα οργάνων με πολύ σφιχτή ατακαριστή γραφή και με τα πιτσικάτα, τις βαθύφωνες ροπές κυρίαρχες, τις παύσεις και τις «σπασμένες» μελωδικές γραμμές, τις δομές πίσω τους και τις εκπλήξεις τους να μοιάζουν άναρχες, να αποτελούν συστατικά στοιχεία. Ετσι, το πυκνό γίνεται ευρύ – πολύ ευρύτερο από ό,τι απλώς οι όγκοι θα του επέτρεπαν. Και με αυτόν τον οπλισμό είναι που αναλαμβάνει να απεικονίσει μία τραγωδία βιβλικών διαστάσεων – κάτι δηλαδή που αν κάποιος ήθελε να το μεταφέρει στη μουσική σαν εικονοληψία θα έπρεπε να κάνει το ακριβώς αντίθετο. Ομως η μουσική ούτε είναι, ούτε κάνει αυτό.

Υπό αυτή την έννοια, την ίδια στιγμή, αυτό το έργο που μπαίνει στην καρδιά αυτού του φοβερού κακού ως προγραμματικό, ταυτόχρονα, παράλληλα, δεν είναι κιόλας – όπως πάντοτε η ουσιώδης προγραμματική μουσική άλλωστε. Δεν πρόκειται για αντίφαση, μα για ποιότητα: ναι μεν υπηρετεί την αφήγηση γεγονότων που προδήλως όχι απλώς ενέπνευσαν αλλά ξεκάθαρα, ακουστά, βασάνισαν τον συνθέτη του, όμως δεν δεσμεύεται από αυτά. Δεν είναι μια εκ των υστέρων «σουίτα» ή «υπόκρουσή» τους. Είναι μία μουσική εντελώς αυτοδύναμη και απόλυτα πρωτογενής, η οποία δεν κατατάσσεται πια ούτε μεθοδολογικά, ούτε ως «κατηγορία» στα ρεύματα που μπορούσε να τοποθετήσει κανείς τα δύο προηγούμενα έργα του, που έγιναν πια πολύ στενά για το επίμονα στοχαστικό αυτό έργο. Που όπως κάθε τι μεστό και ουσιώδες, όταν εκτεθείς στον κόσμο του, δεν σε αφήνει να το προσπεράσεις. Και, ασφαλώς, όχι χωρίς τη βαθιά αναστάτωση που η τέχνη πάντοτε κουβαλάει μαζί της. Οταν βέβαια είναι τέχνη. Και όχι όταν απλώς ντύνεται τέτοια.