Ποδόσφαιρο και… επενδύσεις (Μέρος 2ο)

«Το χρήµα έχει μια υπέροχη συνήθεια: να ρέει όπου νιώθει άνετα…» Boris Berezovsky, ρώσος επιχειρηματίας. Η φράση αυτή του ρώσου ολιγάρχη, συνάδει με τη γενικότερη τάση των τελευταίων χρόνων: το χρήμα να ρέει στα γήπεδα ποδοσφαίρου. Το φαινόμενο αυτό είναι ιδιαίτερα έντονο τα τελευταία χρόνια, καθώς ολοένα και πιο συχνά, ιδιώτες ή και επιχειρηματικοί κολοσσοί στρέφονται στον χώρο του αθλητισμού, είτε ως χορηγοί είτε ως ιδιοκτήτες ομάδων του ευρωπαϊκού, κυρίως, ποδοσφαίρου.

Με απώτερο σκοπό να εξισορροπηθεί η αλόγιστη εισροή χρημάτων στις ομάδες του ευρωπαϊκού ποδοσφαίρου και συνεπώς να ενισχυθεί η διαφάνεια στα οικονομικά των ομάδων, το 2013 η UEFA αποφάσισε να θέσει σε εφαρμογή έναν πρωτοποριακό κανονισμό (Financial Fair Play Regulation). Βάσει αυτού θα διασφαλίζεται ότι οι όμιλοι δεν ξοδεύουν τίποτα παραπάνω από όσα κερδίζουν. Σε περίπτωση που κάποια ομάδα δεν συμμορφώνεται με τον κανονισμό, θα υφίσταται κυρώσεις, οι οποίες μπορεί να είναι από οικονομικές έως άρνηση αδείας ή και αποπομπή. Κατά αυτόν τον τρόπο η UEFA ευελπιστούσε να συνετίσει τους ομίλους εκείνους που μέσω της οικονομικής τους δύναμης διαστρέβλωναν τον ανταγωνισμό και δημιουργούσαν εξαιρετικά άνισους όρους για τις μικρότερες ομάδες, που δεν μπορούσαν να ανταπεξέλθουν στο υπέρογκο κόστος της αγοράς του ποδοσφαίρου.

Χαρακτηριστικό παράδειγµα αυτοσυνειδητοποιημένης νοοτροπίας που αντιδρά στις ασύδοτες κινήσεις της ιδιοκτησίας όταν απειλείται η ακεραιότητα της προσωπικότητας της ομάδας, αποτελούν οι οπαδοί της Μάντσεστερ Γιουνάιτεντ. Μετά τις σφοδρές αντιδράσεις τους, το 2005, κατά της απόκτησης του πλειοψηφικού πακέτου μετοχών της ομάδας τους από τον Αμερικανό Μάλκολμ Γκλέιζερ και την προοπτική η ομάδα να χάσει την αίγλη της από τα συσσωρευμένα χρέη της παρούσας διοίκησης (φτάνουν το 1 δισ. ευρώ), οι οπαδοί έρχονται εκ νέου σε σύγκρουση με τον αμερικανό ιδιοκτήτη της ομάδας τους.

Συγκεκριµένα, οι οπαδοί της Μάντσεστερ Γιουνάιτεντ αντιδρούν στο ενδεχόμενο πώλησης της ομάδας τους σε άλλο επενδυτή και καλούν τον Γκλέιζερ να πουλήσει τις μετοχές του σε ένα οργανωμένο γκρουπ οπαδών (Manchester United Supporters’ Trust ή ΜUST – που μέχρι το 2012 αριθμούσε πάνω από 30.000 μέλη). Τα μέλη του MUST, ως σύμβολο της αντίστασης στον Γκλέιζερ στον τελικό του Λιγκ Καπ, στο Γουέμπλει το 2011, έχουν τις πράσινες και χρυσαφί εμφανίσεις που προέρχονται από τη Newton Heath, ομάδα από την οποία προέρχεται η Γιουνάιτεντ και της οποίας τα χρώματα χρησιμοποιούσε μέχρι και το 1902.

H Αθλέτικ Μπιλµπάο αποτελεί το καμάρι της Βασκονίας, περιοχή που εδώ και χρόνια αποτελεί το επίκεντρο των αποσχιστικών τάσεων των βάσκων κατοίκων της από την Ισπανία. Το ιδιαίτερο πολιτικό και κοινωνικό καθεστώς της περιοχής έχει αναγάγει την ομάδα ως το απόλυτο σύμβολο του αγώνα τους, παρότι πρόσφατα η αυτονομιστική οργάνωση ΕΤΑ συμφώνησε για τη λήξη χρήσης βίας κατά του ισπανικού κράτους και των εκπροσώπων του. Σε αυτό το πλαίσιο, είναι αξιοσημείωτο το φαινόμενο ότι η ομάδα –κατ’ απαίτηση των οπαδών της– χρησιμοποιεί κατά βάση μόνο βάσκους ποδοσφαιριστές ή που έχουν βασκική καταγωγή!

Η Αθλέτικ Μπιλµπάο, επίσης, είναι η μόνη ομάδα, μαζί με τους κολοσσούς Ρεάλ Μαδρίτης και Μπαρτσελόνα, που δεν έχει υποβιβαστεί στη δεύτερη κατηγορία της Ισπανίας, παρότι διαθέτει σαφώς λιγότερο κεφάλαιο και αίγλη από τις δύο προαναφερόμενες. Αυτή η «επίβλεψη» στα οικονομικά της Αθλέτικ κάνει ώστε τα έσοδα της ομάδας να προέρχονται σε μεγάλο βαθμό από τις δραστηριότητες των οπαδών της (εισιτήρια διαρκείας, πωλήσεις αθλητικού υλικού, αξιοποίηση ψυχαγωγικών εγκαταστάσεων πλησίον του γηπέδου κ.ά.).

Ασχετα από τις όποιες πολιτικές συνιστώσες, η επένδυση σε ποδοσφαιρικούς ομίλους όντως προσφέρει εύκολη πρόσβαση και περαιτέρω δραστηριοποίηση στις αγορές των χωρών που εδρεύουν. Ο χώρος του γηπέδου λειτουργεί ως εφαλτήριο ανάπτυξης και διεύρυνσης των δημοσίων σχέσεων, τόσο με πολιτικούς όσο και οικονομικούς παράγοντες. Διευρύνοντας τον κύκλο επαφών, o επιχειρηματίας γίνεται γνωστός στην τοπική κοινωνία και αγορά και δύναται να επενδύσει τα χρήματά του και εκτός ποδοσφαίρου. Σε αυτό προσβλέπουν άλλωστε και οι άραβες σεΐχηδες, οι οποίοι αποσκοπούν σε μακροπρόθεσμες επενδύσεις στην ευρωπαϊκή ήπειρο και δευτερευόντως στην άμεση αποκομιδή κερδών. Γι’ αυτό και επενδύουν σωρηδόν στο ευρωπαϊκό ποδόσφαιρο.

Η περίπτωση της Λιβύης του Καντάφι είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα, του πώς ένας ποδοσφαιρικός όμιλος ανοίγει την πόρτα σε επενδύσεις βιομηχανικού και επιχειρηματικού ενδιαφέροντος: έπειτα από την εξαγορά μεριδίου 7,5% στην ιταλική Γιουβέντους, η Αρχή Επενδύσεων της Λιβύης έγινε ο δεύτερος μεγαλύτερος μέτοχος μετά την ιταλική κυβέρνηση στην τράπεζα Unicredit, εξαγόρασε 2% των μετοχών της πετρελαϊκής εταιρείας ENl, η οποία εκμεταλλευόταν και λιβυκά πετρελαϊκά κοιτάσματα, δημιούργησε έναν φορέα επενδύσεων από κοινού με την ιταλική επενδυτική τράπεζα Mediobanka, με στόχο την ανάληψη μεριδίων σε επιχειρήσεις που αντιμετωπίζουν οικονομικά προβλήματα, συνήψε συμφωνία με την εταιρεία Finmeccanica, που δραστηριοποιείται στον χώρο της αεράμυνας και των πληροφοριακών συστημάτων.

Μέχρι στιγµής, σχεδόν όλες οι χώρες του Κόλπου έχουν επιδοθεί σε ποδοσφαιρικού τύπου επενδύσεις στην Ευρώπη και τα κεφάλαιά τους ρέουν άφθονα στα ταμεία των ομάδων της! Βέβαια στην περίπτωση αυτή οι επενδύσεις ενισχύουν και τη διεθνή θέση τους. Ευρισκόμενες σε ένα εξαιρετικά «δύσκολο» γεωγραφικό σημείο –στη γειτονιά του Ιράν– οι χώρες αυτές αντιλαμβάνονται ότι στερούνται στρατηγικού βάθους και ασφάλειας. H «ποδοσφαιρική διπλωματία» που ασκούν, δεδομένων και των μεγάλων ενεργειακών τους αποθεμάτων που διοχετεύουν στην παγκόσμια αγορά, αυξάνει την οικονομική επιρροή τους διεθνώς, αντισταθμίζοντας παράλληλα τις όποιες γεωπολιτικές και γεωστρατηγικές τους αδυναμίες.

Οι επενδύσεις γίνονται κατά βάση από τους αρχηγούς των κρατών, μέσω των κρατικών επενδυτικών ταμείων, με την εξαγορά μέρους ή της πλειοψηφίας των μετοχών ενός ποδοσφαιρικού ομίλου: o εμίρης του Κατάρ, Αl Thani –μέσω του Qatar Investment Fund– εξαγόρασε την ισπανική Μάλαγα και τη γαλλική Παρί Σεν Ζερμέν, ο σεΐχης ΑΙ Makhtum, των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων –μέσω του Royal Emirates Group– την επίσης ισπανική Χετάφε, ο σεΐχης Mansour τη Μάντσεστερ Σίτι, ενώ το Dubai International Fund έγινε μέτοχος στη Λίβερπουλ και τη Νιούκαστλ…

H διείσδυση στην αγορά του ευρωπαϊκού ποδοσφαίρου, όμως, λαμβάνει και τη μορφή χορηγιών από επιχειρηματικούς κολοσσούς. Η κρατική αεροπορική εταιρεία Fly Emirates εκτός από επίσημος χορηγός των Μίλαν, Αρσεναλ, Παρί Σεν Ζερμέν, Αμβούργου και Ολυμπιακού, ανέλαβε την αναβάθμιση των αθλητικών εγκαταστάσεων της Αρσεναλ το στάδιο της οποίας φέρει και το όνομα των αραβικών αερογραμμών. Στο ίδιο πλαίσιο, οι τηλεπικοινωνιακοί κολοσσοί Saud Telecom Company και (η αραβική) Etisalat το 2009 έγιναν επίσημοι χορηγοί δύο κορυφαίων ομάδων: της Ρεάλ Μαδρίτης και της Μπαρτσελόνα αντίστοιχα.

Η λίστα των χορηγών του ευρωπαϊκού ποδοσφαίρου είναι τεράστια. Εκτός των αραβικών, ασιατικές και ρωσικές εταιρείες επίσης εναποθέτουν υπέρογκα ποσά, τα οποία μεταλλάσσουν σε μερικές περιπτώσεις και τη φιλοσοφία ολόκληρων ομάδων. Kι αν η κορεατική Samsung έγινε σπόνσορας της Τσέλσι έναντι μόλις 14 εκατ. ευρώ, η ρωσική Gazprom επένδυσε 125 εκατ. ευρώ στη γερμανική Σάλκε, χρήματα με τα οποία κατέστη δυνατή το 2010 η μεταγραφή του μεγάλου σε όνομα (αλλά και ηλικία πλέον) ποδοσφαιριστή Ραούλ. Μάλιστα το αραβικό χρήμα κατάφερε να επιβληθεί και στην Μπαρτσελόνα, η οποία παρακάμπτοντας τη φιλοσοφία χρόνων, για πρώτη φορά στην ιστορία της δέχθηκε να παραχωρήσει τη φανέλα των παικτών της για να διαφημίσει το Ιδρυμα του Κατάρ (Qatar Foundation) έναντι 165 εκατ. ευρώ για μια πενταετία.

Το εντυπωσιακό όμως μέσα σε αυτόν τον κυκεώνα των αλλεπάλληλων χορηγιών και της εξαγοράς μεριδίων και παικτών είναι το ύψος των ποσών που διακινούνται καθώς και η προέλευσή τους. Μια πιο προσεκτική ματιά είναι αρκετή για να διαπιστώσει κανείς πως ως επί το πλείστον τα κεφάλαια αυτά προέρχονται από χώρες, άτομα και επιχειρήσεις αμφιβόλου αξιοπιστίας και επενδύονται σε έναν χώρο όπου τα περιθώρια παραβατικότητας είναι εξαιρετικά ελαστικά.