Σύστημα υγείας: με ποιο ανθρώπινο δυναμικό;

Ας ξεκινήσω με ένα κουίζ. Αν ρωτούσα ποια χώρα έχει περισσότερους καρδιολόγους, η Γερμανία των 83 εκατομμυρίων ή η Ελλάδα των 10,6 εκατομμυρίων, σκεπτόμενοι λογικά θα απαντούσατε πως η Γερμανία έχει πολλαπλάσιους καρδιολόγους. Η απάντηση είναι εν μέρει σωστή. Η Γερμανία έχει όμως μόνο 600 περισσότερους καρδιολόγους από την Ελλάδα. Η διαφορά ίσως να είναι μεγαλύτερη συνυπολογίζοντας πως αρκετοί έλληνες καρδιολόγοι έχουν μεταναστεύσει. Αλλά ακόμα και τους μισούς να είχαμε, σε σχέση με όσους καταγράφει η ΕΛΣΤΑΤ, μην ξεχνάμε πως έχουμε το ένα όγδοο του πληθυσμού της Γερμανίας. Εχουμε γενικά πολλούς γιατρούς: 6,3 ανά 1.000 κατοίκους σε σύγκριση με 3,7 στις χώρες του ΟΟΣΑ. Ακόμα και αν αφαιρέσουμε όσους μετανάστευσαν, θα είμαστε πάλι πάνω από τον μέσο όρο των χωρών του ΟΟΣΑ.

Σε τι οφείλεται το γεγονός ότι έχουμε τόσο πολλούς γιατρούς;

Δυστυχώς, ποτέ δεν κάναμε συστηματικό προγραμματισμό των ανθρώπινων πόρων, και ειδικότερα των θέσεων για εξειδίκευση.

Γιατί όμως με τόσους γιατρούς δεν έχουμε σωστά οργανωμένη πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας;

Υπάρχουν πολλοί παράγοντες. Στις περισσότερες χώρες της Δυτικής Ευρώπης, οι ειδικοί γιατροί εργάζονται κυρίως στα νοσοκομεία, ενώ σε εξωνοσοκομειακό επίπεδο συναντώνται οικογενειακοί και γενικοί γιατροί. Αντιθέτως, στη χώρα μας μεγάλο ποσοστό ειδικών γιατρών ιδιωτεύει. Ενδεικτικά, στις χώρες του ΟΟΣΑ, το 23% των γιατρών είναι γενικοί και οικογενειακοί γιατροί, 64% άλλων ειδικοτήτων, ενώ ένα 13% δεν έχουν ειδικότητα είτε είναι ανενεργοί. Στην Ελλάδα μόνο το 6% είναι γενικοί γιατροί και το 83% γιατροί άλλων ειδικοτήτων. Δηλαδή η αναλογία γιατρών άλλων ειδικοτήτων προς γενικούς γιατρούς είναι 13,8, ενώ η αντίστοιχη αναλογία στον ΟΟΣΑ είναι 2,8.

Είναι αυτή η μόνη στρέβλωση στη χώρα μας;

Μακάρι να ήταν. Ας αναφέρω εδώ δύο ακόμα πρωτιές που έχουμε:

τον μεγαλύτερο αριθμό φαρμακείων ανά 100.000 κατοίκους μεταξύ των χωρών του ΟΟΣΑ (97 εμείς – 28 στον ΟΟΣΑ),

τον μεγαλύτερο αριθμό οδοντιάτρων (1,3 εμείς, σε σύγκριση με 0,8 ανά 1.000 κατοίκους στον ΟΟΣΑ).

Ωστόσο έχουμε λίγους νοσηλευτές και νοσηλεύτριες: 3,8 ανά 1.000 κατοίκους, στις τελευταίες θέσεις, πολύ πιο κάτω από τον μέσο ορό του ΟΟΣΑ (9,2 ανά 1.000 κατοίκους). Η αναλογία νοσηλευτών προς γιατρούς είναι 4,1 στην Ελβετία, μια χώρα με υψηλό επίπεδο νοσοκομειακής φροντίδας, 2,5 κατά μέσο όρο στις χώρες του ΟΟΣΑ και μόνο 1,6 στην Ελλάδα.

Γιατί υπογραμμίζω τέτοιου τύπου στρεβλώσεις;

Γιατί δεν έχουμε καταφέρει έχοντας υπεράριθμο, υψηλά καταρτισμένο ιατρικό και υγειονομικό ανθρώπινο δυναμικό, να έχουμε ένα από τα καλύτερα συστήματα υγείας στον κόσμο.

Ισως βέβαια κάποιοι να αναρωτιέστε εύλογα κάτι πιο απλό: σε εθνικό επίπεδο, με τόσους γιατρούς, πώς υπάρχουν ελλείψεις στα δημόσια νοσοκομεία;

Δεν είναι παράδοξο. Τα κίνητρα για να δουλεύει ένας γιατρός στο δημόσιο σύστημα υγείας, με δεδομένη τη συστηματική ελλιπή χρηματοδότηση της τελευταίας δεκαετίας, δεν είναι επαρκή. Ετσι ενώ υπάρχει πληθώρα ανθρώπινου δυναμικού στον εξωνοσοκομειακό τομέα, το ΕΣΥ υποβαθμίζεται συνεχώς.

Τι εννοώ; Ο στρατηγικός σχεδιασμός του ανθρώπινου δυναμικού δεν είναι μια απλή πρωτοβάθμια εξίσωση.

Οφείλει να ξεπερνά τον προϋπολογισμό του αριθμού των διαφόρων ειδικοτήτων, του περιεχομένου της προπτυχιακής και της μεταπτυχιακής εκπαίδευσης, και να ενσωματώνει την εκπαίδευση που θα λαμβάνουν οι γιατροί αφού έχουν τοποθετηθεί ως ειδικευμένοι στο δημόσιο σύστημα υγείας. Για έναν χειρουργό που τοποθετήθηκε σε επαρχιακό νοσοκομείο πριν από 15 χρόνια, και ενώ σε αυτό το διάστημα πολλές χειρουργικές τεχνικές έχουν αλλάξει, δεν υπάρχει μέριμνα για την εκπαίδευση σε νέες τεχνικές. Μιλάμε για εκπαίδευση που πρακτικά δεν μπορεί να γίνει με παρακολουθήσεις συνεδρίων ή διαλέξεων.

Επίσης είναι εμφανές ότι δεν γίνεται σωστός προγραμματισμός των θέσεων για την απόκτηση ιατρικής ειδικότητας. Εχουμε, για παράδειγμα, 2.319 οφθαλμιάτρους, 517 πλαστικούς χειρουργούς, ενώ μόνο 378 ογκολόγους. Αυτό οφείλει να αλλάξει. Να υπάρχει στρατηγικός προγραμματισμός ώστε η προσφορά θέσεων ειδικότητας να αντικατοπτρίζει τα τωρινά και τα μελλοντικά προβλήματα των ελλήνων πολιτών.

Παράλληλα, πρέπει να αλλάξουν τα προγράμματα των σπουδών με γνώμονα τις εξελίξεις της τεχνητής νοημοσύνης και της χρήσης των μεγάλων δεδομένων. Τα μαθήματα που σχετίζονται με τη μεθοδολογία της έρευνας, τη στατιστική και την επιδημιολογία, δεν πρέπει να απαξιώνονται στα προγράμματα των ιατρικών σχολών. Αγνοώντας αυτά θα είναι δύσκολο να κάνει κάποιος σωστά ερωτήματα στις πλατφόρμες τεχνητής νοημοσύνης, ούτε θα κατανοεί πώς να επεξεργαστεί τα αποτελέσματα.

Χρειάζεται επομένως να σκεφτούμε πώς να σχεδιάσουμε το ανθρώπινο δυναμικό του μέλλοντος.

Ο χάρτης υγείας στη χώρα μας δεν μπορεί να απαριθμεί μόνο τον αριθμό νοσοκομείων, μηχανημάτων και επαγγελματιών υγείας. Οφείλει να επαναπροσδιοριστεί και να καταγράφει και τις δεξιότητες του ανθρώπινου δυναμικού. Να γίνει το ψηφιακό στηθοσκόπιο των υγειονομικών αναγκών των πολιτών, βάσει του οποίου θα θεσπίζονται τα κατάλληλα εκπαιδευτικά προγράμματα και θα αναβαθμίζονται οι υπάρχουσες υπηρεσίες υγείας.

Θα γίνουν όμως όλα αυτά; Οπως είπε, και πάλι, ο Λιούις Κάρολ, εξαρτάται από «ποιο είδος παροιμίας προτιμάτε: κάλλιο αργά παρά ποτέ ή κάλλιο ποτέ παρά αργά;».