Πολιτικός σκαφτιάς στο έλος

Στις YouTube ανθολογίες αποσπασμάτων από ποδοσφαιρικούς αγώνες, τα γκολ με ανάποδα ψαλίδια έχουν ηγεμονική θέση. Ανάποδο ψαλίδι σημαίνει να σουτάρεις προς τα νώτα σου, στρεφόμενος όχι κατά τον κατακόρυφο άξονα αλλά κατά τον οριζόντιο. Να έχεις την πλάτη γυρισμένη προς το αντίπαλο τέρμα και να εξουδετερώνεις τον αμυντικό με μια ζογκλερική κίνηση. Περιστροφή τροχαλίας σε γερανό, όχι σβούρας στο πάτωμα. Δύσκολο να προσπαθήσει κανείς να ορίσει γραπτά κάτι που είναι τόσο θεαματικό. Με μια ευρύχωρη ερμηνεία θα μπορούσε να μοιάζει λίγο με το «πάρθιο βέλος». Βέλος που εξαπολύει κανείς κατά του διώκτη, οπισθοχωρώντας. Και τα δύο αγγίζουν το απροσδόκητο.

Αν χρησιμοποιήσει κανείς τέτοιες παραβολές για την εμφάνιση του κύριου Κασσελάκη στην εκδήλωση των τριών (και την επιδέξια υφαρπαγή της θεαματικότητας), πιθανόν να αδικήσει τα πολιτικά ζητούμενα ενός ευνόητου πολιτικού διαλόγου που ούτως ή άλλως επιβάλλεται από τα πράγματα. Η Κεντροαριστερά, ενώ έχει αναδειχθεί ως ένα βολικό αφηγηματικό σχήμα που ενσωματώνει (και σκεπάζει) τις ιδεολογικές και προσωπικές αμηχανίες, εντούτοις, ακριβώς λόγω της ασάφειας, μπορεί να ανακτήσει μια έστω μικρή πολιτική λειτουργικότητα. Μπορεί κανείς να επικαλείται ή να αναφέρεται στην Κεντροαριστερά, ανεξαρτήτως αν εννοεί εντελώς διαφορετικά πράγματα από τον ομοτράπεζο. Ας προσέξουμε τα απολύτως γενικά σχήματα που χρησιμοποιούν οι πολιτικοί εισηγητές (όχι μόνο οι τρεις της προηγούμενης Τρίτης). Ισως επειδή αυτό το ιδιάζον «μεσαίο» πολιτικό πεδίο κατακλύζεται από ποικίλες και αποκλίνουσες πολιτικές φιλοδοξίες, διαφορετικές οπτικές γωνίες, ιδεολογικές αποσκευές, πολιτικά βιώματα (συχνά με τη μορφή τραυμάτων), χρειάζεται τη γενικότητα. Βέβαια η βραδυπορία του αντιπολιτευτικού χώρου κινδυνεύει να μετασχηματιστεί σε κρίση της ίδιας της έννοιας – κελύφους της Κεντροαριστεράς και να την αδρανοποιήσει ως αναφορά. Ο χώρος, πέρα από τις ανεξέλεγκτες φιλοδοξίες, τις κακίες, τις προσωπικές αγωνίες διαφόρων, απορρυθμίζεται από διαφορετικά κέντρα ισχύος, από ποικίλα απωθημένα, που κάνουν το εγχείρημα συντονισμού πολύ δύσκολο. Η ανάγκη εύρεσης πολιτικής κεντρικότητας, συγκρότησης κυρίαρχου κομματικού φορέα ή επινόησης δεσπόζοντος προσώπου ενίοτε οδηγεί σε ανάδυση υποκατάστατων. Συχνά το δράμα εκτυλίσσεται είτε στην επικοινωνία, είτε στην επιμελημένη γενικολογία, είτε στον παρατεταμένο κοπετό πάνω σε σωρευμένα τραύματα από την περίοδο 2010-2019.

Το ΠΑΣΟΚ αντικαταστάθηκε σε μεγάλο βαθμό από τον ΣΥΡΙΖΑ και σήμερα επανέρχεται μια αργή ισορροπία. Προς τα κάτω όμως. Τέλος πάντων, σε μια τέτοια κατάσταση αδράνειας και βραδείας μετεξέλιξης, τίποτα δεν φαίνεται να δίνει τη μεγάλη ώθηση και δεν εξασφαλίζει την πολιτική εκφραστικότητα των ψηφοφόρων, που (ιδίως στην περίπτωση του ΣΥΡΙΖΑ) στέκονται αμίλητοι, περιμένοντας. Να σημειώσουμε ότι η συσπείρωση των ψηφοφόρων του ΣΥΡΙΖΑ είναι πολύ χαμηλή (55%), ενώ του ΠΑΣΟΚ υψηλή (85%). Που σημαίνει ότι οι βαθιά ανταγωνιστικές σχέσεις μεταξύ των δύο είναι κάτι αναπόφευκτο και δεν επιλύεται ούτε με δημόσιες σχέσεις ούτε με βεβιασμένες συνευρέσεις. Το βασικότερο πρόβλημα όλου του χώρου δεν είναι τόσο η κομματική χωροταξία του (ούτε οι βασανισμένες ψυχές που τον στελεχώνουν), όσο το κοινό του. Τους πολίτες δεν τους συνεγείρουν τα γκαγκ και η επικοινωνιακή ευφυΐα, ούτε όμως η εσωστρεφής λειτουργία πολιτικού «σκαφτιά» και μυρμηγκιού. Το πρώτο το εξάντλησαν κατά τη μακρά πορεία απομάγευσης, το δεύτερο είναι πολύ αργό και δεν δίνει λυτρωτικά αποτελέσματα στο καθημερινό έλος του πολίτη (τουλάχιστον ισάξια με κάποιο επίδομα σε μετρητά).

Το θεμελιωδώς ανταγωνιστικό υπόστρωμα των κομματικών δυνάμεων του χώρου πρέπει να οδηγήσει σε συνθέσεις χωρίς πληγές. Σταυρόλεξο για δυνατούς λύτες. Λείπει ένα κρίσιμο, δομικό στοιχείο, η κλείδα σε ανακουφιστικό τόξο. Λείπει ο κεντρικός λίθος για να «δέσει» η γεφύρωση των ανοιγμάτων. Τη λύση δεν φαίνεται να τη δίνουν ούτε τα ανάποδα ψαλίδια ούτε ο πολιτικός μονισμός.

Ο Δημήτρης Σεβαστάκης είναι καθηγητής στη Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του ΕΜΠ