Ποδόσφαιρο και… επενδύσεις (Μέρος 1ο)

Για πολλές δεκαετίες το ποδόσφαιρο συνιστούσε ένα καθαρά αθλητικό γεγονός, αλλά με εμφανείς κοινωνικές και ψυχολογικές προεκτάσεις: η εκάστοτε ομάδα αποτελούσε αντικείμενο ταύτισης έκφρασης των μαζών, καταργώντας την έννοια της κοινωνικής διαστρωμάτωσης, καθώς στο γήπεδο όλοι, φίλαθλοι και παίκτες, είναι ίσοι και ενωμένοι υπέρ ενός κοινού σκοπού: τη νίκη της ομάδας. Τη δεκαετία του ’90, παρατηρήθηκε ευρεία εμπορικοποίηση του ποδοσφαίρου. Δεδομένης της σημασίας του αγωνιστικού γεγονότος για τον μέσο φίλαθλο και της σταδιακής διεθνοποίησης του αθλήματος, ως αποτέλεσμα της οργάνωσής του σε ενώσεις εθνικού, ηπειρωτικού και παγκοσμίου επιπέδου, το ποδόσφαιρο μετετράπη και σε τηλεοπτικό θέαμα.

Η προβολή αγώνων μέσω της τηλεόρασης ανέδειξε την αγορά τηλεοπτικών δικαιωμάτων και την εξεύρεση χορηγιών που μπορούσαν να καλύψουν το κόστος των μεταδόσεων, ως κεντρικά σημεία, καθιστώντας έτσι το ποδόσφαιρο και ένα προσοδοφόρο εμπορικό γεγονός. Ακολούθως η εμπορικοποίηση έφερε την επιχειρηματοποίηση της τελευταίας δεκαετίας. Πλέον, το ποδόσφαιρο εκτός από θέαμα και έσοδα, αποτελεί και μια πολύ καλή ευκαιρία κάθε μορφής επενδύσεων, και μάλιστα από πηγές που αναπτύσσουν έντονη επιχειρηματική δραστηριότητα σε άλλους τομείς.

Αρχής γενομένης από το 2003, οπότε και ο ρώσος μεγιστάνας Ρόμαν Αμπραμόβιτς ανέλαβε την ιδιοκτησία της αγγλικής Τσέλσι, ο επιχειρηματικός κόσμος αντιλήφθηκε ότι το ποδόσφαιρο παρέχει πρόσφορο έδαφος για τη μεγιστοποίηση των κερδών τους, κι όχι μόνο, με αποτέλεσμα η εισροή σημαντικών κεφαλαίων στον χώρο να ανθήσει, μέσω της συμμετοχής ή πλήρους εξαγοράς πλειοψηφικών πακέτων, και χρηματικών ενισχύσεων των υποδομών, του εκάστοτε ομίλου.

Τα παραδείγματα είναι πολλά, o άξονας όμως κοινός: ρωσικά, αραβικά και ασιατικά κεφάλαια εισέρχονται ολοένα και πιο συχνά στο δυτικό ποδόσφαιρο και κυρίως στο ευρωπαϊκό. Ποδοσφαιρικές ομάδες με μακραίωνη ιστορία, όπως οι Αρσεναλ, Μπέρμιγχαμ, Μπαρτσελόνα, Παρί Σεν Ζερμέν, που αντιμετώπιζαν σοβαρά οικονομικά προβλήματα, έχουν σωθεί από ανατολικής προέλευσης χρήματα, ενώ πλείστες άλλες ομάδες του ευρωπαϊκού πρωταθλήματος, συμπεριλαμβανομένου και του ελληνικού, αναζήτησαν εναγωνίως τέτοιου είδους… σωτήρες.

Εκ πρώτης όψεως, η ιδέα δεν φαίνεται παράλογη: το ποδόσφαιρο σήμερα πλέον είναι μια παγκόσμια βιομηχανία, το δε Champions League είναι η κορωνίδα του. Ωστόσο από επιχειρηματικής άποψης, προκύπτει το ερώτημα για ποιον λόγο θα προέβαινε κάποιος σε επενδύσεις εκατομμυρίων ευρώ σε έναν τομέα που σίγουρα δεν μπορεί να αποφέρει κέρδη, ενώ παράλληλα το επιχειρηματικό ρίσκο είναι δυσανάλογα μεγάλο;

Οι απόψεις αναφορικά με τα κίνητρα και τις «δυνατότητες» που προσφέρει η εξαγορά ενός ποδοσφαιρικού ομίλου ποικίλλουν. Ορισμένοι επιχειρηματίες επικαλούνται την αγάπη τους για το άθλημα ή και τους συναισθηματικούς δεσμούς με την ομάδα στην οποία επενδύουν. Σε αυτές τις περιπτώσεις η εξαγορά αφορά κυρίως ομάδες του εκάστοτε εθνικού πρωταθλήματος, όπως η περίπτωση του ρώσου επιχειρηματία Σουλεϊμάν Κερίμοφ ο οποίος στις αρχές του 2011 αγόρασε την τοπική ομάδα του Dagestan, Ανζί. O ίδιος έκανε πράξη αυτή του την επιθυμία, επειδή ήθελε με κάποιον τρόπο να ενισχύσει οικονομικά την ιδιαίτερη πατρίδα του και να δει την ομάδα της να φιγουράρει στις πρώτες θέσεις του Champions League. Για τον λόγο αυτόν εξασφάλισε για την Ανζί τη μεταγραφή τού τρεις φορές πρωταθλητή με ευρωπαϊκή φανέλα, Σαμουέλ Ετό, από την ιταλική Ιντερ.

Στο παρελθόν ωστόσο ο ίδιος επιχειρηματίας αποπειράθηκε να εξαγοράσει τη Ρόμα, ωστόσο δεν το κατάφερε για αδιευκρίνιστους μέχρι στιγμής λόγους. Παρότι οι οικονομικές παράμετροι της μεταγραφής του Ετό επιχειρήθηκε να τηρηθούν αυστηρώς μυστικές, εκτιμάται ότι η αγορά του παίκτη αυτή καθ’ εαυτήν κόστισε 20 εκατ. ευρώ συν 30 εκατ. επιπλέον η ποινική ρήτρα που δόθηκε στη Μίλαν για την πρόωρη διακοπή του συμβολαίου του! Το σίγουρο είναι πως με αυτά τα χρήματα o Κερίμοφ θα μπορούσε να εξυπηρετήσει αμεσότερα και πολύ πιο αποτελεσματικά τις αναπτυξιακές ανάγκες της γενέτειράς του, με επενδύσεις σε ζωτικής σημασίας έργα, σε μια περιοχή του Καυκάσου που μαστίζεται από τον ακραίο Ισλαμισμό και την τρομοκρατία…

Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι o Κερίμοφ είναι μέλος του κόμματος της Ενωμένης Ρωσίας από το 2007, θεωρείται σύμμαχος του Πούτιν και μάλιστα, δύο μήνες μετά την εξαγορά της Ανζί, ορίστηκε μέλος της Λαϊκής Συνέλευσης του Dagestan. Παρομοίως και ο Αμπραμόβιτς: εξελέγη κυβερνήτης της ανατολικής ρωσικής επαρχίας Chukotka το 2000 και από το 2008 κατέχει το αξίωμα του προέδρου του Κοινοβουλίου της! Μάλιστα, καθώς η θητεία του έληγε και προτίθετο να αποσυρθεί, το 2005, o τότε πρόεδρος Πούτιν άλλαξε τον σχετικό νόμο, εξαναγκάζοντας εμμέσως πλην σαφώς την επανεκλογή του Αμπραμόβιτς στο, πλούσιο από ενεργειακής άποψης, ομόσπονδο κρατίδιο. Ολα αυτά ενισχύουν τις υπόνοιες πως τέτοιου είδους επενδύσεις είναι και πολιτικά μεθοδευμένες.

Στην προκειμένη περίπτωση, διάχυτη είναι η εντύπωση πως o Πούτιν, παράλληλα με την πολιτική αποκέντρωσης που οραματίζεται, προκειμένου να σταθεροποιήσει κατά το δυνατόν τις περιοχές του Καυκάσου, όχι απλώς υποστηρίζει αλλά και επιβάλλει τις επενδύσεις των ολιγαρχών στο ποδόσφαιρο, σε μια προσπάθεια να τονώσει το αίσθημα ανωτερότητας των Ρώσων και, γιατί όχι, να βρει μια εύκολη έξοδο για τα αποθέματα φυσικού αερίου στην αγορά της Νότιας Ευρώπης… Εντός αυτού του πλαισίου θεωρήθηκε ότι εντάσσονταν στην πρώτη δεκαετία του 21ου αιώνα οι επαφές του ΟΦΗ και της ΑΕΚ με ρώσους επιχειρηματίες, σε μια προσπάθεια να διευρυνθεί ο κύκλος ροής του χρήματός τους εντός Ελλάδας, τη στιγμή που ήδη ρώσοι επενδυτές δραστηριοποιούνταν ενεργά στην οικοδομική και τουριστική βιομηχανία της.

Η σχέση που συνδέει τους οπαδούς με την ομάδα τους αρκετές φορές υπερβαίνει το απλό φίλαθλο πνεύμα και μπορεί να απαιτεί έως και… θρησκευτικές ερμηνείες για να εξηγηθεί! Αυτή τη δυναμική του ποδοσφαίρου ως του μαζικότερου αθλήματος του πλανήτη (που μπορεί να μετατρέψει τους οπαδούς μιας ομάδας σε στρατό) την έχουν φυσικά αντιληφθεί τα κέντρα εξουσίας και την εκμεταλλεύονται δεόντως. Η συνέργεια πολιτικής και οικονομικής εξουσίας (αρχικά, για κοινωνικο-πολιτικούς και, αργότερα, για οικονομικούς λόγους) γνώρισε την άνθησή της σε πολλά κράτη επί πολλές δεκαετίες.

Στο παρελθόν, παραδείγματα κοινωνικού ελέγχου των μαζών αποτελούσαν οι «προστατευόμενοι» σύλλογοι του άλλοτε σοβιετικού μπλοκ – π.χ. η Στεάουα Βουκουρεστίου στη Ρουμανία του Τσαουσέσκου, η ΤΣΣΚΑ Σόφιας στη Βουλγαρία (η «ομάδα του στρατού»), η Ντιναμό Μόσχας στη Ρωσία (η «ομάδα υπουργείου Εσωτερικών»). Με τους συλλόγους αυτούς τα κομμουνιστικά καθεστώτα «μοιράζονταν» τις μεγάλες εγχώριες και ευρωπαϊκές επιτυχίες τους, προς τέρψιν του οπαδικού κοινού τους.

Στην περίπτωση της Ελλάδας, ο φρικτός εναγκαλισμός της πολιτικής εξουσίας με επιχειρηματικούς κύκλους του ποδοσφαίρου γνώρισε το απόγειό του στα μέσα της δεκαετίας του ’80, αρχές ’90, με το «σκάνδαλο Κοσκωτά». O τότε πρόεδρος της ΠΑΕ Ολυμπιακός, με εχέγγυο την ανάληψη της προεδρίας της λαοφιλέστερης ομάδας της Ελλάδας, είχε σαρώσει πραγματικά την εγχώρια επιχειρηματική ζωή της χώρας (εξαγορά πολλών ΜΜΕ, της Τράπεζας Κρήτης κ.ά.), με τις ευχές της κυβέρνησης Παπανδρέου και χωρίς κανέναν πολιτικό έλεγχο.

Μέσω του Γιώργου Κοσκωτά, ο Ανδρέας Παπανδρέου ήθελε να απαλλαγεί τελείως οπό τους «βαρόνους των Μίντια» και να ελέγξει και το τραπεζικό σύστημα της χώρας, εξουδετερώνοντας έτσι την επιχειρηματική ελίτ που τον πολεμούσε. H αποκάλυψη του σκανδάλου οδήγησε στην πρωτοφανή για την Ελλάδα παραπομπή του πρωθυπουργού και υψηλόβαθμων στελεχών της κυβέρνησης στο Ειδικό Δικαστήριο, όπου τελικά αθωώθηκε το 1992, αλλά δύο μέλη της κυβέρνησης κρίθηκαν ένοχοι για παράβαση του νόμου περί ευθύνης υπουργών. Το ένα, ο Μένιος Κουτσόγιωργας, απεβίωσε κατά τη διάρκεια της δίκης εντός δικαστηρίου από αιφνίδιο οξύ εγκεφαλικό…