«Το νησί {LF}των αλγοριθμικών σκουπιδιών {LF}είναι μεγαλύτερο {LF}απ’ το Τέξας»

Η Πατρίσια Λόκγουντ είναι αυτή τη στιγμή μία από τις πιο πολυσυζητημένες συγγραφείς των ΗΠΑ. Από την πρώτη στιγμή που άνοιξε λογαριασμό στο Τουίτερ, εκεί κοντά στο 2012, τα μικρά σουρεαλιστικά της πεζά ποιήματα έκαναν αμέσως αίσθηση. Με βιτριολικό χιούμορ και σκωπτική διάθεση, η Λόκγουντ ξεχώρισε αμέσως γιατί μπόρεσε να εισχωρήσει στην πραγματικότητα αναποδογυρίζοντάς την. Η κριτική της ματιά δεν είναι μονοσήμαντη.

Η συγγραφέας έκτοτε είναι μονίμως συνδεδεμένη με τα δίκτυα και το πρώτο της μυθιστόρημα «Κανείς δε μιλάει γι αυτό» (σε μια εξαιρετική μετάφραση από τη Μυρσίνη Γκανά, Ψυχογιός), φτιάχνει ένα «σκρολαριστό» κείμενο, με σύγχρονη γλώσσα, που νοηματοδοτεί το μάτριξ μέσα στο οποίο εκτιθέμεθα καθημερινά. Στο πρώτο μέρος η αφηγήτρια μπαινοβγαίνει στις ψηφιακές πλατφόρμες και σχολιάζει με καυστικότητα τη φυσιολογία ενός κόσμου που ρέπει προς την ακατανοησία και τον εμπαιγμό της ίδιας του της οντολογικής φύσης. Γιατί άραγε σκεφτόμαστε έτσι σήμερα; Γιατί είμαστε δέσμιοι εννοιών φασόν που δεν μας αντιπροσωπεύουν; Ενώ στο δεύτερο μέρος η αφηγήτρια χρειάζεται να ταξιδέψει μέχρι το νοσοκομείο όπου η αδερφή της έχει μια επικίνδυνη γέννα.

Ενα μυθοπλαστικό ταξίδι αυτογνωσίας για το πώς επικοινωνούμε στο μεταίχμιο του πραγματικού και του εικονικού κόσμου. Εν τέλει, τα σύνορα ίσως δεν υπάρχουν πλέον. Επιτακτική ανάγκη λοιπόν είναι να προσδιορίσουμε ξανά τα περιεχόμενά μας.

Το 2018 κυκλοφόρησε ένα σημαντικό δοκίμιό σας με τίτλο: «How do we write now?» («Πώς γράφουμε σήμερα;»). Πώς επιδρά στον δημιουργικό εαυτό μας η έκθεση στα κοινωνικά δίκτυα; Το σύμπαν του slipstream πώς μπορεί να διαμορφώσει τη ζωή μας;

Το μυαλό μας αποδεικνύεται ότι διαθέτει εντυπωσιακή ανθεκτικότητα, παρ’ όλες τις επιθέσεις που δέχεται. Φυσικά και είναι εν πολλοίς τραυματισμένο. Για παράδειγμα, διαπιστώνω ότι αν μια μέρα φύγεις από την οθόνη και διαβάσεις με τον «παλιό τρόπο», ένα κείμενο στο χαρτί δηλαδή, έχεις την αίσθηση ότι πράγματι απομακρύνεσαι από την ακατάσχετη ροή της πληροφορίας. Κατ’ αναλογία ένα μέρος του εαυτού σου επιστρέφει. Με την έννοια ότι μπορείς να ανήκεις στην ιστορία του παρόντος σου ξανά. Με το slipstream μπαινοβγαίνεις συνέχεια από πύλη σε κωδικό. Αν κοιτάξω το πρωί το κινητό μου τηλέφωνο, αυτομάτως η συσκευή γίνεται ένα με τον εγκέφαλό μου για όλη τη μέρα. Σκέφτομαι πολλές φορές ότι είμαστε μια κουκκίδα σε έναν ωκεανό από χρωματιστά σχήματα. Το οποία δεν σταματούν να μιλάνε και να συνσχηματίζουν την προσωπογραφία σου. Αρχικά δεν το παίρνεις και πολύ στα σοβαρά, σταδιακά όμως κι επειδή θέλεις να φαίνεσαι βαρυσήμαντος, αυτό σε θρέφει καθημερινά. Παράλληλα δεν σταματάς να αποτελείς μηχανή απόψεων για κάθε τι. Οσο προχωράει αυτό, σκέφτεσαι αν τελικά είσαι φυλακισμένος κι αν μπορείς να δραπετεύσεις έστω και για ένα πρωί. Οχι, δεν μπορείς, το Εγώ σου σε τραβάει από τα μαλλιά.

Πώς μπήκατε στο Τουίτερ και εμπλακήκατε καθημερινά με αυτά τα σουρεαλιστικά μικρά κείμενά σας;

Μπήκα με το πρώτο smartphone που μου έκανε δώρο ο σύζυγός μου. Ηταν γενικά το πρώτο μου κινητό. Στον κόσμο του Τουίτερ με εισήγαγε ο τότε κολλητός μου, ένας πολυγαμικός μισός Ελληνας από το Νιου Χαμσαϊρ – όπου προσευχόταν στην Hermes (την πασίγνωστη εταιρεία κατασκευής ειδών πολυτελείας) ενώ ταυτόχρονα σήκωνε βάρη στον πάγκο του. Οταν έφτιαξα τον πρώτο κωδικό, ήταν η «καταστροφή» μου. Τα μέσα έχουν διαμορφώσει παρεμβατικά την προσωπική ταυτότητα και την αυτοαντίληψη. Γινόμαστε κάτι σαν φροϋδικά ρομπότ. Θυμάμαι παλιά που έλεγαν πολλοί «μα, καλά, ποιους ενδιαφέρει τι έφαγες στη γιορτή σου;». Κι όμως το Ιντερνετ δεν είναι μια εξωτερική συνθήκη, είναι μέσα μας. Α, δεν ξέρω αν είναι σουρεαλιστικά, είναι θα έλεγα κείμενα φτιαγμένα για να παίζουν online. Οταν προσπάθησα να μεταφέρω τη γλώσσα μου στο τυπωμένο χαρτί, χάζεψα. Δεν το πίστευα, όλα φαίνονταν τόσο διαφορετικά.

Ποια μπορεί να υπήρξε η μεγαλύτερη πρόκληση όταν γράφατε αυτό το βιβλίο;

Θα μπορούσα να πω η αρμονία στον ρυθμό και η τονικότητα στο ύφος. Εκείνο που με απασχόλησε έντονα ήταν η μία πλευρά να μην καβαλήσει τη ρητορική ακεραιότητα της άλλης. Οταν σατιρίζω, συγκεντρώνομαι στη σάτιρα. Αφήνω το αστείο να είναι αστείο σε όλες του τις εκφάνσεις. Οταν μπαίνω στη διαδικασία να γράψω κάτι πιο προσωπικό με ειλικρίνεια, προετοιμάζομαι έτσι ώστε να είμαι εντελώς γυμνή και απροστάτευτη από τις άμυνές μου.

Το αφηγηματικό σας στυλ μού θύμισε το παλιό παιχνίδι Tetris. Ενας καταιγισμός λέξεων με ένταση ανάμεσα στο γέλιο, το δάκρυ και τον πολιτικό σχολιασμό. Πώς καταφέρατε να διευθετήσετε όλα αυτά και πώς βρήκατε το σημείο ισορροπίας;

Α, ναι, το Tetris είναι μια καλή σύγκριση. Στο γράψιμο προσπαθείς να τα φέρεις όλα σε μια εσωτερική ισορροπία. Οπως και στο Tetris, όταν τα τουβλάκια πέφτουν καταιγιστικά, έχεις την αίσθηση ότι προσγειώνονται φύρδην μίδγην στο μέσα σου. Χρειάζεται να τα βάλεις κάποτε σε μια σειρά. Αλλιώς τρελαίνεσαι. Πρώτα μαζεύω τις λέξεις χωρίς συγκεκριμένη σειρά. Ανάκατες, χωρίς να δίνω μεγάλο βάρος στο περιεχόμενό τους. Αργότερα αποφασίζω για το πού μπορεί να ανήκουν. Σε ποιο περιβάλλον μπορούν να θραφούν. Ξέρετε, είναι εύκολο να διανοουμενίσουμε τις λέξεις και τα νοήματα που απορρέουν από εκείνες. Προσωπικά ψάχνω την αλήθεια, συναισθηματικά. Μετράω το βάρος τους κάθε φορά σαν να είναι η πρώτη φορά.

Σε μεγάλο μέρος του βιβλίου βλέπουμε μια προσπάθεια επανοικείωσης με τα βασικά αισθήματα της αγάπης, του πόνου, της απώλειας. Οπως, για παράδειγμα, όταν η αφηγήτρια μαθαίνει πως η αγέννητη ακόμη ανιψιά της πάσχει από μια σπάνια ασθένεια. Με ποιον τρόπο ανοίγεστε προς το προσωπικό βίωμα;

Η αλήθεια είναι πως δεν ξέρω αν πραγματικά προχωρώ για να εισχωρήσω στο βίωμα, όπως λέτε. Οταν μου συμβαίνει κάτι σοβαρό μια φορά, έχω την αίσθηση ότι το ξαναζώ για πάντα. Δεν είμαι σε θέση να πάω όποτε θέλω πίσω σε εκείνη την αίθουσα αναμονής, με το εμφιαλωμένο νερό, τις μπάρες δημητριακών στο γραφείο της προϊσταμένης, να βλέπω με τις ώρες ειδήσεις στην τηλεόραση. Για μένα είναι ένα εσωτερικό χρονοκύκλωμα, στο οποίο περιμένω να βρω μια δίοδο για να ξαναδώ την ανιψιά μου, έστω μια φορά ακόμη. Κάποιοι θα πουν ότι η συγγραφή αυτού του τραύματος είναι ο δρόμος για την κατανόησή του. Μπορεί να έχουν δίκιο. Ισως και για μένα μπορεί να λειτουργεί ως ένα σημείο, υποτιτλίζοντας τη δράση των άλλων. Ομως το κέλυφος της εσωτερικής ζωής, όπου υπάρχει η πραγματική πληγή, δεν διαπερνάται.

Ποιες οι σκέψεις σας για την τεχνητή νοημοσύνη; Η ανθρώπινη ιστορία στο μέλλον θα γράφεται από μη ανθρώπινο μυαλό;

Οταν το ΑΙ αρχίζει να τρέχει κανονικά, για μερικούς μήνες οι καλλιτέχνες και οι συγγραφείς θα το δουν σαν ένα παράξενο νέο εργαλείο, μια νέα μηχανή ενδιαφέροντος. Μας αρέσουν τα καινούργια πράγματα και μας αρέσει ακόμη πιο πολύ η μαγεία της τυχαιότητας. Ο τεχνο-οπτιμισμός φαίνεται να έλκει τους ανθρώπους, αλλά μετά από λίγο θα καταλάβουν ότι κάθονται πάνω σε ένα τεράστιο νησί από αλγοριθμικά σκουπίδια μεγαλύτερο σε έκταση και από το Τέξας. Θα είναι εντυπωσιακό να το βλέπεις να συμβαίνει σε πραγματικό χρόνο. Το σκουπίδι μαθαίνει από το σκουπίδι, τρέφεται από την ίδια του την ύπαρξη ασταμάτητα. Για παράδειγμα, η αξιοπιστία των ερευνών που δημοσιεύονται από διάφορα κέντρα επιστημονικά και μη online βρίσκεται σε μεγάλη πτώση τα τελευταία χρόνια. Ξεπέφτουν στην ανυποληψία ή την καχυποψία τουλάχιστον. Το να ψάχνεις για εικόνες δε έχει ήδη καταντήσει αλλόκοτο σπορ. Εάν επιτρέψουμε η ανθρώπινη ιστορία να γραφτεί από αυτό (την Τεχνητή Νοημοσύνη), μια δυνατότητα που δεν είναι πολύ μακριά όπως το βλέπω κι εγώ, δεν θα είναι τελικά καθόλου ανθρώπινη. Γραμμένη προφανώς από μια γκροτέσκ γλώσσα α λα Μπάρμπι, που δεν θα έχει καμιά επαφή με εμάς. Θα είναι μακριά από τον πραγματικό θησαυρό της Ιστορίας μας.