Τι καταφέρνει τελικά ο «ακτιβισμός της τέχνης»;

Μπορεί μια επίθεση με σούπα στη «Μόνα Λίζα» να βοηθήσει στην καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής; Το ερώτημα βρέθηκε στα χείλη πολλών μετά την ακτιβιστική δράση της προπερασμένης Κυριακής στο Μουσείο του Λούβρου. «ΤΑ ΝΕΑ» εντόπισαν τη θέση της αναπληρώτριας καθηγήτριας περιβαλλοντικών σπουδών στο Πανεπιστήμιο της Νότιας Καλιφόρνιας, Σάνον Γκίμπσον, επί του θέματος σε άρθρο γνώμης που υπογράφει και δημοσιεύτηκε στη διαδικτυακή έκδοση της εφημερίδας «Los Angeles Times». Και ζήτησαν ένα αντίστοιχο σχόλιο από τον ιστορικό τέχνης και επιμελητή Χριστόφορο Μαρίνο.

Γράφει, εκτός άλλων, η Γκίμπσον: «Ενώ ορισμένοι θεωρούν πως τέτοιες διασπαστικές ενέργειες αποξενώνουν το κοινό, η έρευνα για τα κοινωνικά κινήματα δείχνει ότι υπάρχει στρατηγική πίσω τους. Συνδυάζοντας ριζοσπαστικές μορφές πολιτικής ανυπακοής με πιο συνηθισμένες δράσεις, όπως η άσκηση πίεσης και οι διαδηλώσεις που εγκρίνονται από το κράτος, οι ακτιβιστές όχι μόνο τραβούν την προσοχή του κοινού, αλλά καθιστούν τις λιγότερο επιθετικές τακτικές πιο αποδεκτές και ενδεχομένως πιο επιτυχημένες. Μελετώ τον ρόλο των πολιτικών ανατροπής και των κοινωνικών κινημάτων στην παγκόσμια πολιτική για το κλίμα και έχω καταγράψει τον δυναμισμό του ακτιβισμού για την κλιματική αλλαγή. Με τους σημερινούς πολιτικούς θεσμούς να επικεντρώνονται σε μεγάλο βαθμό στις βραχυπρόθεσμες επιθυμίες για τη μακροπρόθεσμη υγεία του πλανήτη και τις παγκόσμιες διαπραγματεύσεις για το κλίμα να προχωρούν πολύ αργά για να ανταποκριθούν στην πρόκληση, οι ακτιβιστές για το κλίμα έχουν επανεξετάσει ριζικά τις τακτικές τους.

Τελικός στόχος των ακτιβιστών δεν είναι απαραιτήτως η αντίδραση του κοινού, αλλά να επηρεάσουν τους κυβερνητικούς και επιχειρηματικούς φορείς λήψης αποφάσεων».

«Η τέχνη μπορεί και έχει συμβάλει στην ευαισθητοποίηση»

(Του Χριστόφορου Μαρίνου)

Η πρόσφατη ακτιβιστική δράση με «θύμα» την «Τζοκόντα» μού δημιούργησε δύο συνειρμούς: αρχικά θυμήθηκα μια φωτογραφία του Δημήτρη Αληθεινού, που τον δείχνει να ραντίζει μια βουδιστική στούπα στο Νεπάλ το 1994. Και μετά σκέφτηκα τον Αντι Γουόρχολ και τα έργα με τις σούπες Κάμπελ. Προφανώς, η επίθεση των δύο ακτιβιστριών της Riposte Alimentaire δεν μπορεί να διαβαστεί ως περφόρμανς – μια τελετουργική προσφορά ή σπονδή – ή ως ένα ειρωνικό σχόλιο απέναντι στις καταναλωτικές μας συνήθειες στην εποχή του άκρατου καπιταλισμού.

Ομως, παραδόξως, αφορά μια «θεότητα» της τέχνης και τη σχέση μας με τη διατροφή. Οι ακτιβίστριες έθεσαν στο αποσβολωμένο κοινό – και σε όλους μας – το διχαστικό ερώτημα: «Τι είναι πιο σημαντικό; Η τέχνη ή το δικαίωμα σε μια υγιεινή και βιώσιμη διατροφή;». Εδώ η τέχνη αντιπαραβάλλεται (βλακωδώς) με τη δημόσια υγεία, δηλαδή με την ίδια τη ζωή, και όχι τόσο με την κλιματική αλλαγή. Με άλλα λόγια, οι ακτιβίστριες σε ρωτούν: Προτιμάς να χαζεύεις έργα τέχνης ή να χαίρεσαι μια υγιή ζωή μέσα από μια υγιεινή διατροφή που οφείλει να σου διασφαλίζει το κράτος; Αλλά γιατί πρέπει να επιλέξεις ανάμεσα στα δύο; Γιατί να μην μπορούμε, ως θεατές και ως καταναλωτές, να τα χαρούμε αμφότερα; Αλλωστε η τέχνη μπορεί και έχει συμβάλει στην ευαισθητοποίηση του κόσμου.

Στο βίντεο της επίθεσης ακούγεται να κλαίει ένα παιδί, που κατατρόμαξε από το συμβάν. Την «Τζοκόντα» «την τρώει ο κώλος της», όπως είχε δηλώσει κάποτε ο Ντισάν, αλλά γιατί πρέπει να τραυματίσεις ψυχολογικά έστω και μία αθώα ψυχή για να περάσεις το μήνυμά σου; Η δική μου απάντηση στο παιδιάστικο ερώτημα των ακτιβιστριών είναι κατηγορηματική: τέχνη και ξερό ψωμί!