«Ενας κόσμος σαν αντίστροφο είδωλο της όπερας»

Η σύνθεση πρωτότυπης μουσικής για ένα θεατρικό έργο εμπεριέχει δυο βασικές προκλήσεις: την αναζήτηση του κεντρικού θέματος και το αν υπάρχει μελωδία ήδη μέσα στο κείμενο. Πόσω μάλλον όταν αυτό φέρει την υπογραφή του Γιώργου Βέλτσου. Ο λόγος για το «Προσδοκώ», τη νέα παραγωγή του Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδος, που ανεβαίνει στο Φουαγέ του Θεάτρου της Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών από τις 17 του μήνα.

Ο συνθέτης Δημήτρης Καμαρωτός επισημαίνει ότι, όπως στις περισσότερες δουλειές του, θέτει κατά κάποιον τρόπο ερωτήσεις χωρίς να περιμένει απαντήσεις – κάτι που κατά κύριο λόγο ισχύει και για το «Προσδοκώ». «Η σχέση μου με τα κείμενα και κυρίως με τις παραστάσεις των κειμένων δεν ξεκινά πρωτογενώς από τη μουσική, αλλά από τη δραματουργία. Σε πρώτο στάδιο, δηλαδή, βρίσκεται ο μηχανισμός συνομιλίας ανάμεσα στη μουσική που θα δημιουργηθεί και τη δραματουργία της παράστασης. Αυτός ο μηχανισμός περιλαμβάνει πολλές φορές και τη γέννηση δραματουργίας από την ίδια τη μουσική. Το “Προσδοκώ” του Γιώργου Βέλτσου είναι μια τέτοια περίσταση».

Είναι επίσης ένα έργο «για τη μνήμη, τον θάνατο και την αθανασία, ένας επικήδειος για το θέατρο, όπως το ξέρουμε μέχρι τώρα, αλλά και για την Ιστορία».

Ο συγγραφέας μάλιστα το αφιερώνει στην αγαπημένη του Θεσσαλονίκη, εκεί όπου, όπως σημειώνει, «είδα τις πρώτες παραστάσεις στο Θέατρο Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών, που παρακολούθησα στον Αλέξανδρο τις ταινίες που πρότεινε ο Παύλος Ζάννας, συναναστράφηκα τον Μανόλη Αναγνωστάκη και τον Αλέξη Ασλάνογλου, τσακώθηκα στο Ντορέ με τον Δημήτρη Μαρωνίτη (και συμφιλιώθηκα), άκουσα στην Τέχνη τον Λίνο Πολίτη να αναλύει τον Σεφέρη, ξενύχτησα στα πατσατζίδικα της Εγνατίας, παντρεύτηκα στον Οσιο Δαυίδ, έζησα, παρακολούθησα δύο παραστάσεις έργων μου από το ΚΘΒΕ που με τίμησε».

Το δεύτερο στάδιο στη δημιουργία σύνθεσης για τον Δ. Καμαρωτό είναι να ορισθούν τα τεχνικά μέσα, τα όργανα, οι ηχογραφήσεις, οι ηλεκτρονικοί ήχοι. «Τρίτο και πιο “εύκολο” στάδιο είναι η υλοποίηση της μουσικής που παίρνει υπόψη τα παραπάνω και με μια διαδικασία προτάσεων και δοκιμών υλοποιείται στη διάρκεια των προβών». Ο διάλογος με τις λέξεις και τους μουσικούς φθόγγους είναι συνεχής και η ανάγνωση του δημιουργού επιχειρεί να ξεδιπλώσει κι άλλες πλευρές. «Από την ανάγνωση του έργου, αλλά κυρίως από τη συνεργασία με τους άλλους συντελεστές που είναι η σκηνοθέτρια, η χορογράφος, η σκηνογράφος και ο ίδιος ο Βέλτσος, προέκυψε ένας κύριος άξονας που μου δίνει όλο τον μηχανισμό ανάπτυξης της μουσικής. Πρόκειται για ένα θέατρο κειμένου ή, πιο σωστά, ένα θέατρο – κείμενο. Εναν χώρο όπου ένα κείμενο, το οποίο δεν έχει την εμφανή δομή ενός θεατρικού και χωρίς να είναι μια ανάγνωση – αναλόγιο, έρχεται στη σκηνή με οκτώ ηθοποιούς για να λειτουργήσει με έναν μοναδικό τρόπο. Να μας δώσει, ως θεατές, την ευκαιρία να βυθιστούμε σε αυτό με έναν τρόπο διαφορετικό από αυτόν της ανάγνωσης».

Το κείμενο αυτό, τονίζει ο Δ. Καμαρωτός, είναι από τη σύλληψή του ένα πολυκείμενο το οποίο δεν έχει μια αντικειμενική σημασία, αλλά πολλές. «Με τη συνθήκη της παράστασης, μας δίνεται η ευκαιρία να περιδιαβάσουμε τα τοπία σκέψης που αγγίζονται από το έργο με “ασυνείδητους”, μη ελεγχόμενους συνειρμούς. Περιοχές που ίσως δεν πλησιάζονται με άλλον τρόπο».

«Μουσική νοημάτων»

Πώς καταπιάνεται με ένα τέτοιο ιδιοσυγκρασιακό υλικό; «Η απάντηση είναι αυτό που ονομάζω “μουσική νοημάτων”. Σε μια απλοποιημένη περιγραφή, δημιουργώ μια παρτιτούρα/κείμενο όπου όλο το κείμενο μοιράζεται στους ηθοποιούς και μουσικούς ή τραγουδιστές. Ομως δεν έχει όλα τα τεχνικά χαρακτηριστικά που έχουμε συνηθίσει να αποδίδουμε στη μουσική, όπως μελωδία, ρυθμός, αρμονία. Εχει όμως άλλα, όπως φροντίδα για τις μορφές, τη φόρμα, τις αντιθέσεις, την αντίστιξη, τις δυναμικές. Υστερα από τη δουλειά για την ερμηνεία αυτής της παρτιτούρας, τα συμβατικά όργανα, οι φωνές, οι ηχογραφήσεις έρχονται να ενορχηστρωθούν και να συμβάλουν δημιουργώντας ένα ενιαίο μουσικό σώμα. Αυτό, με μια συνεχή φροντίδα: το νόημα να λάμπει και να χορεύει μπροστά μας, με τρόπο συνεχή και απρόσμενο. Δημιουργείται ένας κόσμος σαν αντίστροφο είδωλο της όπερας ή τουλάχιστον ενός παλαιού τρόπου να ανεβαίνει και να δημιουργείται η όπερα. Σε αυτόν τον κόσμο, το κύριο μουσικό μέσο είναι ο λόγος και το υποστηρικτικό η μουσική».