Ιδιωτικά ΑΕΙ χωρίς αναθεώρηση Συντάγματος;

Αλλά αυτό δεν θα γίνει ποτέ:
μας μένει μια πόλη
που δεν έχει τίποτα από το θηρίο,

που δεν χτίστηκε για ακαθάριστα κέρδη, για τη γυμνή δύναμη του λύκου

ή το φαγοπότι της αυτοκρατορίας.

C. S. Lewis, «Οξφόρδη»

Ο Lewis δεν ήταν κανένας woke ριζοσπάστης. Από τους πιο γνωστούς απόφοιτους και καθηγητές της Οξφόρδης, συγγραφέας των Χρονικών της Νάρνια, ήταν βαθύτατα συντηρητικός. Στους παραπάνω στίχους καταγράφει απλώς την κοινή ευρωπαϊκή παράδοση για τo πανεπιστήμιo, ως χώρο έρευνας και διδασκαλίας, μακριά από την αγορά και από την κρατική εξουσία. Απέναντι σε αυτή την κατάκτηση του ευρωπαϊκού πολιτισμού, από τις προγραμματικές δηλώσεις του Κωνσταντίνου Μητσοτάκη το 1990, εκτυλίσσεται ένα δήθεν φιλοευρωπαϊκό και εκσυγχρονιστικό αφήγημα για τα ιδιωτικά ΑΕΙ. Πρέπει να είναι ξεκάθαρο ότι τυχόν καθιέρωσή τους θα αποτελέσει το πρώτο βήμα για την επιτάχυνση της εμπορευματοποίησης και των δημόσιων (καθιέρωση διδάκτρων στις προπτυχιακές σπουδές, όπως ήδη συμβαίνει, αντισυνταγματικά και με ανοχή του ΣτΕ, στα μεταπτυχιακά, κατάργηση δωρεάν διανομής βιβλίων κ.λπ.). Επιπλέον, πολλά περιφερειακά ΑΕΙ –εκ των οποίων ορισμένα υπηρετούν και εθνικούς σκοπούς– θα αντιμετωπίσουν υπαρξιακό πρόβλημα.

Ξεκάθαρο θα πρέπει να είναι επίσης πως ό,τι προβάλλεται ως κέρδος για την ελληνική κοινωνία από την (αντι)μεταρρύθμιση, θα μπορούσε –και θα έπρεπε– να εξασφαλιστεί από τα δημόσια πανεπιστήμιά μας. Αυτά ήδη συνεργάζονται –ή προγραμματίζουν συνεργασίες– με δημόσια ευρωπαϊκά (Σορβόννη, Χούμπολντ) ή και αμερικανικά (ΜΙΤ, NYU, Yale, Columbia, Harvard, Princeton, Johns Hopkins κ.ά.). Εγώ ο ίδιος, ξεκινώντας τον στρατηγικό διάλογο με τις ΗΠΑ, είχα θέσει στο τραπέζι παρόμοιες συνεργασίες.

Εάν τα ελληνικά πανεπιστήμια είχαν επαρκή χρηματοδότηση και δεν είχε καθιερωθεί ο ταξικός κόφτης της ελάχιστης βάσης εισαγωγής, θα μπορούσαν να απορροφήσουν τους περισσότερους φοιτητές που σπουδάζουν στο εξωτερικό. Δεν είναι αντιφατικό –και υποκριτικό– να θεωρούνται ακατάλληλα για εκπαίδευση στα δημόσια ΑΕΙ όσα παιδιά δεν συγκεντρώνουν τη βάση, αλλά κατάλληλα, εφόσον πληρώσουν, για τα ιδιωτικά; Αλλωστε, όποιο να είναι το νομικό πλαίσιο, πολλά παιδιά θα συνεχίσουν ούτως ή άλλως να σπουδάζουν στο εξωτερικό. Παραδοσιακά οι βλαστοί των πλούσιων οικογενειών της χώρας από επιλογή δεν πηγαίνουν στα ελληνικά πανεπιστήμια, με αντιπροσωπευτικό παράδειγμα τον ίδιο τον  Πρωθυπουργό. Αρκετοί άλλοι γονείς, όχι απαραίτητα εύποροι, έχουν επιλέξει το International Baccalaureate, που δεν έχει πρόσβαση στα ελληνικά ΑΕΙ.

Ολα αυτά είναι γνωστά και για τον λόγο αυτό είχαν αποτύχει, μετά και τις αντιδράσεις της πανεπιστημιακής κοινότητας, όλες οι προσπάθειες αναθεώρησης του άρθρου 16. Το νέο της πρόσφατης κυβερνητικής πρότασης είναι ο ισχυρισμός ότι μπορούν να λειτουργήσουν ιδιωτικά ΑΕΙ και χωρίς αναθεώρηση του Συντάγματος, με επιχείρημα ότι αυτό, τάχα, επιβάλλει το κοινοτικό δίκαιο. (Για μια αναλυτική νομική ανασκευή βλ. https://www.constitutionalism.gr/o-avvas-segies-gia-ta-idiotika-panepistimia/). Εάν είναι έτσι, γιατί σε κάθε συνταγματική αναθεώρηση η ΝΔ κατέθετε πρόταση κατάργησης του άρθρου 16; Εάν υφίσταται κοινοτικό δικαίωμα ίδρυσης πανεπιστημίου-επιχείρησης, γιατί η Επιτροπή δεν έχει ήδη ασκήσει προσφυγή κατά της Ελλάδας στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ενωσης για παραβίαση των υποχρεώσεών της;

Αυτή τη φορά, η ΝΔ δεν επιχειρεί απλώς να αλλάξει το Σύνταγμα, αλλά να το παρακάμψει και να το καταργήσει στην πράξη. Ομως, όπως έγραφε ένας από τους πρωταγωνιστές της Γαλλικής Επανάστασης, «ένα Σύνταγμα είναι ένα απλό κομμάτι χαρτί, εκτός εάν εφαρμόζεται. Τη στιγμή που ένα Σύνταγμα δεν είναι πλέον σεβαστό, δεν υπάρχει εξουσία, νόμος, δικαιοσύνη, χώρα. Ενα Σύνταγμα πρέπει να είναι δεσμευτικό, διαφορετικά δεν είναι τίποτα».

Ο Γιώργος Κατρούγκαλος είναι συνταγματολόγος, καθηγητής Δημοσίου Δικαίου στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης, αντιπρόεδρος της Διεθνούς Ενωσης Συνταγματικού Δικαίου και πρώην υπουργός Εξωτερικών