Ισότητα στην ελευθερία. Αυτή η αρχή είναι θεμέλιο

Δόθηκε χθες σε δημόσια διαβούλευση από τον υπουργό Επικρατείας Χρ. Σκέρτσο το νομοσχέδιο για την ισότητα στον γάμο. Πρόκειται για ιδιαίτερα σημαντικό νομοθέτημα, το οποίο στηρίζεται σε αυτό που ο πλέον διάσημος εν ζωή συνταγματολόγος, ο L. Tribe, έχει αποκαλέσει διπλό έλικα ελευθερίας και ισότητας. Οι θεσμοί της έννομης τάξης οφείλουν να στηρίζονται στην ισότητα των προσώπων ως φορέων ελευθερίας. Δεν υπάρχει μεγαλύτερο διακύβευμα του σεβασμού αυτής της αρχής από την εφαρμογή της στις πιο σημαντικές αποφάσεις που λαμβάνει ένας άνθρωπος, όπως προδήλως είναι η σύναψη γάμου. Παράλληλα, το νομοσχέδιο  διασφαλίζει την ισότητα στα δικαιώματα παιδιών ομόφυλων ζευγαριών, ιδίως με την αναγνώριση των σχέσεων που έχουν ήδη καταχωριστεί στην αλλοδαπή, ενώ εξ αποτελέσματος επιτρέπεται και η υιοθεσία από τον ένα σύζυγο του τέκνου του άλλου.

Το νομοσχέδιο δεν επεκτείνεται σε ζητήματα ιατρικώς υποβοηθούμενης αναπαραγωγής. Η επιλογή είναι κατανοητή, ώστε να αφομοιωθεί πρώτα ο νέος θεσμός. Πρέπει βέβαια να παρατηρηθεί ότι η θέσπιση ισότητας στον γάμο συνομολογεί ότι έως σήμερα υπήρχε ανισότητα, δηλαδή κατάσταση μη συμβατή με τη συνταγματική αρχή της ισότητας. Υπό αυτό το πρίσμα, η νομολογία πρέπει να αντιμετωπίσει κάθε καταλειπόμενο πεδίο ανισότητας, εμπνεόμενη από αλλοδαπές εξελίξεις.

Εδώ αντιλαμβάνομαι έναν δισταγμό. Πόσο έτοιμη είναι η κοινωνία; Για να αντιμετωπίσουμε τον δισταγμό, πρέπει να σταθούμε στη βασική αρχή: ισότητα στην ελευθερία. Αυτή η αρχή είναι θεμέλιο της ίδιας της δημοκρατίας και της δημοκρατικής κοινωνίας. Η δημοκρατική κοινωνία στηρίζεται στη βάση ότι δεν μπορούμε να δεχτούμε πως κάποιοι πολίτες υπερέχουν έναντι άλλων, ούτε ότι δικαιούνται, επειδή είναι ισχυρότεροι ή περισσότεροι, να αποκλείουν άλλους από την πρόσβαση σε θεμελιώδη δικαιώματα, ορίζοντάς τα κατά τρόπο διακριτικό. Αυτό είπε το αμερικανικό ανώτατο δικαστήριο πριν από πολλές δεκαετίες, όταν έκρινε αντισυνταγματικό νόμο-απολίθωμα που όριζε το γάμο σε Πολιτεία του Νότου ως ένωση δύο προσώπων της ίδιας φυλής (απέκλειε δηλαδή τον γάμο μεταξύ λευκών και μαύρων). Για να αναλογιστούμε λίγο εκεί αυτόν τον δισταγμό: πόσο έτοιμη ήταν τότε η κοινωνία της Βιρτζίνια;

Κι αν ο δισταγμός παραμένει; Είναι χρέος μας να διαφωτίσουμε τους συμπολίτες μας, διότι οι διακρίσεις δεν στηρίζονται σε εγγενή εχθρότητα, αλλά σε στερεότυπα που αναπαράγονται. Να επισημάνουμε ότι οι αρχές της ελευθερίας και της ισότητας αποτελούν τη βάση του φιλελεύθερου κόσμου στον οποίο θεωρούμε ότι ανήκουμε. Και να δείξουμε ότι αντίστοιχες αρχές ενυπάρχουν, πέρα από τη σφαίρα της πολιτείας, και σε άλλες μεγάλες παραδόσεις του πολιτισμού. Και επειδή έγινε λόγος χθες και για το μυστήριο της βαπτίσεως, το οποίο προδήλως δεν υπόκειται στη σφαίρα του νόμου, να υπενθυμίσουμε τα λόγια του Αποστόλου Παύλου: πάντες γὰρ υἱοὶ Θεοῦ ἐστε. Ποιος άνθρωπος λοιπόν μπορεί να αφαιρέσει από το συνάνθρωπό του τη θεία ιδιότητα του κατ’ επαγγελίαν κληρονόμου;

Ο Νίκος Παπασπύρου είναι διδάκτωρ Νομικής του Παν. Χάρβαρντ και αναπλ. καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου στη Νομική Σχολή (ΕΚΠΑ).