Η Ηρώ Κανακάκη επανασυστήνεται

Θα περίμενε ίσως να τη «συναντήσει» σε μια από τις φετινές εκθέσεις γυναικών καλλιτεχνών ή σε κάποια από τις εικαστικές διοργανώσεις με άξονα την επέτειο των 50 χρόνων από την αποκατάσταση της Δημοκρατίας που έχουν ήδη ξεκινήσει. Ομως όχι. Ακόμη και 27 χρόνια μετά τον πρόωρο θάνατό της σε ηλικία 52 ετών η Ηρώ Κανακάκη «πορεύεται» μόνη. Επανασυστήνεται σε εκείνους που μπορεί να έχουν ξεχάσει τη δύναμη του χρωστήρα της και γνωρίζεται με τη νέα γενιά που δεν πρόλαβε να δει τη δουλειά της εν τη γενέσει μέσα από την έκθεση των έργων της που φιλοξενείται στην Εθνική Βιβλιοθήκη υπό τον τίτλο «Ηρώ Κανακάκη: Η συνέπεια της ζωγραφικής διαδικασίας».

«Το ζητούμενο είναι να φανεί το σύνολο της ζωγραφικής της παραγωγής. Με δεδομένο ότι είναι μια μικρή έκθεση με 38 ζωγραφικά έργα και 20 χαρακτικά και σχέδιά της, τα οποία καλύπτουν το σύνολο της διαδρομής της, θα έλεγα ότι έχει τον χαρακτήρα της αναδρομής στο έργο της», λέει στα «ΝΕΑ» ο επιμελητής της έκθεσης, ιστορικός τέχνης, Σπύρος Μοσχονάς. «Πρόκειται για μια γραμμική ανάπτυξη της εξέλιξης του ύφους της και του συνόλου της δουλειάς της», προσθέτει.

Από τα πρώτα έργα που η ίδια κράτησε και βρίσκονται σε ένα μπλοκ σχεδίου – ένα γυμνό και μερικές ρεαλιστικές προσωπογραφίες – έως τα τελευταία, ώριμα, έργα της στα οποία διερευνά καινούργιους δρόμους και προοπτικές, με το υποκειμενικό στοιχείο να υπερισχύει, ο επισκέπτης έχει την ευκαιρία να γνωρίσει τη δραστήρια δημιουργό που πειραματίστηκε με τα μέσα και τα υλικά, έζησε και εργάστηκε στην Ελλάδα και την Αγγλία, κατέγραψε στα έργα της τις κοινωνικές και πολιτικές ανησυχίες της και αργότερα μετατόπισε τις ισορροπίες της σε πιο προσωπικές αναζητήσεις, ενώ δοκίμασε τις δυνάμεις της και στον χώρο της εκπαίδευσης.

Ποιο είναι εκείνο το στοιχείο που διέπει τη δουλειά της Ηρούς Κανακάκη πέρα από το έντονο πολιτικό στίγμα, τουλάχιστον στα πρώτα στάδια της δουλειάς της; Για τη ζωγράφο που πριν προλάβει να αφήσει τα πρώτα ίχνη της στην εγχώρια εικαστική σκηνή σχεδιάζοντας το πρώτο μαυρόασπρο εμβληματικό εξώφυλλο του περιοδικού «Αντί» και παρουσιάζοντας τα πρώτα της έργα στην «Ωρα» του Ασαντούρ Μπαχαριάν το 1972, βρέθηκε εξόριστη στη Γυάρο, μόλις τον Απρίλιο του 1967, μαζί με τη Βάσω Κατράκη;

Σεβασμός στη ζωγραφική

«Η συνέπεια στη ζωγραφική διαδικασία», υποστηρίζει ο Σπύρος Μοσχονάς και εξηγεί ότι παρ’ όλο που η Κανακάκη στα πρώτα της βήματα ασχολήθηκε με τη χαρακτική και αργότερα με τη μεταξοτυπία, στράφηκε από το 1974 αποκλειστικά στη ζωγραφική με σεβασμό στα υλικά – πάντα ακρυλικά – και στη διαδικασία της ζωγραφικής. «Το ύφος της ωστόσο άλλαζε: από τον οξύ κριτικό ρεαλισμό του 1972-73, πέρασε στον μαγικό ρεαλισμό όταν μετακόμισε στην Αγγλία, ενώ στη δεκαετία του 1990 – όταν επιστρέφει πλέον στην Ελλάδα – κινείται προς την κατεύθυνση του εξπρεσιονισμού».

Πού οφείλεται το γεγονός ότι η Ηρώ Κανακάκη αν και δημιούργησε σημαντικό έργο, αυτό δεν είναι αναγνωρίσιμο από το ευρύ κοινό; «Ο πρόωρος θάνατός της δεν της επέτρεψε, όταν κατέκτησε πια το προσωπικό ύφος της προς το τέλος της ζωής της, να το επιβάλει ως αναγνωρίσιμα δικό της, ώστε να αποσυνδεθεί από την αρχική εικόνα της», υποστηρίζει ο πρόεδρος του Εφορευτικού Συμβουλίου της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδος, Σταύρος Ζουμπουλάκης, στο κείμενό του που περιλαμβάνεται στον έγχρωμο, 176 σελίδων, κατάλογο της έκθεσης, τον οποίο και έχει επιμεληθεί και στον οποίο περιλαμβάνονται επίσης κείμενα των Γιάννη Μπόλη, Σπύρου Μοσχονά και στο παράρτημα αναδημοσιεύονται κείμενα των Ελένης Βακαλό, Αντώνη Καρκαγιάννη και Ελένης Βαροπούλου.