2023, μια χρονιά ανισορροπίας

Μπορεί η χρονιά να πλησιάζει στο τέλος της, ωστόσο είναι ακόμα δύσκολο να γίνει μια οριστική αποτίμηση για την κατάσταση της αγοράς τέχνης το 2023, καθώς δεν έχουν δώσει όλοι οι οίκοι δημοπρασιών τα οικονομικά τους στοιχεία στη δημοσιότητα. Εκείνο που μπορούμε να κάνουμε είναι να καταγράψουμε πέντε βασικά στοιχεία που χαρακτήρισαν τη χρονιά που φεύγει βάσει των δεδομένων που έχουμε ως τώρα στη διάθεσή μας.

Μια πρώτη γεύση είχαμε ήδη από την αναλυτική παρουσίαση προ δύο εβδομάδων των ακριβότερων έργων τέχνης που άλλαξαν χέρια μέσω δημοπρασιών. Ο τζίρος από τα 100 ακριβότερα έργα ανήλθε σε 2,4 δισ. δολάρια, σε σύγκριση με 4,1 δισ. δολάρια που ήταν το 2022. Και μπορεί τότε να εστιάσαμε σε λεπτομέρειες, σε αυτή την αποτίμηση όμως παραθέτουμε τρία δεδομένα που δεν περιλαμβάνονταν στην προηγούμενη ανάλυση και είναι ενδεικτικά για την ανισορροπία που υπάρχει στην αγορά. Πρώτον, προς 800,7 εκατ. δολάρια πωλήθηκαν φέτος μέσω δημοπρασίας τα 13 ακριβότερα έργα τέχνης, ποσό μικρότερο από εκείνο που διατέθηκε για τα έξι κορυφαία πέρυσι (809,6 εκατ. δολάρια). Δεύτερον, τα 19 πιο ακριβά έργα τέχνης του 2023 πωλήθηκαν όσο τα εννέα κορυφαία του 2022. Τρίτον, από τα 500 ακριβότερα έργα που πουλήθηκαν σε δημοπρασία το 2023, τα 11 ήταν του Αντι Γουόρχολ με συνολικό τζίρο 81,4 εκατ. δολάρια, λιγότερο από τη μισή τιμή του έργου που κατέχει το ρεκόρ του καλλιτέχνη, το «Shot Sage Blue Marilyn» (1964), το οποίο πωλήθηκε το 2022 προς 195 εκατ. δολάρια.

Ενα δεύτερο χαρακτηριστικό της φετινής χρονιάς ήταν η διατήρηση του ενδιαφέροντος των συλλεκτών για έργα καλλιτεχνών που δεν βρίσκονται εν ζωή, κάτι που ενισχύθηκε συγκριτικά με το 2022. Φέτος, μόλις τρία από τα 20 ακριβότερα έργα σε δημοπρασία έφεραν υπογραφή ζώντων καλλιτεχνών και συγκεκριμένα των Τζάσπερ Τζόουνς, Γκέρχαρντ Ρίχτερ και Εντ Ρούσα, ενώ πέρυσι στον αντίστοιχο κατάλογο υπήρχε μόνο ο Τζόουνς.

Το τρίτο στοιχείο, που αφορά κυρίως την πρωτογενή αγορά, είναι ότι η ζήτηση για έργα υπερσύγχρονων καλλιτεχνών σημείωσε τη μεγαλύτερη αύξηση, σε αντίθεση με τη δευτερογενή όπου πρωταγωνιστικό ρόλο έχουν οι καταξιωμένοι δημιουργοί. Το δεδομένο αυτό προκύπτει κυρίως από τις αναζητήσεις των υποψήφιων αγοραστών στη δημοφιλή πλατφόρμα Artsy, όπου εκεί γίνεται σαφές ότι οι 19 στους 20 καλλιτέχνες με τη μεγαλύτερη ζήτηση ήταν γεννημένοι μετά το 1975 με κορυφαίο τον Κινέζο Γουάν Φανγκ, ο οποίος είδε τα έργα του να πωλούνται έως και 162% πάνω από τις αρχικές εκτιμήσεις. Αξίζει να σημειωθεί ότι και οι 20 καλλιτέχνες είναι ζωγράφοι.

Τέταρτο δεδομένο που προκύπτει είναι ότι οι νέες γυναίκες εικαστικοί αντιμετωπίζονται στην αγορά με πολύ καλύτερους όρους από ό,τι οι συνάδελφοί τους παλαιότερων γενεών. Αν και όπως δείχνουν τα αποτελέσματα των δημοπρασιών οι παλαιότερες γενιές εξακολουθούν να υποεκπροσωπούνται – φέτος έργα των Λουίζ Μπουρζουά, Τζόρτζια Ο Κίφι και Τζόαν Μίτσελ βρίσκονταν ανάμεσα στα 50 ακριβότερα όταν πέρυσι δεν υπήρχε καμία γυναίκα ανάμεσά τους – οι νεότερες έχουν κατακτήσει μια καλύτερη θέση στην αγορά των δημοπρασιών σε σύγκριση με τους άνδρες συνομηλίκους τους. Είκοσι ένα από τα κορυφαία 50 έργα υπερσύγχρονων καλλιτεχνών που πωλήθηκαν σε δημοπρασία φέτος ήταν γυναικών καλλιτεχνών, με την Τζαντέ Φαντοτζουτίμι να αποτελεί φαινόμενο καθώς έσπασε το ρεκόρ δημοπρασίας της δύο φορές μέσα σε ένα δεκαπενθήμερο, με τελική τιμή τα 1,9 εκατ. δολάρια.

Τέλος, πρώτα στις προτιμήσεις ήταν τα παραστατικά έργα – 67 από τα 100 ακριβότερα – ενώ ανοδική τάση παρατηρείται στην αφηρημένη τέχνη.

{T20}Στο σφυρί ο πίνακας των Beatles..{T20}.

Ιδανικός στόχος για φιλότεχνους και φιλόμουσους αποτελεί το έργο που θα βγει σε δημοπρασία από τους Christie’s την 1η Φεβρουαρίου. Κι αυτό διότι η ελαιογραφία που επισήμως δεν φέρει τίτλο, αλλά ανεπισήμως είναι γνωστή ως «Εικόνες μιας γυναίκας» (1966) είναι το μοναδικό που φιλοτέχνησαν και υπέγραψαν μαζί όλα τα μέλη του θρυλικού συγκροτήματος Beatles.
Το έργο τέχνης δημιουργήθηκε με ακρυλικά και υδατοχρώματα, ενώ το συγκρότημα βρισκόταν σε περιοδεία στο Τόκιο μεταξύ 29 Ιουνίου και 3 Ιουλίου 1966 και συγκεκριμένα στη σουίτα 1.005 του ξενοδοχείου Χίλτον όπου πέρασαν αρκετές από τις 100 ώρες που έμειναν στην ιαπωνική πρωτεύουσα, χάρη στο σετ υλικών ζωγραφικής που τους χάρισε ο διοργανωτής της περιοδείας, ώστε να περνούν δημιουργικά τις αρκετές ώρες που έμεναν στο ξενοδοχείο, καθώς οι Αρχές τους απέτρεπε να βγαίνουν εκτός, αν δεν επρόκειτο να κάνουν κάποια προγραμματισμένη εμφάνιση για λόγους ασφαλείας.

{T20}…που φιλοτέχνησαν και οι τέσσερις μαζί{T20}
Το έργο ολοκληρώθηκε σε δύο νύχτες με τα μέλη του συγκροτήματος να έχουν απλώσει το ιαπωνικό χαρτί πάνω σε ένα τραπέζι στο κέντρο του οποίου είχε τοποθετηθεί ένα φωτιστικό, το οποίο σχημάτιζε έναν κύκλο.
Το καθένα από τα μέλη του συγκροτήματος ανέλαβε να ζωγραφίσει το τεταρτημόριο που βρισκόταν πιο κοντά στη θέση του. Αρχικά δημιούργησαν κόκκινο φόντο και εν συνεχεία ο Τζον Λένον επέλεξε να κινηθεί με γεωμετρικές φόρμες.
Ο Τζορτζ Χάρισον προτίμησε την αφαίρεση. Ο Πολ ΜακΚάρτνεϊ προτίμησε τις οργανικές φόρμες και καρτουνίστικο στυλ ο Ρίνγκο Σταρ. Το ολοκληρωμένο έργο δόθηκε στο Fan Club των Beatles στο Τόκιο, το οποίο στη συνέχεια αποκτήθηκε από τον τότε πρόεδρό του. Μετά τον θάνατό του, το 1989, δημοπρατήθηκε και άλλαξε αρκετές φορές χέρια. Η εκτίμηση κυμαίνεται μεταξύ 400.000 και 600.000 δολαρίων.