Πρωτοχρονιάτικη αμφιβολία

O θάνατος ομογενοποιεί και μερικές φορές ενώνει. Επομένως δεν μπορεί κανείς να αντιδιαστείλει τις θητείες και την πολιτική σύλληψη του Ζακ Ντελόρ και του Βόλφγκανγκ Σόιμπλε. Οχι μόνο λόγω του κοινωνικού συνειρμού που διεγείρουν τα δύο ιστορικά πρόσωπα, αλλά γιατί η πολιτική σύλληψη του καθενός διέφερε και ως προς τη φάση, την ιστορική στιγμή και ως προς την προβολή εκάστης στο μέλλον. Στην πραγματικότητα αυτό που θέτει σε αντιδιαστολή τις δύο προσωπικότητες είναι η βιωσιμότητα αυτού που εισηγήθηκαν. Μια σκληρά δογματική οικονομική «εξυγίανση» ο Σόιμπλε, που οφείλεται σε μια ενυπάρχουσα οικονομικοπαραγωγική ασθένεια και δημογραφική κατάρρευση. Και μια στρατηγική με ισχυρό ορθολογικό ρομαντισμό ο Ντελόρ, που όμως δεν έλυνε θέματα πολιτικής αρχιτεκτονικής.

Τι μας συμφέρει να μνημονεύουμε; «Αγαπάμε Ντελόρ και φοβόμαστε τον Σόιμπλε»; Ή απλώς πρέπει να δούμε την τραγωδία που σιγά σιγά περιτυλίγει, περισφίγγει το πιο προοδευτικό και πιο αυτοκαταστροφικά τυφλό παγκόσμιο εγχείρημα ενοποίησης; Το ευρωπαϊκό διάβημα. Γιατί η ενοποίηση κακώς θεωρείται οικονομική ή μονοδιάστατα λογιστική. Είναι πρωτίστως πολιτιστική. Ενώνει μεταπολεμικούς φόβους, συνδέει εθνικές και πολιτικές ανασφάλειες, γηρασμένες κοινότητες που ακόμα λέγονται χώρες. Αποτελεί το διάδοχο σχήμα όλων των διαψεύσεων. Και του αμερικανικού μεταπολεμικού ευδαιμονισμού και της σοβιετικής ουτοπίας που έγινε δυστοπία. Το θέμα είναι ότι σκύβουμε πάνω σε δύο θανάτους για να ανακεφαλαιώσουμε όλα τα αδιέξοδα και τα εκπληκτικά εθνικά μας παροράματα.

Ο Ντελόρ καλλιέργησε τον κήπο της διεύρυνσης (Ελλάδα, Πορτογαλία, Ισπανία), τη Συνθήκη Σένγκεν, τα προγράμματα Erasmus και φυσικά τα μεγάλα χρηματοδοτικά πακέτα, γνωστά ως πακέτα Ντελόρ Ι και ΙΙ.  Ναι, η Κοινή Αγροτική Πολιτική είναι ατελής και πιθανόν επιζήμια για την αγροτική κουλτούρα και επίσης τα διάφορα προγράμματα έχουν διαμορφώσει μια παραγωγική γραφειοκρατία αντί της παραγωγικής φαντασίας. Ομως σε επίπεδο «μέτρου ελευθεροφροσύνης», σε επίπεδο δικαιωμάτων, σε επίπεδο πολιτικής διαβούλευσης (παρόλο που τα λόμπι δουλεύουν ακούραστα, πιέζοντας τις δομές και τους βουλευτές),το θεσμικό και πολιτικό σχήμα, ακόμα κι αν και δεν λειτουργεί όλες τις φορές, παραδειγματίζει.

Ο Σόιμπλε προσπάθησε, σε πολύ μεταγενέστερο χρόνο του Ντελόρ, να μαζέψει ένα πυρηνικά κρισιακό θεσμικό και διεθνικό οικοδόμημα που επινοούσε διαρκώς και πιο ευφάνταστα δημοσιονομικά τεχνάσματα για να κρύβει ελλείμματα και που καλλιεργούσε μια φορμαλιστική, επιδερμική παραγωγή, δομημένη πάνω σε επιδοτήσεις και «προγράμματα». Πολλοί του καταλογίζουν «προτεσταντικό» οικονομισμό, ακόμα και οικονομικό εθνικισμό. Παραβλέπουν ωστόσο ότι όλα φύονται πάνω στο πρόβλημα ποιότητας παραγωγής και παραγωγικότητας. Που τυλίγουν πολλές χώρες, εξόχως τη δική μας. Οι δύο θάνατοι υποστασιοποιούν όχι τις διεξόδους, αλλά τις δυσεπάρκειες. Λοιπόν; Τώρα τι κάνουμε; Ο ρωσο-ουκρανικός πόλεμος (αδιέξοδος επιχειρησιακά, αλλά μορφοποιητικός μιας διαφορετικής και ρευστής αρχιτεκτονικής), η μεσανατολική ανάφλεξη, ο ισλαμοφασισμός ( φασισμός που προτάσσει θρησκευτισμό, αλλά στην πραγματικότητα είναι ένας «κανονικός» φασισμός), ο ρατσισμός και η δημογραφική κατάρρευση,  όλα συγκροτούν τα ευρωπαϊκά αδιέξοδα. Και πίσω από τη γενική παραδοχή για τα «αδιέξοδα» επιβιώνουν οι χειρότερες αιτίες αυτών των αδιεξόδων. Χάνει η δημοκρατική και ανοιχτή κοινωνία έναντι της συμμοριτικής ρώμης. Αλλά οι δυο ηγέτες που απεβίωσαν ποιο πολιτικό ιδανικό άφησαν; Αποτελούσαν τα ιστορικά, αλληλοδιάδοχα σχήματα, που διαχειρίστηκαν μια αδύναμη συνένωση εκκρεμοτήτων; Η (υπάρχουσα) ευρωπαϊκή ένωση, αν δεν προχωρήσει, δεν ολοκληρωθεί, θα σβήσει. Και μαζί θα υποχωρήσει και το σημαντικότερο και διαρκώς απειλούμενο πολιτιστικό κεκτημένο.

Ο Δημήτρης Σεβαστάκης είναι Ζωγράφος Καθηγητής,
Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών, ΕΜΠ