10 ανακαλύψεις που έφερε το 2023 στις τέχνες και την αρχαιολογία

Ξεχασμένα σε σκονισμένες σοφίτες και σε βασιλικά κάστρα, παρατημένα πάνω σε τζάκια και καταχωρισμένα ως φτηνά αντίγραφα, κρυμμένα μέσα σε απρόσιτα σπήλαια ή σε ράφια βιβλιοθηκών, είναι σημαντικά αρχαιολογικά ευρήματα και παραγνωρισμένα έργα τέχνης που κέρδισαν τη θέση που τους αξίζει σε μουσεία, στην αγορά της τέχνης, την έρευνα και εν τέλει στην Ιστορία. «ΤΑ ΝΕΑ» επέλεξαν δέκα «ανακαλύψεις» που συζητήθηκαν κατά τη χρονιά που φεύγει.

Το «φτηνό αντίγραφο» ήταν αυθεντικό και σπάνιο

Τυχαία, κατά την απογραφή της περιουσίας μιας οικογένειας στη Γαλλία – με την τοποθεσία και την ταυτότητά της να παραμένουν μυστικές –, εντοπίστηκε το έργο του φλαμανδού ζωγράφου Πίτερ Μπρίγκελ του νεότερου, που δημοπρατήθηκε τον Μάρτιο από τον οίκο Hôtel Drouot στο Παρίσι. Στο έργο απεικονίζεται μια πολυπληθής σκηνή στην οποία χωρικοί περιμένουν να εξυπηρετηθούν από τον δικηγόρο του χωριού. Αν και ο ζωγράφος είναι γνωστός για την αναπαραγωγή των έργων του πατέρα του, Πίτερ Μπρίγκελ του πρεσβύτερου, το συγκεκριμένο δεν εμπίπτει σε αυτή την κατηγορία και πιθανόν να αποτελεί επιρροή από τον γάλλο ζωγράφο Νικολά Μπολερί. Οι ιδιοκτήτες τής διαστάσεων 1,10 x 1,8 μ. ελαιογραφίας την αποκαλούσαν «ο Μπρίγκελ», αλλά δεν διέθεταν στοιχεία για την αυθεντικότητά της και πίστευαν πως επρόκειτο για φτηνό αντίγραφο. Το έργο που φιλοτεχνήθηκε την περίοδο 1615-1617 πωλήθηκε προς 845.000 δολάρια, τιμή υψηλότερη από την αρχική εκτίμηση.

Μια βασιλική παραγγελία στα αζήτητα

Ενα άγνωστο έργο της Αρτεμίζια Τζεντιλέσκι εντοπίστηκε ξεχασμένο σε μια αποθήκη της βρετανικής βασιλικής οικογένειας στο Χάμπτον Κορτ. Η ταυτότητα του πίνακα αποκαλύφθηκε όταν η ποιότητα της ζωγραφικής και τα χρώματά του αναδείχθηκαν ύστερα από εργασίες συντήρησης που αφαίρεσαν το βαρύ βερνίκι των προηγούμενων προσπαθειών συντήρησής του και τη σκόνη. Το θέμα του έργου είναι η βιβλική ιστορία της Σωσάννας και της επίθεσης που δέχθηκε από ηλικιωμένους άνδρες και πιστεύεται ότι είχε παραγγελθεί από τη σύζυγο του Καρόλου Α’, την Ερριέττα Μαρία της Γαλλίας, καθώς στο πίσω μέρος του καμβά βρέθηκαν τα αρχικά CR (Carolus Rex), που παραπέμπουν στον Κάρολο Α’.

Πλέον φιλοξενείται στο Κάστρο του Ουίνδσορ ως μια βασική προσθήκη στο σύνολο των έργων της Τζεντιλέσκι. Το έργο φιλοτεχνήθηκε περί το 1630 όταν βρέθηκε για ένα διάστημα μαζί με τον πατέρα της στο Λονδίνο και από το 1660 πιστεύεται ότι κρεμόταν πάνω από ένα τζάκι στο Σόμερσετ Χάουζ. Οταν αργότερα τα αισθητικά κριτήρια άλλαξαν, αποθηκεύτηκε και αποδόθηκε λάθος σε έναν άλλο, λιγότερο γνωστό ιταλό καλλιτέχνη, προτού θεωρηθεί έργο της Γαλλικής Σχολής.

Η «εκτύπωση» έκρυβε δύο σχέδια του Χένρι Μουρ

Πίστευε πως το σχέδιο που είχε αγοράσει από ένα κατάστημα μεταχειρισμένων ειδών πριν από 20 χρόνια ήταν μια απλή εκτύπωση ενός σχεδίου του Χένρι Μουρ. Οταν όμως ο ιδιοκτήτης του αποφάσισε να απευθυνθεί σε έναν οίκο δημοπρασιών για να διαπιστώσει αν έχει κάποια αξία, αποκαλύφθηκε πως δεν επρόκειτο απλώς για ένα αυθεντικό σχέδιο του σπουδαίου βρετανού εικαστικού, αλλά για ένα σχέδιο διπλής όψης με το ίδιο θέμα – ένα από τα αγαπημένα του καλλιτέχνη, μητέρα και παιδί –, το οποίο αφού πιστοποιήθηκε ως αυθεντικό από το ίδρυμα που διαχειρίζεται το έργο του Μουρ θα συμπεριληφθεί και στον επίσημο κατάλογο των έργων του (1947-49).

Ενας Ρέμπραντ χωρίς ταυτότητα

Θεωρήθηκε έργο του Ρέμπραντ. Μετά του κύκλου του. Υστερα πάλι δικό του και εν τέλει βγήκε στην αγορά εκ νέου ως έργο του σπουδαίου ολλανδού ζωγράφου από τον οίκο Σόθμπις. «Η προσκύνηση των βασιλέων», όπως είναι ο τίτλος τού μικρών διαστάσεων έργου που φιλοτεχνήθηκε περί το 1628, αρχικά είχε εκτιμηθεί από τον Κρίστις μεταξύ 10.000 και 15.000 ευρώ καθώς θεωρήθηκε πως δεν είχε βγει από τον χρωστήρα του ζωγράφου. Αργότερα, νέες μελέτες άφησαν ανοιχτό το ενδεχόμενο να πρόκειται για αυθεντικό έργο, οπότε πωλήθηκε προς 860.000 ευρώ. Ο αγοραστής εν συνεχεία επικοινώνησε με τον Σόθμπις, ο οποίος και ανέλαβε μια 18μηνη έρευνα που περιελάμβανε εξέταση του έργου με υπέρυθρες ακτίνες, για να καταλήξει πως «δεν είναι μόνο του Ρέμπραντ, αλλά είναι ένας πραγματικά σημαντικός Ρέμπραντ», σύμφωνα με τον Τζορτζ Γκόρντον, υψηλόβαθμο στέλεχος του οίκου. Τελικά άλλαξε χέρια για 1 εκατ. δολάρια.

Οι μαχητές του Βατερλώ στη σοφίτα

Το μεγαλύτερο σύνολο οστών που ανήκουν σε στρατιώτες οι οποίοι έχασαν τη ζωή τους στη μάχη του Βατερλώ εντοπίστηκε σε τρία σπίτια στο Βέλγιο. Τα οστά εκτιμάται ότι ανήκουν σε έως και τέσσερις βρετανούς στρατιώτες, ενώ τα υπόλοιπα πιστεύεται ότι είναι τα πρώτα κατάλοιπα Πρώσων που έχουν βρεθεί ως τώρα από τη συγκεκριμένη μάχη, που οδήγησε στη συντριπτική ήττα του Ναπολέοντα από τις δυνάμεις του Εβδομου Συνασπισμού (με επικεφαλής τους Βρετανούς και τους Πρώσους) και το όνομα της οποίας πλέον έχει ταυτιστεί με την απόλυτη ήττα. Τα υπολείμματα από τη μάχη του Βατερλώ είναι σπάνια. Οι 50.000 νεκροί θάφτηκαν σε μεγάλο ποσοστό σε ομαδικούς τάφους, οι οποίοι λεηλατήθηκαν.

Τα οστά είχαν ανακαλυφθεί κατά τη διάρκεια οικοδομικών εργασιών και είχαν παραδοθεί στον ιδιοκτήτη ενός μικρού μουσείου, ο οποίος δεν τα εξέθεσε, ενώ γνώριζε έναν ακόμη κάτοχο οστών από παράνομη ανασκαφή πέριξ του πεδίου της μάχης. Τα λείψανα εξετάζονται επιστημονικά ώστε να εξακριβωθεί η εθνικότητα των στρατιωτών και εν συνεχεία θα ενταφιαστούν σωστά.

Drones σε ρόλο αρχαιολόγων

Μη επανδρωμένα αεροχήματα επιστράτευσαν αρχαιολόγοι στην Ισπανία για να καταφέρουν να προσεγγίσουν δυσπρόσιτες περιοχές και η εναλλακτική «σκαπάνη» τούς επέτρεψε να εντοπίσουν άγνωστες βραχογραφίες στην περιοχή του Αλικάντε, οι οποίες απεικονίζουν ελάφια, αιγοειδή και ανθρώπινες μορφές. Εν συνεχεία προσέγγισαν το δυσπρόσιτο σημείο, όπου και διαπίστωσαν την ύπαρξη μεγάλου αριθμού βραχογραφιών, ορισμένες εκ των οποίων δείχνουν τα ζώα να έχουν τραυματιστεί από βέλη, γεγονός που τους οδήγησε στο συμπέρασμα πως πρόκειται για μία από τις πλέον σημαντικές νεολιθικές θέσεις που έχουν ανακαλυφθεί τις τελευταίες δεκαετίες.

Αγνωστο έργο του Καπότε, με μολύβι σε ένα καρνέ

Επτά δεκαετίες μετά τη συγγραφή του, γραμμένο με μολύβι σε ένα σημειωματάριο, ανακαλύφθηκε ένα άγνωστο διήγημα του Τρούμαν Καπότε, του συγγραφέα που οι περισσότεροι γνωρίζουν από τη νουβέλα «Πρωινό στο Τίφανις» και το μυθιστόρημα «Εν ψυχρώ». Το «Ακόμη μία ημέρα στον παράδεισο», όπως είναι ο τίτλος του διηγήματος, γράφτηκε όταν ο Καπότε ήταν 20 ετών και ζούσε στην Ταορμίνα της Σικελίας. Πραγματεύεται μέσα από πλούσιες περιγραφές τη ζωή της δυστυχισμένης Αϊρις Γκρίντρι, μιας Αμερικανίδας που ζει σε μια βίλα στη Σικελία. Το κείμενο μεταγράφηκε (διαδικασία που αποδείχθηκε ιδιαιτέρως δύσκολη) και δημοσιεύτηκε στο περιοδικό «Stand» από τον Αντριου Γκάλι, αρχισυντάκτη του εντύπου, ο οποίος και το εντόπισε στη Βιβλιοθήκη του Κογκρέσου στην Ουάσιγκτον.

Λέξεις μέσα από τις στάχτες

Το περιεχόμενο ενός απανθρακωμένου παπύρου, 20 αιώνες μετά την καταστροφή του, από την έκρηξη του Βεζουβίου το 79 μ.Χ., άρχισε να αποκαλύπτεται χάρη στη χρήση ακτίνων Χ και ενός προγράμματος τεχνητής νοημοσύνης. Η πρώτη λέξη που διαβάστηκε είναι «πορφύρας» και ήταν γραμμένη σε έναν από τους εκατοντάδες παπύρους οι οποίοι εντοπίστηκαν σε μια έπαυλη στο Ερκολάνο, η οποία εκτιμάται ότι ανήκε στον πεθερό του Ιούλιου Καίσαρα. Οι απανθρακωμένοι κύλινδροι δεν έχουν ανοιχτεί και ανήκουν σε συλλογή του Ινστιτούτου της Γαλλίας στο Παρίσι. Τη λέξη διάβασε πρώτος ο φοιτητής πληροφορικής Λιουκ Φάριτορ από τη Νεμπράσκα, ο οποίος και αμείφθηκε με 40.000 δολάρια. Η έρευνα συνεχίζεται και επόμενος στόχος των ερευνητών είναι να διαβάσουν το κείμενο γύρω από τη συγκεκριμένη λέξη, καθώς, όπως ανακοινώθηκε ήδη, τρεις γραμμές που περιείχαν έως και 10 γράμματα είναι πλέον ευανάγνωστες και αναμένεται να ακολουθήσουν κι άλλες.

Στο μπουντουάρ της αρχαίας Ρώμης

Ενα δοχείο που ανακαλύφθηκε σε ένα ταφικό μνημείο στην περιοχή της Σεβίλλης αποκαλύπτει για πρώτη φορά – σύμφωνα με τους ερευνητές – τις αρωματικές προτιμήσεις των Ρωμαίων. Το πολυτελές δοχείο από ορεία κρύσταλλο εντοπίστηκε το 2019 σε έναν ρωμαϊκό τάφο στην Ισπανία. Φέτος όμως ανακοινώθηκαν τα αποτελέσματα του περιεχομένου: μιας αλοιφής, μέσω της οποίας ενδεχομένως ταυτοποιείται για πρώτη φορά ένα άρωμα από τη ρωμαϊκή εποχή, το οποίο μοιάζει με το πατσουλί. Το δοχείο διατηρήθηκε σε μια μολύβδινη θήκη σε σχήμα αβγού, η οποία ήταν αποθηκευμένη σε μια κόγχη στον τοίχο του τάφου μαζί με τα οστά και χάντρες από κεχριμπάρι. Αυτό που κάνει το νέο εύρημα ξεχωριστό είναι ότι ενώ σε προηγούμενες έρευνες έχουν βρεθεί αγγεία που περιείχαν αρώματα ή αλοιφές, η ακριβής σύστασή τους παρέμενε μυστήριο.

Πού ποζάρει η Μόνα Λίζα;

Είναι η γέφυρα Ρομίτο της Λατερίνα, που βρίσκεται στην επαρχία του Αρέτσο, εκείνη που αποδίδεται πίσω από τη Μόνα Λίζα; Εγγραφα της εποχής των Μεδίκων, φωτογραφίες και εικόνες από drones επιστρατεύτηκαν από τον ιταλό ιστορικό Σιλβάνο Βιντσέτι, ο οποίος δηλώνει μετά βεβαιότητος πως ο Λεονάρντο ντα Βίντσι επέλεξε τη συγκεκριμένη γέφυρα να διακρίνεται πίσω από το αινιγματικό πορτρέτο. Με τη νέα αυτή έρευνά του καταρρίπτει προηγούμενες θεωρίες που ήθελαν τη γέφυρα να είναι του Μπουριάνο ή η Μπόμπιο κοντά στην Πιατσέντζα. Κλειδί για τη λύση του μυστηρίου, σύμφωνα με τον ιστορικό, είναι ο αριθμός των καμαρών της γέφυρας, της οποίας σήμερα σώζεται μόνο τμήμα της. Τα δεδομένα της εποχής ωστόσο μαρτυρούν ότι η συγκεκριμένη γέφυρα του ποταμού Αρνου κατά την περίοδο 1501-1503, εποχή που ο Λεονάρντο ντα Βίντσι βρισκόταν στην περιοχή, διέθετε τέσσερα τόξα.