Κράτος σαν να είναι χασαποταβέρνα

Δεν περίμενα και κάτι καλύτερο. Το προσβλητικό (;) για τη σημαία μας έργο αποκαθηλώθηκε σβέλτα έπειτα από παρέμβαση του ίδιου του υπουργού Εξωτερικών (!) και παρά την αντίθετη άποψη του γενικού προξένου η τάξη στον – σκληροπυρηνικό – πυρήνα του κράτους αποκαταστάθηκε. Είναι εποχή τώρα να τα βάζουμε με τους ακραίους, τους φανατισμένους και τους Ελληνάρες; Είναι εποχή να μιλάμε για ελευθερία της άποψης, δημοκρατικό διάλογο, κριτική σκέψη ή το μεγάλο επίτευγμα της Γαλλικής Επανάστασης, την tolérance, δηλαδή την ανοχή στο διαφορετικό και την αμφισβήτηση της πολιτικής κορεκτίλας;

Από πού ξεκίνησε όμως όλη αυτή η φασαρία, η οποία μεγέθυνε απίστευτα ένα γεγονός που θα περνούσε διαφορετικά εντελώς απαρατήρητο; Μα από την ενόχληση και την αντίδραση αρχικά ορισμένων κύκλων της Ομογένειας και έπειτα από τις διαμαρτυρίες κάποιων θρησκόληπτων της ελληνικής Βουλής. Και μία κυβέρνηση που δηλώνει προοδευτική ταυτίστηκε με την ατζέντα των ψεκασμένων. Αυτών που μιλούν μέσα στο κοινοβούλιο για καλικαντζάρους. Και το κράτος σαν να είναι χασαποταβέρνα συμμορφώθηκε με τις διαμαρτυρίες ορισμένων πελατών του και άλλαξε το μενού. Τόσο απλά. Και όλοι εμείς που έχουμε την αντίθετη άποψη, που απαιτούμε σεβασμό και στην τέχνη και στους δημιουργούς και ελεύθερη τη διακίνηση των ιδεών; Εμείς δεν είμαστε πελάτες, δεν έχουμε τα ίδια δικαιώματα;

Μα τι λέω; Πρόκειται για ένα κράτος που έχει μεγάλη παράδοση στη λογοκρισία, στο κυνηγητό των καλλιτεχνών και στην αποκαθήλωση πινάκων. Από την εποχή των «γυμνών ανδρών» του Γιάννη Τσαρούχη ή των «γυμνών κοριτσιών» του Nondas που πρόσβαλαν, λέει, τη δημόσια αιδώ ως τη διεθνή έκθεση outlook, πρόσφατα, λίγο πριν από τους Ολυμπιακούς Αγώνες. Τότε που γίναμε ρεζίλι διεθνώς. Επειδή για να πάρει δημοσιότητα μια έκθεση ή ένα έργο τέχνης στην πατρίδα μας πρέπει να προηγηθεί ένα «σκάνδαλο».

Βλέπετε, αυτό το κράτος ποτέ δεν αγάπησε ουσιαστικά την τέχνη, ποτέ δεν τη δίδαξε στα σχολεία του και πάντοτε έβλεπε τους δημιουργούς, τους λαπάδες ποιητές με καχυποψία και περιφρόνηση. Και διαχρονικά οι πολιτικοί του όχι μόνο δεν χρησιμοποιούν τη σύγχρονη τέχνη ως μείζον, εθνικό επιχείρημα αλλά με κάθε ευκαιρία την απαξιώνουν. Καληώρα. Τίποτε δεν είναι πιο εκτεθειμένο, πιο ευάλωτο και πιο αδύναμο στη σημερινή Ελλάδα από το καλλιτεχνικό δημιούργημα.

Ομως ήταν αληθινά προσβλητική η σύνθεση της νεαρής Γεωργίας Λαλέ; Δηλώνω κατηγορηματικά όχι. Αντίθετα, εκφράζοντας σεβασμό προς τη σημαία μας, θίγει μέσω αυτής ένα τεράστιο ζήτημα που ταλανίζει την κοινωνία μας και συνεχώς διογκώνει την ενδοοικογενειακή βία. Το συγκεκριμένο, λίαν ευαίσθητο έργο ΔΕΝ είναι η σημαία, ούτε συνιστά παραποίηση εθνικού συμβόλου, αλλά αποτελεί ένα σχόλιο και μία μεταφορά μέσα από μια εικόνα που είναι οικεία και σεβαστή και στον τελευταίο Ελληνα. Αν είναι ωραίο ή άσχημο, αν μας αρέσει ή όχι, ας μην το συζητήσουμε εδώ επειδή αφορά το προσωπικό μας γούστο. Είναι όμως απαραίτητο να συμφωνήσουμε πως πρόκειται για ένα έργο τέχνης που αναφέρεται συμβολικά σε σημαία. Και να μην μπερδεύουμε υποκριτικά το φαίνεσθαι και το είναι των πραγμάτων.

Κατά σύμπτωση πριν από μερικούς μήνες η Πρόεδρος της Ελληνικής Δημοκρατίας σε μία ειδική τελετή αποδέχτηκε τη δωρεά ενός πίνακα του Χρήστου Μποκόρου που είχε ως θέμα – τι σύμπτωση – την ελληνική σημαία, και μάλιστα διάστικτη από μικρές φλόγες σαν κεριά. Ομως, στην προκειμένη περίπτωση, ο ευσεβισμός και η μελοδραματική συγκίνηση την οποία επιδιώκει το έργο δεν δημιούργησαν κανένα πρόβλημα. Αντίθετα, το έργο της Λαλέ θυμίζει με τρυφερά αμείλικτο τρόπο οικεία κακά. Αυτό ήταν που ενόχλησε, αυτό είναι που δεν αρέσει. Για αυτό και το κράτος – ιδιοκτησία αντέδρασε ανάλογα. Αντί να σταθεί στο ύψος του εκπαιδεύοντας ένα κοινό που δεν είναι εξοικειωμένο σ’ εκείνη την τέχνη η οποία δεν αναπαράγει στερεότυπα ή δεν συνεχίζει τον «ναυτικό με το τσιμπούκι», προτίμησε να εφαρμόσει μέτρα που λαμβάνονται μόνο σε δικτατορίες. Κρίμα.

Ο Μάνος Στεφανίδης είναι ιστορικός τέχνης, ομότιμος καθηγητής του ΕΚΠΑ