Η ενίσχυση της παραγωγικότητας είναι προϋπόθεση για το αναπτυξιακό άλμα

Διεθνείς οργανισμοί στις μεσομακροπρόθεσμες εκτιμήσεις τους για την πορεία της ελληνικής οικονομίας καταλήγουν σε προβλέψεις 0,75% – 1,5% για τον μακροχρόνιο μέσο ετήσιο ρυθμό μεγέθυνσης της οικονομίας. Οι παράγοντες για τις απαισιόδοξες εκτιμήσεις είναι: ο πληθυσμός της χώρας σε ηλικία εργασίας σε συνδυασμό με τις εκτιμήσεις για το ποσοστό συμμετοχής και την ανεργία, οι επενδύσεις και η χαμηλή παραγωγικότητα της οικονομίας.

Στα χρόνια πριν από την κρίση χρέους η χώρα δεν υιοθέτησε μια μεταναστευτική πολιτική που θα βοηθούσε τους ευρύτερους μακροοικονομικούς στόχους της οικονομίας ενώ στα χρόνια της κρίσης έφυγε ένας σημαντικός αριθμός εργαζομένων νεαρής ηλικίας με αυξημένες δεξιότητες. Οι καθαρές επενδύσεις έπειτα από μία δεκαετία αποεπένδυσης μόλις το 2022 αυξήθηκαν οριακά. Οι επενδύσεις ως ποσοστό του ΑΕΠ εξακολουθούν να είναι πολύ πίσω από τον μέσο όρο της ΕΕ. Αν και αυξήθηκαν την τελευταία τετραετία κατευθύνονται κυρίως στις κατασκευές και ειδικότερα στα ακίνητα. Οι ελληνικές επιχειρήσεις έχουν χαμηλά ποσοστά παραγωγικών επενδύσεων σε μηχανολογικό εξοπλισμό αδυνατώντας να αναβαθμίσουν τις παραγωγικές τους διαδικασίες και την αξία αλλά και ποιότητα του τελικού παραγόμενου προϊόντος τους. Ενας άλλος παράγοντας που καθορίζει την αναπτυξιακή δυναμική είναι η συνολική παραγωγικότητα των συντελεστών παραγωγής, η παραγωγικότητα της εργασίας και η παραγωγικότητα του κεφαλαίου. Η χαμηλή παραγωγικότητα της χώρας, συγκριτικά πάντα με τις άλλες χώρες της ΕΕ, η οποία επιδρά σημαντικά στην ανταγωνιστικότητα της ελληνικής οικονομίας, είναι σε μεγάλο βαθμό το αποτέλεσμα πολλών παραγόντων.

Ενας σημαντικός παράγοντας είναι η χαμηλή ροπή της οικονομίας σε δραστηριότητες έντασης κεφαλαίου και γνώσης. Ενας άλλος παράγοντας είναι ο μεγάλος αριθμός μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων, εκ των οποίων ένα σημαντικό υποσύνολο έχει παραγωγικότητα χαμηλότερη από αυτή των μεγάλων επιχειρήσεων. Μια ακόμη ερμηνεία για την ιστορική υστέρηση της παραγωγικότητας στη χώρα έναντι των άλλων χωρών της ΕΕ συνδέεται με την ολοένα και αυξανόμενη συμμετοχή του τριτογενούς τομέα βασικών υπηρεσιών στην ελληνική οικονομία, σε μεγάλο τμήμα του οποίου η παραγωγικότητα είναι χαμηλότερη από την αντίστοιχη του δευτερογενούς τομέα. Η ελληνική οικονομία, παρά την πρόοδο που έχει επιτευχθεί τα τελευταία χρόνια παραμένει μια οικονομία εσωστρεφής, με χαμηλό μερίδιο καθαρών εξαγωγών, υψηλή εγχώρια κατανάλωση, λίγες ιδιωτικές επενδύσεις – ειδικά όσον αφορά έντασης καινοτομίας και τεχνολογίας.

Ακόμη και σήμερα η κατανομή των παραγωγικών συντελεστών χαρακτηρίζεται από αναποτελεσματικότητα στην εγχώρια οικονομία. Οι διαθέσιμοι πόροι συνεχίζουν να κατευθύνονται κυρίως στους μη-εμπορεύσιμους τομείς της οικονομίας και σε αναποτελεσματικές παραγωγικές διαδικασίες, με αποτέλεσμα τη χαμηλή παραγωγικότητα τόσο του κεφαλαίου όσο και της εργασίας, οδηγώντας σε χαμηλές επιδόσεις σε όρους διαρθρωτικής ανταγωνιστικότητας. Προϋπόθεση για το αναπτυξιακό άλμα είναι η ενίσχυση των κλάδων εντάσεως κεφαλαίου γνώσης και καινοτομίας που συμβάλλουν τόσο στην αύξηση παραγωγικότητας κεφαλαίου όσο και εργασίας, λόγω των ποιοτικότερων θέσεων απασχόλησης που προσφέρουν. Είναι αναγκαίες οι πολιτικές για συγχωνεύσεις επιχειρήσεων προκειμένου να αποκτήσουν το αναγκαίο μέγεθος και συνέργειες. Η παροχή φορολογικών κινήτρων αποτελεί ισχυρό εργαλείο προς αυτή την κατεύθυνση. Η χώρα έχει ανάγκη από μια σύγχρονη βιομηχανική πολιτική συμβατή με την προτεραιότητα της ΕΕ για στρατηγική αυτονομία και χωρίς τα λάθη του παρελθόντος.

Οι δεξιότητες των εργαζομένων στην Ελλάδα είναι πολύ χαμηλές αλλά οι απαιτήσεις σε δεξιότητες των θέσεων εργασίας που ανοίγουν είναι ακόμη χαμηλότερες. Η χώρα υστερεί σε επενδύσεις εντάσεως κεφαλαίου και γνώσης. Αν δεν καλυφθεί αυτό το κενό όσο και αν δεν βελτιωθούν οι δεξιότητες εργαζομένων και εργοδοτών δεν θα βελτιωθεί η παραγωγικότητα της εργασίας. Οι πολιτικές για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της ελληνικής οικονομίας θα πρέπει να επικεντρώνονται σε μεταρρυθμίσεις για την αντιμετώπιση των αναποτελεσματικοτήτων στη Δημόσια Διοίκηση και στη Δικαιοσύνη και στη διαμόρφωση ενός κράτους φιλικού στο επιχειρείν.

Η ψηφιακή μετάβαση των επιχειρήσεων με τεχνολογικές επενδύσεις που θα αναβαθμίσουν τις γραμμές παραγωγής τους θα αυξήσουν την παραγωγικότητά τους, καθώς και την τελική αξία των προϊόντων τους. Η μετάβαση στην πράσινη οικονομία είναι όρος επιβίωσης σε συνθήκες κλιματικής κρίσης. Συνεπάγεται όμως μεγάλα κόστη. Η απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα είναι απαραίτητη για την ενεργειακή αυτονομία της χώρας και την επίτευξη της βιώσιμης ανάπτυξης. Παρά τις κυβερνητικές διακηρύξεις είναι αμφίβολο αν το ύψος, και κυρίως η κατεύθυνση, των τρεχουσών επενδύσεων με τους πόρους του Ταμείου Ανάκαμψης θα έχουν ουσιαστική επίδραση στην ενίσχυση της διαρθρωτικής ανταγωνιστικότητας.

Οι επενδύσεις σε τομείς παγκόσμια ανταγωνιστικούς που επιπρόσθετα θα μειώσουν την εξάρτησή μας στα εξαγόμενα αγαθά από τα εισαγόμενα ενδιάμεσα αγαθά και η συνεχής αναβάθμιση για την αντιστοίχιση των δεξιοτήτων εργαζομένων και εργοδοτών στο απόθεμα κεφαλαίου θα δώσει στην Ελλάδα την ευκαιρία για το μεγάλο άλμα που τόσο έχουν ανάγκη οι πολίτες.

Ο Φίλιππος Σαχινίδης είναι πρώην υπουργός Οικονομικών