ΤΙ ΛΕΝΕ ΟΙ ΕΙΚΑΣΤΙΚΟΙ

Το «Νσυν» απευθύνθηκε στην κοινότητα των εικαστικών και ζήτησε την άποψη μιας ιστορικού τέχνης και μιας δημιουργού για την απόσυρση παρόμοιων έργων και φυσικά για την ελευθερία της έκφρασης:

Η σημαία της Λαλέ και του Κανιάρη

Το έργο της Λαλέ χρησιμοποιεί την ελληνική σημαία, που γεννήθηκε μέσα από την επανάσταση των καταπιεσμένων Ελλήνων ενάντια στον ξένο δυνάστη, για να καταδικάσει μια άλλη μορφή καταδυνάστευσης, αυτήν που η πατριαρχία επιβάλλει στις θηλυκότητες, και να συμβολίσει τους αγώνες για την ελευθερία, την αυτοδιάθεση και την ανθρώπινη αξιοπρέπεια.

Οταν τo 1958, στο απόγειο του μακαρθισμού στην Αμερική, o Alfred H. Barr, Jr., ιδρυτικός διευθυντής του MOMA, θέλησε να αγοράσει τον πίνακα του Jasper Jones «Flag» (1958), ένα μέλος της Επιτροπής για τη Συλλογή του Μουσείου αναρωτήθηκε εάν η απόκτησή του θα εκθέσει το μουσείο σε επιθέσεις από οργανισμούς όπως η Αμερικανική Λεγεώνα. Ο Barr υπερασπίστηκε τον καλλιτέχνη ως «έναν κομψά ντυμένο Νότιο», ο οποίος είχε «μόνο τα πιο θερμά συναισθήματα για την αμερικανική σημαία»! Στη συνέχεια, το θέμα παραπέμφθηκε στο Διοικητικό Συμβούλιο, το οποίο ωστόσο αποφάσισε κατά της αγοράς γιατί τα μέλη του φοβήθηκαν ότι θα πρόσβαλλε τις πατριωτικές ευαισθησίες.

Το ΕΜΣT, σε μια άλλη εποχή, πιο λαμπερή, συμπεριέλαβε στη συλλογή του το έργο του Βλάση Κανιάρη «Συνύπαρξη-Coexistence» (1974), μια σημαία-συνδυασμό της ελληνικής και της γερμανικής. Το έργο ανήκει στην ενότητα «Μετανάστες» (1971-1976) και είναι ένα σχόλιο στo φαινόμενο μαζικής μετανάστευσης ανειδίκευτου εργατικού δυναμικού από την Ελλάδα στη Γερμανία και την αβέβαιη πραγματικότητα του εκτοπισμού και της ξενιτιάς. Αναρωτιέμαι: Εάν μέλος του ελληνικού κοινοβουλίου θεωρήσει ότι η σημαία του Κανιάρη προσβάλλει το εθνικό σύμβολο, θα δοθεί εντολή της αφαίρεσης του έργου από την έκθεση της Συλλογής του Μουσείου;

Η Αννα Μυκονιάτη είναι ιστορικός τέχνης – επιμελήτρια στο Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης

Οσα γίνονται επιβεβαιώνουν το έργο

Το έργο αποτελεί ένα σχόλιο για την έμφυλη ανισορροπία ισχύος μέσα από τη βία που ασκείται σε σώματα θηλυκοτήτων και τα γεγονότα που ακολούθησαν επιβεβαιώνουν ένα κοινωνικό σύστημα στο οποίο οι άνδρες κατέχουν την πρωταρχική εξουσία και κυριαρχούν σε ρόλους πολιτικής ηγεσίας, ηθικής εξουσίας, κοινωνικών προνομίων, ελέγχου της δημιουργικής παραγωγής και του λόγου.

Οι σημαίες είναι κοινωνικές κατασκευές που αντλούν τη σημασία τους από τις κοινές έννοιες που τους αποδίδονται από τις κοινωνίες που τις δημιουργούν και τις υιοθετούν. Το αίσθημα του «ανήκειν» αναζητά να αναπαράξει το συγκεκριμένο έργο, χρησιμοποιώντας τη σημαία ως το μέσο. Η σημειολογία της σημαίας όμως παρουσιάζεται ως μια ανέγγιχτη, θεσμοθετημένη και ελεγχόμενη ιδιοκτησία.

Τελικά, οι συζητήσεις για τη λογοκρισία των καλλιτεχνών θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τα ευρύτερα πολιτιστικά, πολιτικά και κοινωνικά πλαίσια μέσα στα οποία δημιουργείται και καταναλώνεται η τέχνη. Η επίτευξη ισορροπίας που σέβεται τόσο την ελευθερία της έκφρασης όσο και την ανάγκη για υπεύθυνες καλλιτεχνικές πρακτικές είναι ζωτικής σημασίας για την προώθηση ενός ζωντανού και ποικιλόμορφου καλλιτεχνικού τοπίου.

Τα γεγονότα κατέδειξαν βαθιά ριζωμένες ανισότητες μεταξύ των φύλων, τονίζουν τις προκλήσεις και την ανάγκη για συνεχή διάλογο και ευαισθητοποίηση.

Η Μαρία Βαρελά είναι εικαστικός.

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΕΦΗ ΦΑΛΙΔΑ