«Σιρανό» του Εντμόντ Ρονστάν: Αφαίρεση και πολλαπλασιασμός

Καρέκλες θεάτρου, σκάλα, ο πύργος του Αϊφελ, οι μάχες, το μοναστήρι, η άνοδος και η πτώση, ένας έρωτας: Εμπνευσμένο από τη ζωή και το έργο του γάλλου συγγραφέα Σιρανό ντε Μπερζεράκ (Cyrano de Bergerac, 1619-1655), το ομώνυμο πεντάπρακτο έμμετρο θεατρικό του ποιητή και δραματουργού Εντμόντ Ρονστάν (Edmond Rostand, 1868-1918) αποτελεί ένα από τα κορυφαία δράματα της εποχής και το πλέον διάσημο του συγγραφέα. Ανέβηκε για πρώτη φορά στο Παρίσι το 1897. Διαχειρίζεται με ξεχωριστή μαεστρία θέματα εξαιρετικά σύγχρονα όπως είναι ο ρατσισμός και η συζήτηση γύρω από το, άγνωστο τότε, bullying, ενώ την ίδια στιγμή η ρομαντική και ποιητική του διάσταση συγκινεί βαθιά.

Κεντρικός ήρωας ο κάπως ασυμβίβαστος ποιητής και πολεμιστής Σιρανό που λόγω της μεγάλης του μύτης αισθάνεται μειονεκτικά και δεν εκδηλώνει τον έρωτά του για την όμορφη Ρωξάνη. Αντιθέτως κρύβεται πίσω από τα γράμματα που της στέλνει ο φίλος του, ο Κριστιάν, ένας όμορφος αλλά δίχως πνευματικότητα και ευαισθησίες νέος, τον οποίο νομίζει η Ρωξάνη πως έχει ερωτευθεί. Στον κύκλο των θαυμαστών εντάσσεται και ο πλούσιος κόμης Ντε Γκις, μια μορφή αρκετά σκληρή.

Εχοντας στα χέρια του το κείμενο-κέντημα του ποιητή Στρατή Πασχάλη, σε μια επικαιροποιημένη, από την πρώτη μετάφραση του 2007, και εν μέρει διασκευασμένη εκδοχή, ο Γιώργος Νανούρης έφτιαξε μια παράσταση βασισμένη στο δίπολο χιούμορ και συγκίνηση. Αυτό το δίπολο υπηρέτησε από τη μια η ζωντανή μουσική, ακόμα και στη ροκ εκδοχή της, και από την άλλη η έμμεση διάσταση ενός «θεάτρου εν θεάτρω» που έστησε επί σκηνής ο σκηνοθέτης.

Μέσα σε ένα σκηνικά λιτό σύμπαν ο Νανούρης παίζει με τους φωτισμούς, τους ήχους, τις σκιές, στήνει και ξεστήνει κόσμους, αφήνοντας τους ήρωές του να ξεδιπλώσουν αλλά και να παίξουν με τα βαθιά τους συναισθήματα. Χωρίς να λείπει ο αυτοσαρκασμός και η διάθεση για παιχνίδι, η παράσταση συγκινεί βαθιά αποφεύγοντας ωστόσο κάθε μελοδραματική διάσταση, καθώς διακόπτεται από την ίδια τη λειτουργία του θεάτρου. Και διατηρεί μόνο τα τέσσερα βασικά πρόσωπα του Ρονστάν, τους τρεις άνδρες – Σιρανό – Κριστιάν – Ντε Γκις – και μία γυναίκα, τη μία και μοναδική, τη Ρωξάνη. Συμπυκνώνει τους υπόλοιπους ρόλους σε μια τετράδα που καλύπτει ευφυώς κάθε ανάγκη του έργου και της παράστασης – είναι οι φίλοι, οι πολεμιστές, οι μοναχοί, οι περαστικοί, οι άλλοι ποιητές.

Οι ερμηνείες

Ο Μιχάλης Σαράντης πλησιάζει και ενσωματώνει τον Σιρανό με μια ολιστική ερμηνεία, που ξεκινά από την ίδια την αλήθεια του ηθοποιού και φθάνει ως την πλαστικότητα του σώματός του και την υποκριτική οντότητα. Ρομαντικός, συγκινητικός και σύγχρονος, ο δικός του Σιρανό είναι ταυτόχρονα γήινος και ποιητικός, αστείος και μελαγχολικός, σαν να φέρει μέσα του και το τραύμα και την ίασή του. Η Λένα Παπαληγούρα είναι μια Ρωξάνη εύθραυστη αλλά κυρίως δυνατή, ισχυρή. Ως η μοναδική γυναίκα του έργου, εμπεριέχει όλα τα χαρακτηριστικά του φύλου της και οδηγείται στην αποκάλυψη της αλήθειας σχεδόν συνειδητά. Ο Κριστιάν του Ιάσονα Παπαματθαίου ακολουθεί τις προδιαγραφές του ήρωά του και ο Νικόλας Χανακούλας αποδίδει την αλαζονεία του Ντε Γκις με την ανάλογη πονηριά.

Με τον «Σιρανό» ο Νανούρης προσθέτει έναν ακόμα κρίκο σε μια αλυσίδα παραστάσεων όπου ο ρεαλισμός και η ποίηση συνομιλούν. Μέσα από μια ιδιαίτερη σκηνική συνθήκη με πρωταγωνιστή την αφαίρεση και αποτέλεσμα τον πολλαπλασιασμό.