Ο φίλος του Κυριάκου

«Ενα φάντασμα πλανάται» πάνω από την Ελλάδα. Η ιδέα ότι «τα βρήκαμε με τον Ερντογάν».

Κάτι οι γλύκες του επισκέπτη, κάτι οι ρεβεράντζες του υπουργού Εξωτερικών, δεν ήθελε και πολύ να διατυπωθεί η υπόνοια.

Ακόμη κι αν η συντριπτική πλειοψηφία των πολιτών (σε ποσοστά 60%-70% στις δημοσκοπήσεις) επικροτεί την εκτόνωση με την Τουρκία, ακόμη και αν τα κόμματα της αντιπολίτευσης εκφράστηκαν θετικά, ακόμη κι αν ο διεθνής απόηχος λέει το αντίθετο.

Λογικό. Δεν έχουμε χάσει κάτι με την Τουρκία για να το βρούμε.

Αλλά η καχυποψία (μαζί με την ηλιθιότητα) είναι ανίκητες. «Δεν μπορεί, κάτι δώσαμε!». «Τα πήρε όλα ο Ερντογάν!» με ενημέρωσε θυμωμένος ένας αναγνώστης.

Η εντύπωση αυτή καλλιεργείται κι από δύο κατηγορίες συμπολιτών μας.

Πρώτα τους λεγόμενους «δωσίκωλους» καθηγητές, ακαδημαϊκούς, ερευνητές και δημοσιογράφους. Αφού έσπασαν τα μούτρα τους εμπορευόμενοι μια «πολιτική κατευνασμού» με την Τουρκία, ανακυκλώθηκαν σε μια «πολιτική κατανόησης».

«Εχουν κι αυτοί τα δίκια τους, τις διεκδικήσεις τους, τη δική τους προσέγγιση και αξιολόγηση των πραγμάτων. Να το δούμε. Δεν μπορεί να μιλάμε για μια μοναδική διαφορά».

Χωρίς βεβαίως να εξηγούν για ποιον λόγο πρέπει να «κατανοήσουμε» τις διεκδικήσεις του αντιπάλου. Ενας που το έκανε ήταν ο Νέβιλ Τσάμπερλεν στο Μόναχο με τον Χίτλερ και μάλλον δεν του βγήκε σε καλό (1938).

Η δεύτερη κατηγορία είναι οι πρώην πρωθυπουργοί της ΝΔ.

Ο Α. Σαμαράς ανησυχούσε πριν ακόμη έλθει ο Ερντογάν, πιστός στο δόγμα «με πειρατές δεν κάνεις διάλογο». Κατ’ αυτόν δεν έπρεπε καν να προσκληθεί στην Αθήνα ο τούρκος πρόεδρος («Η Καθημερινή», 25/11).

Ο Κ. Καραμανλής ανησύχησε κατόπιν εορτής (και επίσκεψης) ζητώντας «να ορθώσουμε ενιαίο εθνικό μέτωπο για να αποκρούσουμε τυχόν απαιτήσεις που θα οδηγήσουν στη διχοτόμηση του Αιγαίου και την εγκατάλειψη της Κύπρου» (Αλεξανδρούπολη, 8/12).

Καμία αντίρρηση για το «εθνικό μέτωπο». Αλλά ποιες είναι αυτές οι «τυχόν απαιτήσεις» για διχοτόμηση και εγκατάλειψη; Τι λένε; Ποιος τις διατυπώνει; Πού; Πότε; Μυστήριο.

Το βέβαιο είναι πως και οι δύο πρώην πρωθυπουργοί διαψεύστηκαν από τα γεγονότα.

Τελικά κάνεις δεν ζήτησε τίποτα και κανείς δεν παραχώρησε κάτι. Μόνο φιλοφρονήσεις, συμφωνίες χαμηλού ενδιαφέροντος και μια μη δεσμευτική Διακήρυξη καλών προθέσεων. Good enough για να ηρεμήσει η περιοχή.

Γεγονότα όμως που πέρασαν μάλλον απαρατήρητα από την «εθνικόφρονα Ακροδεξιά».

Ο συγγενής Τύπος και κάποιοι «εθνοφύλακες» στα κοινωνικά δίκτυα επέμειναν να ανακυκλώνουν διάφορες συνωμοσιολογικές αρλούμπες παραληρηματικού περιεχομένου («Δημοκρατία», «Εστία» κ.λπ.).

Μικρό το κακό και μάλλον άνευ σημασίας.

Στην πραγματικότητα ο νέος «φίλος του Κυριάκου» κατάλαβε ή αποδέχτηκε δύο απλά πράγματα.

+++ Πρώτον πως σε ένα αποσταθεροποιημένο διεθνές περιβάλλον δεν έχει λόγους να σπαταλάει σάλιο ή τσαμπουκά με μια Ελλάδα που ούτε τον απειλεί, ούτε τον φοβερίζει.

Δεν του περισσεύουν άλλωστε.

+++ Δεύτερον πως ωραίος ο αυτόνομος περιφερειακός ρόλος αλλά το ταμείο του Κατάρ δεν φτάνει για να συντηρήσει μια οικονομία με επίσημο πληθωρισμό 63% και ανεπίσημο κοντά στο 120%.

Χρειάζεται να βρει κάποια φόρμουλα συνεννόησης με τη Δύση. Και για την οικονομία και για τα εξοπλιστικά προγράμματα, τα οποία δεν καταφέρνει να υλοποιήσει.

Υπό αυτήν την έννοια ο Μητσοτάκης δεν χρειάζεται να κουνήσει ιδιαίτερα το χέρι του.

Αλλά και για έναν πρόσθετο λόγο. Ο «φίλος Ερντογάν» παραμένει Ερντογάν. Και θα ξαναγίνει Ερντογάν σε πρώτη ευκαιρία. Καλές λοιπόν οι ρεβεράντζες του υπουργού αλλά οι δεσμεύσεις θέλουν μέτρο κι επιφυλακτικότητα.

Δυο λόγια όμως για τον νέο φίλο μας.

Ο Ερντογάν δεν αποκλίνει από τη Δύση (συνεπώς κι από την Ελλάδα) μόνο για λόγους γεωπολιτικής ή μεγαλομανίας. Αποκλίνει για λόγους θεμελιώδους ιδεολογικής συγκρότησης.

Προέρχεται από ένα πανισλαμικό πολιτικό ρεύμα που ιδρύθηκε τον Μεσοπόλεμο στην Αίγυπτο, τους «Αδελφούς Μουσουλμάνους», το οποίο θεωρείται προπάτορας και της σημερινής Χαμάς. Εξού και τα νταραβέρια τους με την Τουρκία του Ερντογάν.

Οι «Αδελφοί Μουσουλμάνοι» πρωτοστάτησαν στα κινήματα της λεγόμενης «Αραβικής Ανοιξης» (2010). Ο Ερντογάν τα υποστήριξε σθεναρά, σε σημείο που ήλθε σχεδόν σε ρήξη με την Αίγυπτο που τα υπέστη.

Το ισλαμικό αυτό ρεύμα εισήγαγε στην Τουρκία ο Νετσμετίν Ερμπακάν, ο οποίος δεν ήταν τυχαίο πρόσωπο αλλά ο ουσιαστικός πολιτικός μέντορας του Ερντογάν τη δεκαετία του 1990.

Με άλλα λόγια η φιλοδοξία του Ερντογάν να ηγηθεί του ισλαμικού κόσμου, οι ιερεμιάδες κατά της Δύσης και η κάλυψη μιας τρομοκρατικής οργάνωσης όπως η Χαμάς δεν είναι συμπτωματικές επιλογές.

Είναι η έκφραση μιας πολιτικής συγκρότησης από την οποία ο Ερντογάν στην πορεία του απέκλινε μόνο ευκαιριακά και μόνο για συγκυριακούς λόγους.

Στην περίπτωση του τούρκου προέδρου λοιπόν δεν επιβεβαιώνεται το αξίωμα «δείξε μου τον φίλο σου, να σου πω ποιος είσαι».

Λογικά ο Μητσοτάκης δεν μπορεί σε καμία περίπτωση να προσδιοριστεί από τον νεόφερτο «φίλο» του κι ούτε έχει κανέναν λόγο ή υποχρέωση να το επιδιώξει.

Δεν ξέρω φυσικά πόσο θα μείνει στην εξουσία ο Ερντογάν. Η πολιτική του όμως δεν είναι μόνο ιδιοσυγκρασιακή. Κι αυτό δυσκολεύονται κατά κανόνα να συνειδητοποιήσουν οι δυτικοί συνομιλητές του.

Συνεπώς ο Ερντογάν είναι Ερντογάν και η Τουρκία είναι Τουρκία.

Θα είναι δύσκολο να γίνουμε φίλοι. Αλλά τίποτα δεν απαγορεύει μια ήρεμη συνύπαρξη.

Ο πρόσφατα αποθανών Χένρι Κίσινγκερ μας έχει μάλιστα διδάξει τη μέθοδο με αφορμή τη σινο-αμερικανική προσέγγιση του 1969.

Κρατάς τις διαφορές σου κι αναζητείς ένα κοινό πεδίο για τα υπόλοιπα.