«Τα μουσεία προωθουν τη φωνή των αποκλεισμένων»

^«Τα μουσεία είναι ένας ασφαλής χώρος για να επιστήσουν την προσοχή των ανθρώπων σε τοπικά και παγκόσμια ζητήματα», λέει στα «ΝΕΑ» ο γενικός διευθυντής Τεχνών του Βρετανικού Συμβουλίου και πρόεδρος του Συμβουλίου Πολιτιστικής Ηγεσίας στα Δυτικά Μίντλαντς, Σκίντερ Χούνταλ, λίγα μόλις εικοσιτετράωρα πριν προσγειωθεί στην Αθήνα. Αφορμή για το ταξίδι του στην Ελλάδα δεν είναι άλλη από το διεθνές συνέδριο CoMuseum, που διοργανώνεται για 13η χρονιά από το Μουσείο Μπενάκη, την αμερικανική πρεσβεία στην Ελλάδα και το Βρετανικό Συμβούλιο και έχει φέτος ως κεντρικό θεματικό άξονα «Μουσεία και Δικαιοσύνη». Είναι εκείνος που θα κόψει πρώτος το νήμα των εισηγήσεων καθώς θα κάνει την εναρκτήρια ομιλία την Τετάρτη με θέμα «Συμβίωση στα όρια – Δημιουργώντας νέο έδαφος».

Ο συγκεκριμένος τίτλος είναι που έδωσε και το εναρκτήριο λάκτισμα αυτής της συζήτησης. Πιστεύει, λοιπόν, ότι μπορούν τα μουσεία να συνεισφέρουν αποτελεσματικά στον διάλογο και την κατανόηση σε ένα ολοένα και πιο πολύπλοκο παγκόσμιο τοπίο;

«Η διεθνής συνεργασία για την αντιμετώπιση παγκόσμιων προκλήσεων είναι καίριας σημασίας. Μια πρωτοβουλία, επί παραδείγματι, που υποστηρίζεται από το Ταμείο Πολιτιστικής Προστασίας στο Ιράκ, η Πρωτοβουλία Ανοιχτού Μουσείου για τον Πολιτισμό του Νερού, εντάχθηκε στο Παγκόσμιο Δίκτυο Μουσείων Νερού συνδέοντάς τους με σχεδόν 100 άλλους χώρους σε όλο τον κόσμο, συμπεριλαμβανομένων και δύο από την Ελλάδα. Η αποστολή τους είναι να προωθήσουν τη μεγάλη και πολυποίκιλη κληρονομιά που σχετίζεται με το νερό και να εξερευνήσουν συστήματα γνώσης με προέλευση από την αρχαιότητα που μπορούν να εμπνεύσουν πιο διορατικές χρήσεις του νερού και λύσεις που βασίζονται στη φύση και στην τεχνολογία μηδενικών αποβλήτων», εξηγεί ο Σκίντερ Χούνταλ, που εκτός των άλλων είναι και Μέλος του Τάγματος της Βρετανικής Αυτοκρατορίας για την προσφορά του στις τέχνες (ΜΒΕ).

Εκτιμά ότι τα εγχειρήματα με πολιτιστικό χαρακτήρα θα μπορούσαν να συμβάλουν στην οικοδόμηση γεφυρών μεταξύ διαφορετικών κοινοτήτων, στην προώθηση της κατανόησης και στην προώθηση της κοινωνικής δικαιοσύνης; «Οι τέχνες και ο πολιτισμός μας προσφέρουν την ευκαιρία να οικοδομήσουμε δεσμούς, κατανόηση και εμπιστοσύνη μεταξύ των λαών. Οσον αφορά τη δημιουργία γεφυρών, επενδύουμε στις ευκαιρίες για άτομα ή ομάδες να συνεργαστούν με διαφορετικούς εταίρους και τοποθεσίες με έμφαση στην αμοιβαία ανταλλαγή και τη μάθηση. Ο πολιτισμός, όμως, μπορεί επίσης να βοηθήσει στην οικοδόμηση γεφυρών και εντός των κοινοτήτων.

»Στο Ταμείο Πολιτιστικής Προστασίας του Βρετανικού Συμβουλίου, πολλά έργα χρησιμοποιούν μια διαγενεακή προσέγγιση για την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς, με τα νεότερα μέλη της κοινότητας να συγκεντρώνουν στοιχεία από τους μεγαλύτερους. Αυτό επιτρέπει στις παλαιότερες γενιές να αισθάνονται ότι ακούγονται και εκτιμώνται σε έναν κόσμο που αλλάζει ταχέως, ενώ δίνει στους νέους μεγαλύτερη εμπιστοσύνη και θέση στις κοινότητές τους για να εξερευνήσουν την ταυτότητά τους και να αμφισβητήσουν τους κοινωνικούς κανόνες. Κάθε μικρή διασύνδεση φυτεύει έναν ακόμη σπόρο προς τις ακμάζουσες, δίκαιες και χωρίς αποκλεισμούς κοινωνίες που φιλοδοξούμε να δημιουργήσουμε», απαντά ο με πολυσχιδή διεθνή καλλιτεχνική εμπειρία, Σκίντερ Χούνταλ.

Καθώς το θέμα-ομπρέλα του φετινού CoMuseum είναι «Μουσεία και Δικαιοσύνη», πιστεύει ότι τα μουσεία μπορούν να συμβάλουν ενεργά στην προώθηση της κοινωνικής δικαιοσύνης, της ισότητας και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων σε παγκόσμια κλίμακα; «Τα μουσεία μπορούν να γίνουν πρωτοπόροι», εκτιμά και θεωρεί πως έχουν «μια μοναδική ευκαιρία να προωθήσουν τις φωνές εκείνων που συχνά αποκλείονται από τους χώρους πολιτιστικής κληρονομιάς».

Οι προκλήσεις

Ποιες είναι, κατά τη γνώμη του, οι βασικές προκλήσεις που αντιμετωπίζουν τα μουσεία σήμερα για την εκπλήρωση του ρόλου τους ως δυναμικοί, κοινωνικά σημαντικοί θεσμοί στον 21ο αιώνα; «Τα μουσεία αντιμετωπίζουν πολλές προκλήσεις σήμερα για να παραμείνουν δυναμικοί, κοινωνικά σημαντικοί θεσμοί», λέει και πιστεύει πως μια σημαντική πρόκληση είναι να ξεπεραστεί η αντίληψη «ότι είναι ελιτίστικα μέρη, απόμακρα από τα ζητήματα που αντιμετωπίζουν οι τοπικές κοινωνίες. Τα επιτυχημένα μουσεία βρίσκουν δημιουργικούς τρόπους για να συνδεθούν με τις σύγχρονες ανησυχίες», εξηγεί και προσθέτει:

«Μια μεγάλη πρόκληση είναι να κατανοήσουμε ότι βασικός ρόλος είναι η ενθάρρυνση της συζήτησης και η αναθεώρηση του παρελθόντος μας, προκειμένου να καταλάβουμε καλύτερα από πού έχουμε έρθει και πού οδηγούμαστε. Οι συζητήσεις για το τι αναδεικνύουμε ως πολιτιστική μας κληρονομιά και πώς την παρουσιάζουμε είναι ζωτικής σημασίας. Δεν θα έπρεπε να αναρωτηθούμε τι υπάρχει στα μουσεία μας; Από πού προέρχεται; Πώς κατέληξε εκεί; Τι δεν υπάρχει; Τι δεν αντιπροσωπεύεται; Οι συζητήσεις για το αποικιακό μας παρελθόν είναι αμήχανες, αλλά απαραίτητες και τα μουσεία θα μπορούσαν να ηγηθούν σε αυτές», απαντά και συνεχίζει:

«Σε μια εποχή που η τεχνολογία μεταμορφώνει γρήγορα την κοινωνία, τα μουσεία έχουν την τρομερή δυνατότητα να λειτουργήσουν ως χώροι κοινωνικής και πολιτιστικής έρευνας και ανάπτυξης, εμπλέκοντας τις κοινότητες σε δημιουργική έρευνα για το τι σημαίνει τεχνολογία καθώς αγγίζει ολοένα και περισσότερο τις ζωές μας. Λειτουργώντας ως χώροι δημόσιου διαλόγου, προβληματισμού και ακόμη και εποικοδομητικής διαμάχης σχετικά με τις αναδυόμενες τεχνολογίες, τα μουσεία μπορούν να εκπληρώσουν την εκπαιδευτική τους αποστολή αποδεικνύοντας τη συνεχή σημασία τους».