Οσο νεότεροι τόσο καλύτερα – αλλά και καλύτεροι;

Η παρουσία όλο και νεότερων πολιτικών σε κορυφαίες θέσεις φαίνεται να είναι ένα  φαινόμενο που ενισχύεται χρόνο με τον χρόνο, τουλάχιστον στις ευρωπαϊκές χώρες.

Παράλληλα είναι εμφανής η προσπάθεια κάποιων ηλικιωμένων ηγετών να επιδείξουν δημόσια νεανικό σωματικό σφρίγος (θυμηθείτε τον γυμνόστηθο πρόεδρο Πούτιν να κάνει ιππασία) ώστε να καθησυχάσουν  το κοινό τους για την καλή φυσική τους κατάσταση σαν να είναι αυτό το βασικό κριτήριο για τη δημοφιλία τους. Μοιάζει πραγματικά να υπήρξε ένα σημείο καμπής όπου η σημασία της εμπειρίας και η γοητεία των γκρίζων κροτάφων υποκαταστάθηκαν από τους γυμνασμένους κοιλιακούς.

Ποιοι είναι όμως οι λόγοι της εμφάνισης και της έντασης αυτού του φαινομένου που έχει χαρακτηριστικά «ageism» (ηλικιακός ρατσισμός) και στην πολιτική ζωή;

Κατ’ αρχάς η παρακμή των «μεγάλων ιδεών» του 19ου και του 20ού αιώνα και η άνοδος των θεμάτων που αφορούν δικαιώματα (φυλετικά, θρησκευτικά, σεξουαλικής προτίμησης κ.λπ.), θέματα που έχουν ψηλά στην ατζέντα τους πολιτικοί που έχουν γεννηθεί και μεγαλώσει στη δεκαετία του ’80 και μετά. Οι 40άρηδες (ή και νεότεροι) δεν έχουν ζήσει τις μεγάλες αναταράξεις μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και τις δικτατορίες σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες (Πορτογαλία, Ελλάδα, Ισπανία, χώρες του πρώην ανατολικού μπλοκ). Δεν τους έχουν καθορίσει μεγάλα γεγονότα, όπως στην περίπτωση της Ελλάδας, η αποκατάσταση της Δημοκρατίας για τη γενιά του Πολυτεχνείου. Οι πολιτικοί αυτής της γενιάς είναι έτσι πιο κοντά και έχουν καλύτερη αντίληψη για θέματα που απασχολούν σήμερα τους πολίτες και κυρίως τους δυναμικότερους από αυτούς που κατά τεκμήριο είναι οι συνομήλικοί τους.

Υπάρχουν όμως και δύο άλλοι παράγοντες που είναι ίσως λιγότερο ουσιαστικοί και περισσότερο «τεχνικοί» αλλά σε κάθε περίπτωση εξίσου σημαντικοί:

Ο πρώτος είναι η καθολική σχεδόν επικράτηση της εικόνας έναντι του κειμένου και του λόγου γενικότερα, στους περισσότερους τομείς της δημόσιας ζωής, ακόμη και, για μην πω κυρίως, στην πολιτική. Η χρήση των διαφόρων οθονών (κινητό, τηλεόραση, υπολογιστής κ.λπ.) που αντιστοιχεί στο μεγαλύτερο μέρος του χρόνου μας όταν δεν κοιμόμαστε (πάνω από 11½ ώρες την ημέρα στις ΗΠΑ), σημαίνει κατά κύριο λόγο κατανάλωση κάθε είδους video περιεχομένου και δεν αφήνει πολύ χώρο για οτιδήποτε άλλο. Οι θέσεις και οι απόψεις μας διαμορφώνονται από τις εικόνες που βλέπουμε. Ετσι, μοιραία, χαρακτηριστικά που καθορίζουν την εικόνα του πολιτικού όπως η εμφάνιση, η αθλητικότητα, το χαμόγελο και προφανώς η ηλικία, βαραίνουν δυσανάλογα σε σχέση με το βάθος του λόγου και την τεκμηρίωση των απόψεων.

Ο δεύτερος, που είναι και αυτός άμεση συνέπεια της διείσδυσης της τεχνολογίας στην καθημερινότητα, είναι η δραστική επιτάχυνση των γεγονότων και η μείωση του χρόνου ζωής όλων των κύκλων της κοινωνικής δραστηριότητας. Η παροιμία «όλα τα θαύματα τρεις μέρες και τα μεγάλα τέσσερις» ισχύει περισσότερο παρά ποτέ. Ο συνεχής βομβαρδισμός με πληροφορίες και εικόνες γεγονότων οδηγεί στην υπερέκθεση των προσώπων που βρίσκονται στο δημόσιο προσκήνιο. Το αποτέλεσμα είναι η κόπωση και η διαρκής αναζήτηση του καινούργιου που οδηγεί νομοτελειακά σχεδόν σε όλο και νεότερους πολιτικούς.

Εχει ιδεολογικά χαρακτηριστικά αυτή η τάση; Είναι περισσότερο έντονη στην Αριστερά και την Κεντροαριστερά όπως δείχνουν οι εξελίξεις, τουλάχιστον στην Ελλάδα;

Η απάντηση είναι μάλλον θετική και ο λόγος είναι ότι και οι τρεις παράγοντες που προανέφερα αφορούν σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό τις νεότερες ηλικίες, υποθέτοντας βέβαια ότι το προφίλ των υποστηρικτών των αριστερών/κεντροαριστερών κομμάτων είναι νεανικότερο.

Ο Σπύρος Ζαβιτσάνος είναι σύμβουλος Στρατηγικής στον Ομιλο
της Alter Ego Media.