Η ευκαιρία της Ευρώπης να αποτελειώσει την ανελεύθερη δημοκρατία

Της Sona Muzikarova

Τα αποτελέσματα των πρόσφατων εκλογών στην Πολωνία και τη Σλοβακία αναδεικνύουν τις αποκλίνουσες πολιτικές πορείες των δύο χωρών. Στην Πολωνία, η δημοκρατική αντιπολίτευση κέρδισε αρκετές κοινοβουλευτικές έδρες ώστε να εκδιώξει το όλο και πιο αυταρχικό κόμμα Νόμος και Δικαιοσύνη (PiS). Ενώ ο πολωνός πρόεδρος Αντρέι Ντούντα έδωσε στον πρωθυπουργό του PiS Ματέους Μοραβιέτσκι την πρώτη ευκαιρία για σχηματισμό κυβέρνησης, τα κόμματα της αντιπολίτευσης έχουν ήδη ανακοινώσει μια συμφωνία συνασπισμού.

Εν τω μεταξύ, στη Σλοβακία, το αριστερό – λαϊκιστικό κόμμα Smer-SD, με επικεφαλής τον πρώην πρωθυπουργό Ρόμπερτ Φίτσο, εξασφάλισε μια οριακή νίκη, ανοίγοντας τον δρόμο για μια πιθανή επιστροφή στην κλεπτοκρατική διακυβέρνηση.

Εάν η αντιπολιτευόμενη Πλατφόρμα Πολιτών, της οποίας ηγείται ο πρώην πρωθυπουργός της Πολωνίας Ντόναλντ Τουσκ, καταφέρει να σχηματίσει την επόμενη κυβέρνηση της Πολωνίας, θα αντιμετωπίσει στο εσωτερικό μέτωπο την πρόκληση του περιορισμού του λαϊκισμού, ο οποίος ενσαρκώνεται από έναν πρόεδρο που εκλέγεται από το PiS. Οσον αφορά την εξωτερική πολιτική, μια κυβέρνηση Τουσκ θα ενισχύσει τη διπλωματική στήριξη στην Ουκρανία και θα επικεντρωθεί στην αποκατάσταση των σχέσεων με την Ευρωπαϊκή Ενωση, ιδίως με βασικά μέλη όπως η Γερμανία και η Γαλλία. Η επιστροφή της Πολωνίας στη δημοκρατία θα αποκαταστήσει τη διεθνή εικόνα της και θα ενισχύσει την επιρροή της στην Ευρώπη.

Αντίθετα, η επιστροφή του Φίτσο στην εξουσία στη Σλοβακία εγείρει σοβαρή ανησυχία για δύο βασικούς λόγους: τη φιλοδοξία του να αντιγράψει τη στρατηγική του ούγγρου πρωθυπουργού Βίκτορ Ορμπαν, με στόχο τον έλεγχο του κράτους και των βασικών θεσμών του, και την πιθανή απομάκρυνση της Σλοβακίας από την άλλοτε δυτικόστροφη εξωτερική πολιτική της.

Η πρώτη απόφαση του Φίτσο – η διακοπή των αποστολών όπλων στην Ουκρανία – ήταν περισσότερο συμβολική παρά σημαίνουσα. Η Σλοβακία είχε εξαντλήσει σε μεγάλο βαθμό τα αποθέματά της και είχε στείλει στην Ουκρανία ό,τι μπορούσε. Παρ’ όλα αυτά, η φιλορωσική στάση του Φίτσο υποδηλώνει ότι η νέα κυβέρνησή του θα κωλυσιεργεί όσον αφορά την εφαρμογή νέων κυρώσεων της ΕΕ κατά της Ρωσίας και μπορεί επίσης να επιδιώξει την επαναφορά των υφιστάμενων αμυντικών συμφωνιών με τις ΗΠΑ. Και στις δύο περιπτώσεις, ωστόσο, ο Φίτσο θα πρέπει να κινηθεί προσεκτικά, καθώς η Σλοβακία παραμένει εξαρτημένη από τα ταμεία συνοχής της ΕΕ και τις εγγυήσεις ασφαλείας του ΝΑΤΟ.

Δεδομένου ότι ο Φίτσο κέρδισε τις εκλογές με οριακή διαφορά, οι πιθανότητές του να αναπαραγάγει το ανελεύθερο μοντέλο του Ορμπαν μοιάζουν ελάχιστες. Το κόμμα Fidesz του Ορμπαν διαθέτει απόλυτη κοινοβουλευτική πλειοψηφία και, επιπλέον, το καθεστώς του στηρίζεται σε ένα αυταρχικό όραμα ενός χριστιανικού εθνικιστικού – συντηρητικού κράτους, υποστηριζόμενου από μια σχετικά ομοιογενή και πειθήνια κοινωνία. Αντίθετα, ο Φίτσο δεν έχει σαφές όραμα για τη Σλοβακία πέρα από τη δική του δίψα για εξουσία και πλουτισμό.

Μετά την απόρριψη του ανελευθερισμού από την Πολωνία, η Σλοβακία του Φίτσο έχει γίνει ο στενότερος σύμμαχος της Ουγγαρίας στην ΕΕ. Ενώ όμως η συμμαχία Σλοβακίας – Ουγγαρίας μπορεί να δημιουργήσει κάποιες δυσκολίες στην ΕΕ και το ΝΑΤΟ, η ισχύς του ανελεύθερου συνασπισμού και η ικανότητά του να σπέρνει τον διχασμό στην Ευρώπη μειώνονται σημαντικά χωρίς την Πολωνία. Ενας λόγος είναι ότι, ενώ η κυβέρνηση Ορμπαν ελπίζει σε προσέγγιση μεταξύ των δύο χωρών σε στρατηγικά ζητήματα, όπως η στήριξη της Ουκρανίας και η μετανάστευση ή η πυρηνική πολιτική, δεν εμπιστεύεται τον Φίτσο όπως εμπιστεύεται τον ηγέτη του PiS Γιάροσλαβ Κατσίνσκι, τον στενό πολιτικό του σύμμαχο.

Μετά την αποβολή του Smer-SD από τις τάξεις των Ευρωπαίων Σοσιαλιστών, ο Φίτσο επίσης δεν θα σπαταλήσει πολύτιμο πολιτικό κεφάλαιο σε συμμαχίες που μπορεί να υπονομεύσουν τη θέση του. Αν μη τι άλλο, οι συμφωνίες θα τείνουν να κλείνονται πίσω από κλειστές πόρτες. Με τις ανελεύθερες κυβερνήσεις της Ευρώπης αποδυναμωμένες, η ΕΕ πρέπει να εκπληρώσει την υπόσχεσή της να τις πατάξει. Οι οικονομικοί της πόροι τής προσδίδουν σημαντική δύναμη. Πρέπει να χρησιμοποιήσει αυτόν τον μοχλό πίεσης ώστε να στηρίξει τη δημοκρατία όσο ακόμα έχει την ευκαιρία.

Η Σόνια Μουζικάροβα, Eisenhower Fellow και έκτακτη συνεργάτις του Atlantic Council, είναι πρώην οικονομολόγος στην ΕΚΤ, πρώην διπλωμάτης στον ΟΟΣΑ και πρώην ανώτερη σύμβουλος του αναπληρωτή υπουργού Εξωτερικών της Σλοβακικής Δημοκρατίας

Ο Στέφανος Κασιμάτης απουσιάζει εκτάκτως