Ταυτοτική Αριστερά {LF}ή συγκυριακή επιλογή;

Το εκλογικό αποτέλεσμα που κατέγραψε στη διπλή εκλογική αναμέτρηση του 2015 ο ΣΥΡΙΖΑ σε συνδυασμό με το εκκωφαντικό Οχι του δημοψηφίσματος συνοδεύτηκε τότε, μεταξύ άλλων, και από εμβριθείς πολιτικές αναλύσεις που συνηγορούσαν υπέρ της επικράτησης της Αριστεράς ως συνολικής πολιτικής και ιδεολογικής προσέγγισης που στις νέες συνθήκες μπορούσε να είναι η μοναδική απάντηση απέναντι στην καζινοκαπιταλιστική, σύμφωνα με τον όρο της εποχής, λαίλαπα.

Ο ΣΥΡΙΖΑ βέβαια τότε σχημάτισε κυβέρνηση συνεργασίας με ένα κόμμα της λαϊκής έως λαϊκιστικής Δεξιάς, ουδείς ωστόσο φάνηκε να ενοχλείται ιδιαιτέρως, αφού αυτή η περίεργη και ετερόκλητη σύμπραξη δικαιολογήθηκε στο όνομα της πολιτικής τακτικής και στον βωμό ενός ανώτερου σκοπού που ήταν η απαλλαγή από τα μνημόνια. Οκτώ χρόνια αργότερα, πάλι σε μια διπλή εκλογική αναμέτρηση, ο ΣΥΡΙΖΑ κατέγραψε 17,8% χάνοντας λίγο περισσότερο από το 50% της υψηλότερης εκλογικής του επίδοσης που ήταν το 36,3% του Ιανουαρίου του 2015.

Δεν θα επιχειρήσουμε εδώ μια ανάλυση των αιτιών αυτής της καθίζησης, θα προσπαθήσουμε ωστόσο να κατανοήσουμε αν αυτή η υποχώρηση συνιστά ένα φαινόμενο που αφορά έναν συγκεκριμένο κομματικό φορέα ή αγγίζει τελικά το σύνολο της παράταξης που περικλείει τον ΣΥΡΙΖΑ και στην προκειμένη περίπτωση είναι η ανανεωτική – ριζοσπαστική Αριστερά.

Η έννοια της κομματικής ταύτισης είναι κεντρική στη μελέτη της εκλογικής συμπεριφοράς και αναφέρεται στον μακροχρόνιο συναισθηματικό δεσμό των ατόμων προς συγκεκριμένα πολιτικά σχήματα. Διαφοροποιείται από την έννοια της κομματικής ψήφου καθώς η δεύτερη είναι πολύ πιο ευμετάβλητη και υποδηλώνει ότι ένας ψηφοφόρος μπορεί να αλλάζει την ψήφο του από εκλογή σε εκλογή, δύσκολα όμως μεταβάλλει τον πολιτικό και ιδεολογικό προσανατολισμό του, ο οποίος σε μεγάλο βαθμό τον συνοδεύει στο μεγαλύτερο μέρος της πολιτικής του ζωής. Επομένως η κομματική ταύτιση και η κομματική ψήφος αποτελούν δύο διακριτά φαινόμενα, με την πρώτη να είναι σχετικά σταθερή με τάση να καθορίζει τη δεύτερη, η οποία αποτελεί στιγμιαία πράξη και συχνά επηρεάζεται από δευτερεύοντες παράγοντες (Τεπέρογλου – Τσατσάνης, 2014).

Το πρώτο ερώτημα λοιπόν που προκύπτει είναι αν η ψήφος στο ΣΥΡΙΖΑ το 2015 ήταν αποτέλεσμα ταύτισης μιας σημαντικής μερίδας του εκλογικού σώματος ή συγκυριακό φαινόμενο ενός ψυχολογικού μηχανισμού που εξυπηρέτησε συγκεκριμένες ανάγκες και η επιρροή του υποχώρησε όταν αυτές σταμάτησαν να ισχύουν.

Η απάντηση μπορεί να φαίνεται προφανής, οδηγεί ωστόσο στο δεύτερο ερώτημα για το αν το σώμα αυτό που επέλεξε τον ΣΥΡΙΖΑ και απομακρύνθηκε σε ύστερο χρόνο συνεχίζει να υπάρχει και να ταυτίζεται κομματικά και όχι κατ’ ανάγκη σε επίπεδο ψήφου με την Αριστερά. Και αν υπάρχει, έχει ήδη μετακινηθεί ή στέκει αποστασιοποιημένο, πάντοτε όμως αριστερά τοποθετημένο, αναμένοντας την επόμενη κομματική πρόταση για να το ενεργοποιήσει.

Οτι ο σημερινός νέος αρχηγός δεν θεωρείται αρκετά αριστερός σημαίνει ότι η κρίσιμη μάζα του 2015 θα μετακινηθεί σε κάποιον νέο πολιτικό φορέα ή μήπως τελικά η μετακίνηση αυτή έχει ήδη συντελεστεί στην πρόσφατη εκλογική αναμέτρηση και το ανάθεμα στον κ. Κασσελάκη είναι προσχηματικό;

Μήπως τελικά ο χώρος της Αριστεράς αλλά και όλα τα υπόλοιπα ιδεολογικά σχήματα είναι πεπερασμένα, περιορισμένα και διαστέλλονται μόνο όταν επιδρά πάνω τους η συγκολλητική δύναμη της εξουσίας, η οποία παρεμπιπτόντως σε αυτή τη φάση βρίσκεται σε αντίθετη από την Αριστερά κατεύθυνση;

Ο Αντώνης Παπαργύρης είναι διευθυντής ερευνών της GPO