Εικόνες από τη Σάρτζα των βιβλίων

Περνώντας την είσοδο του εκθεσιακού κέντρου της Σάρτζα, ένας γοητευτικά παράξενος κόσμος ανοίχτηκε μπροστά μου. Στην κεντρική αίθουσα ιστορικά αντικείμενα από το Πανεπιστήμιο της Κοΐμπρα εκτίθενται σε προθήκες, απέναντι από πάγκους που πουλούσαν σοκολατένιες τηγανίτες και χυμούς, κιόσκια για social media και χώρους παρουσιάσεων. Στο βάθος, στις εκθεσιακές αίθουσες, μεγάλα εντυπωσιακά περίπτερα οργανισμών με αραβικό διάκοσμο ενημέρωναν το κοινό για τις δράσεις τους, δίπλα σε άλλα μικρότερα που είχαν στοίβες βιβλίων διαθέσιμα για πώληση. Εκδόσεις θρησκευτικών βιβλίων στα αραβικά, τόμοι για τους ισχυρούς άνδρες των Εμιράτων, mainstream εμπορικά βιβλία στα αγγλικά και κόμικς, αραβικά μάνγκα, πολύχρωμα παιδικά βιβλία και συλλεκτικές ξενόγλωσσες κυκλοφορίες, συνέθεταν ένα κολάζ έργων που φιλοδοξούσε να κεντρίσει το ενδιαφέρον ετερόκλητων επισκεπτών. Αυτούς, τους παρατηρούσες στους διαδρόμους, να κυκλοφορούν με τις ολόλευκες κελεμπίες και καλαθάκια του σουπερμάρκετ στα χέρια γεμάτα βιβλία, μπροστά από ξένα περίπτερα όπως της Ινδίας να αναζητούν μια γεύση της πατρίδας τους, τις γυναίκες με μαύρες αμπάγιες να βγάζουν φωτογραφίες και να ξεφυλλίζουν διάφορες εκδόσεις ενώ τα παιδιά να κάνουν high five με τη μασκότ – ξύλινο ανθρωπάκι με ένα μολύβι στα χέρια, πριν φύγουν να παίξουν στο ειδικό τμήμα για τους μικρούς αναγνώστες.

Πολυσυλλεκτική και γεμάτη αντιθέσεις ήταν η 42η Διεθνής Εκθεση Βιβλίου της Σάρτζα που ολοκληρώθηκε στις 12 Νοεμβρίου στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Για δύο εβδομάδες, η μεγαλύτερη έκθεση βιβλίου του κόσμου, όπως διαφημίζεται από τη διοργανώτρια Αρχή Βιβλίου της Σάρτζα, φιλοξένησε στους χώρους της 15 εκατομμύρια βιβλία και 2.033 εκδότες από 109 χώρες, τις περισσότερες στην ιστορία της, ανάμεσά τους και η Ελλάδα για πρώτη φορά. Αλλωστε, όπως είχε επισημάνει ο Αχμέντ Μπιν Ρακάντ Αλ Αμέρι, διευθύνων σύμβουλος της Αρχής, στην έναρξη της έκθεσης, φιλοδοξία της Σάρτζα είναι να γίνει ο «δρόμος του μεταξιού» για τους εκδότες παγκοσμίως.

Ο ΓΟΥΟΛΕ ΣΟΓΙΝΚΑ. Στις πιο σημαντικές στιγμές της φετινής έκθεσης ήταν η ομιλία του βραβευμένου με Νομπέλ Λογοτεχνίας το 1986 Γουόλε Σογίνκα με θέμα τον αφροφουτουρισμό. Πριν, ωστόσο, ο 89χρονος σήμερα συγγραφέας πάρει θέση μπροστά στο ενήλικο κοινό, συνομίλησε με ντόπιους μαθητές δείχνοντας μεγάλο ενδιαφέρον για τις ερωτήσεις τους. Επιστρέφοντας και ο ίδιος στα παιδικά του χρόνια όταν ξεκίνησε να διαβάζει αποκάλυψε πως «ποτέ δεν ένιωθα ικανοποιημένος μετά την ανάγνωση ενός βιβλίου και διηγούμουν ξανά αυτές τις ιστορίες με τον δικό μου τρόπο. Αρχισα να γράφω διηγήματα, αλλά ποτέ δεν είχα σκοπό να γίνω συγγραφέας, αλλά πάντα ήθελα να αλλάξω την αφήγηση». Δίνοντας συμβουλές στους μελλοντικούς συγγραφείς τους παρότρυνε να προετοιμαστούν για τις απορρίψεις που θα έχουν και να τις κρατήσουν «κοντά στην καρδιά, ως σημάδια μάχης ώστε να συνεχίσετε να γράφετε». Ακόμα, αποκάλυψε πως πολλοί τον μπερδεύουν με τον πρώην γενικό γραμματέα του ΟΗΕ Κόφι Ανάν και τον αμερικανό ηθοποιό Μόργκαν Φρίμαν. «Ο κόσμος έρχεται και μου λέει “γεια σας, κύριε Φρίμαν”. Αισθάνομαι ότι ο Μόργκαν Φρίμαν έχει κάνει τη ζωή μου δυστυχισμένη. Φοράω καπέλο μερικές φορές για να μη με μπερδεύουν με εκείνον».

Η εξτραβαγκάντσα της έκθεσης αντικατοπτρίστηκε και στη θεατρική παράσταση «Barcode Prison». Από τους διοργανωτές διαφημιζόταν ως η καλύτερη φετινή παραγωγή των Εμιράτων, που από εμάς κέρδισε και το βραβείο του πολυπληθέστερου θιάσου. Τη σκηνή του pop up θεάτρου που στήθηκε στον περιβάλλοντα χώρο του εκθεσιακού κέντρου της Σάρτζα γέμισαν δεκάδες νέοι και νέες ηθοποιοί, οι οποίοι επί τρεις ώρες έστειλαν το δικό τους μήνυμα εναντίον του εκφοβισμού. Με επίκεντρο την ιστορία μιας ομάδας φυλακισμένων σ’ έναν κόσμο όπου ο καθένας έχει έναν γραμμικό κώδικα αντί για όνομα, εκτυλίχθηκε μια αφήγηση για την απομόνωση, την απελπισία του ατόμου, τη λαχτάρα για την ελευθερία, την αντίσταση μπροστά σ’ ένα αδυσώπητο κοινό αλλά και την αδάμαστη φύση του ανθρώπινου πνεύματος κόντρα στις αντιξοότητες. Λιτά σκηνικά έδεσαν με πλούσια φώτα, πολλά, πάρα πολλά τραγούδια και ηχητικά τοπία, κωμικές ανατροπές πρώτου επιπέδου και την απαραίτητη διδακτική χρήση των μεταφορών και των συμβολισμών για κερδίσουν το δυνατό χειροκρότημα του κοινού.

Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ. Ελληνικό ενδιαφέρον είχε η συμμετοχή του Ελληνικού Ιδρύματος Πολιτισμού στο τριήμερο Συνέδριο Εκδοτών που πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο της έκθεσης, μαζί με εκπροσώπους από τους εκδοτικούς οίκους Καστανιώτη, Πατάκη, Βακχικόν, Σαιξπηρικόν και την ιστοσελίδα eAnagnostis, προωθώντας την ελληνική βιβλιοπαραγωγή στο διεθνές κοινό. Για τους επισκέπτες της έκθεσης, βέβαια, ελληνικό σημείο αναφοράς ήταν το Εθνικό Περίπτερο, το οποίο στήθηκε από το υπουργείο Πολιτισμού. Στις προθήκες του μπήκαν περίπου 350 βιβλία στα ελληνικά και ξένες γλώσσες, με εκδόσεις του υπουργείου και εποπτευόμενων φορέων του, πολιτιστικών ιδρυμάτων και εκδοτικών οίκων. Αν και οι επιλογές των εκδοτικών οίκων είχαν μικρή σύνδεση με το κοινό λόγω γλώσσας αλλά και ασυνάφειας με την αραβική κουλτούρα, δεν συνέβη το ίδιο με βιβλία για το «βαρύ πυροβολικό» του brand Ελλάδα. Δηλαδή τους αρχαιολογικούς θησαυρούς, τη μυθολογία και τη φιλοσοφία που έδειξαν να ελκύουν τους επισκέπτες. Σε αυτό, βέβαια, έπαιξε σημαντικό ρόλο και η λειτουργία του περιπτέρου που μετά τα προβλήματα των πρώτων ημερών, ομαλοποιήθηκε με εκπροσώπους του υπουργείου να συνομιλούν με όλους όσοι στέκονταν μπροστά στα ελληνικά βιβλία και τα περιεργάζονταν. Ομορφα στιγμιότυπα ήταν όταν «πλημμύρισε» το περίπτερο με μαθητές των Εμιράτων που ξεφύλλισαν παιδικά βιβλία και μαζί με τους δασκάλους τους συζήτησαν για την Ελλάδα.