«Ολα τα αρχαία στο εμπόριο είναι αριθμημένα και καταγεγραμμένα»

Αφού ολοκλήρωσε στο Παρίσι τις σπουδές της στην ιστορία της τέχνης, η Πέγκυ Λούτου επέστρεψε στην Αθήνα και παρακολούθησε τα σεμινάρια για την ελληνική τέχνη που οργάνωσε το παράρτημα του οίκου Christie’s στην Ελλάδα. Στη συνέχεια ασχολήθηκε με το εμπόριο έργων τέχνης έχοντας δημιουργήσει τη δική της συλλογή από αρχαιότητες μέχρι τις σύγχρονες δημιουργίες. Οπως διευκρινίζει πολλές φορές στη διάρκεια της συνάντησής μας, η ανάγκη για ενημέρωση δεν έχει τέλος, καθώς η συζήτηση για τη δημιουργικότητα ξεπερνά γεωγραφικά σύνορα, διατρέχει τον χρόνο, αγγίζει εκατοστά λεπτομερειών πάνω σε λεπτεπίλεπτα αντικείμενα ή μεγάλης κλίμακας έργα τέχνης και εστιάζει διερευνητικά σε εύθραυστα ή αδρά υλικά.

Τι είναι γούστο;

Το γούστο διαμορφώνεται μέσα από τις εικόνες που αντιλαμβανόμαστε από την οικογένεια και την κοινωνία, την εκπαίδευση, τα ταξίδια και τέλος από την ψυχοσύνθεση του καθενός.

Ποια είναι η πορεία στον χρόνο του Σωματείου Αρχαιοπωλών και Εμπόρων Εργων Τέχνης;

Το Σωματείο Αρχαιοπωλών και Εμπόρων Εργων Τέχνης της Ελλάδος ιδρύθηκε το 1930. Είκοσι εννέα αρχαιοπώλες, απόγονοι των οποίων εξασκούν ακόμη και σήμερα το ίδιο επάγγελμα, ιδρύουν το Σωματείο με σκοπό την ανάδειξη της πολιτισμικής μας κληρονομιάς. Το έτος ίδρυσης άλλωστε συμπίπτει με τη χρονιά που ο Αντώνης Μπενάκης – ένας από τους επιφανείς που στήριξαν τον πολιτισμό και υπήρξαν πελάτες μας – δώρισε τις συλλογές του στο κράτος, μετατρέποντας την πατρική του οικία, εδώ δηλαδή όπου συναντιόμαστε στην οδό Κουμπάρη, σε Μουσείο Μπενάκη Ελληνικού Πολιτισμού προσφέροντας το απαραίτητο κεφάλαιο ώστε να ανοίξει στο κοινό και δωρίζοντας τις συλλογές του στο κράτος. Σεβόμενοι λοιπόν την αγάπη και την προσφορά του, μέλη του Σωματείου έχουν πραγματοποιήσει δωρεές στο Μουσείο.

Σε τι διαφέρει ο αρχαιοπώλης από τον έμπορο τέχνης;

Τα μέλη του Σωματείου μας εμπορεύονται σε τιμές που διαμορφώνονται σύμφωνα με τα διεθνή δεδομένα από αρχαιότητες έως και έργα σύγχρονης τέχνης. Για παράδειγμα, έργα ζωγραφικής, γλυπτικής, φωτογραφίες, αντικείμενα αξίας του παγκόσμιου πολιτισμού που έχουν σχεδιαστεί με αισθητική και λειτουργικότητα. Να τονίσω ότι είμαστε υποχρεωμένοι να παραμένουμε ενημερωμένοι και να σεβόμαστε τις νομοθετικές διατάξεις τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό πάνω στο κομμάτι της διακίνησης έργων τέχνης. Τα αρχαιοπωλεία του Σωματείου βρίσκονται υπό την επιτήρηση της Εφορείας Αρχαιοτήτων και Ιδιωτικών Συλλογών, η οποία υπάγεται στο υπουργείο Πολιτισμού, και ακολουθούν τους νόμους και τις διατάξεις που ορίζει το υπουργείο. Ολα τα αντικείμενά τους είναι καταγεγραμμένα και αριθμημένα και μετά την πώληση οι συλλέκτες είναι υποχρεωμένοι να ακολουθήσουν εξίσου τις εκάστοτε νομοθετικές διατάξεις. Από τη στιγμή που θα αγοράσεις μια αρχαιότητα από τα αρχαιοπωλεία μας, αυτή φέρει πάνω της έναν αριθμό και συνοδεύεται από αποδείξεις ελεγχόμενες από την Αρχαιολογική Υπηρεσία. Η συνεργασία μας με το υπουργείο Πολιτισμού μάς εντάσσει και στον International Code of Ethics for Dealers in Cultural Property που έχει ορίσει η UNESCO. Στην πορεία των ετών συνεχούς παρουσίας μας στο πολιτιστικό γίγνεσθαι, το Σωματείο έχει οργανώσει εκθέσεις με γνώμονα τη γνώση και τον σεβασμό στην τέχνη.

Τα περιστατικά αρχαιοκαπηλίας και παράνομης εμπορίας των έργων τέχνης επηρεάζουν τις δραστηριότητες του σωματείου σας;

Οπως προείπαμε, υπάρχει νομοθεσία που προστατεύει την πολιτιστική κληρονομιά κάθε χώρας και ιδιαίτερα τις αρχαιότητες. Ομως ειδικές συνθήκες μπορεί να καθιστούν δύσκολο τον διαχωρισμό μεταξύ «νόμιμου» και «παράνομου». Για παράδειγμα, όταν έφυγαν τα Γλυπτά του Παρθενώνα, έφυγαν με την υπογραφή του σουλτάνου καθώς τότε η Ελλάδα ήταν σε καθεστώς κτήσης της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Υπάρχει λοιπόν μία «νόμιμη αγοραπωλησία». Ομως, από τη στιγμή που υπάρχει η UNESCO – Εκπαιδευτική, Επιστημονική και Πολιτιστική Οργάνωση των Ηνωμένων Εθνών και το σκεπτικό της το έχουν αποδεχθεί όλοι, και οι Βρετανοί, τα συγκεκριμένα γλυπτά θα έπρεπε να είναι στον τόπο προέλευσής τους. Ωστε να είναι προσβάσιμα σε όλους ως μέρη ενός ενιαίου συνόλου που είχε δημιουργηθεί για θρησκευτικούς και πολιτικούς λόγους σε συγκεκριμένο χώρο. Αρα τα μνημεία που προστατεύονται από την UNESCO ανήκουν στον οικουμενικό άνθρωπο, επιστήμονα – ερευνητή που για να τα μελετήσουν σωστά θα έπρεπε να μπορούν να τα δουν στον χώρο όπου δημιουργήθηκαν.

Εχει ξεκινήσει η προσπάθεια από τα μεγάλα μουσεία, κυρίως στη Νέα Υόρκη, να επιστραφούν οι οικουμενικοί θησαυροί εκεί όπου ανήκουν. Αλλά στο Βρετανικό Μουσείο αποκαλύφθηκε το σκάνδαλο με τον διευθυντή της συλλογής ελληνικών και ρωμαϊκών αρχαιοτήτων να κάνει παράνομο εμπόριο.

Αποκαλύφθηκε ότι στο Βρετανικό Μουσείο δεν υπήρχε καταγραφή των αντικειμένων, όπως αντίθετα συμβαίνει στη χώρα μας. Στη χώρα μας οι συλλογές των αρχαιοπωλείων αλλά και των συλλεκτών αρχαιοτήτων είναι καταγεγραμμένες. Για οποιαδήποτε μετακίνησή τους από τη δηλωμένη διεύθυνση ενημερώνεται το υπουργείο Πολιτισμού. Κατά τον ίδιο τρόπο θα έπρεπε να λειτουργούν και τα μουσεία του εξωτερικού. Απουσία ελέγχου στο Βρετανικό Μουσείο, ο καθένας με πρόσβαση και γνώση θα μπορούσε εν δυνάμει να πάρει το οποιοδήποτε αντικείμενο και να το εμπορευτεί, όπως έκανε ο συγκεκριμένος, και να πουληθεί στο Διαδίκτυο σε εξευτελιστικές τιμές.

Οι ελληνικές αρχαιότητες μπορούν να βγουν στο εξωτερικό;

Απαγορεύεται. Μόνο όταν έχει έρθει από το εξωτερικό, δηλαδή αν το αγόρασα από την Αγγλία, για παράδειγμα, περνάει πάλι από μια επιτροπή στην Ελλάδα και έρχεται στην κατοχή μου. Αν θελήσω να το ξαναβγάλω στο εξωτερικό, χρειάζεται πάλι ειδική έγκριση από το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο.

Υπάρχουν κάποια νεότερα έργα έργων τέχνης που δεν επιτρέπεται να φύγουν στο εξωτερικό;

Κανένα έργο του καλλιτέχνη Θεόφιλου και ορισμένα του Κωνσταντίνου Παρθένη δεν επιτρέπεται να βγουν από την Ελλάδα.

Τι κινείται περισσότερο στο εμπόριο έργων τέχνης σήμερα στην Ελλάδα και ποιοι καλλιτέχνες έχουν αυξήσει τις τιμές τους;

Κινείται η Γενιά του ’30, με έργα των Τσαρούχη, Παρθένη, Εγγονόπουλου, Χατζηκυριάκου – Γκίκα, Μπουζιάνη και άλλων. Παράλληλα υπάρχει έντονο αγοραστικό ενδιαφέρον για τους μοντερνιστές, όπως ο Σπυρόπουλος, ο Κεσσανλής, ο Δανιήλ, ο Ζογγολόπουλος, και για έργα σύγχρονης τέχνης των Μόραλη, Χρύσας, Takis και Κουνέλλη. Αγοραστικό ενδιαφέρον δημιουργείται επίσης για έργα και αντικείμενα από διαφορετικές περιόδους και πολιτισμούς που συνδυάζονται δημιουργώντας διαχρονικά αποτελέσματα.

Ποιο είναι το αγοραστικό σας κοινό;

Το αγοραστικό μας κοινό είναι πελάτες που βρίσκονται στην Ελλάδα και στο εξωτερικό. Απαρτίζεται από συλλέκτες που η συλλογή τους αποτελείται από κατηγορίες έργων τέχνης όπως πίνακες συγκεκριμένης τεχνοτροπίας, γλυπτά, αντικείμενα από διάφορους πολιτισμούς (από την αρχαιότητα έως σύγχρονα). Οση αξία έχει για έναν συλλέκτη ένας πίνακας, μπορεί να έχει για έναν άλλο ένα αντικείμενο. Για παράδειγμα, πουλήθηκε πρόσφατα σε δημοπρασία στη Γαλλία, σε τελική τιμή αγοράς 9.120.000 ευρώ, ένα κινεζικό βάζο του 18ου αιώνα που η εκτίμησή του αρχικά ήταν 2.000 ευρώ. Αυτή τη στιγμή η κινεζική / ασιατική τέχνη κάνει ρεκόρ στο Χρηματιστήριο Αξιών.

Μέσα από τον χώρο των συλλεκτών μπορεί να διακρίνει κανείς, σπάνια βέβαια, και συλλέκτες όπως ο Δάκης Ιωάννου που «ερωτοτροπούν» με την τέχνη δημιουργώντας άχρονες εικόνες. Μπαίνοντας στον χώρο του μπορείς να δεις το έργο «Cattelan» του Maurizio Cattelan να «συνομιλεί» με τρεις ξυλόγλυπτες δημιουργίες ιταλικού μπαρόκ, σηματοδοτώντας σε μένα προσωπικά την αγάπη του και τη γνώση του για τον ιταλικό πολιτισμό. Αλλη κατηγορία είναι οι φιλότεχνοι, οι άνθρωποι δηλαδή που αγαπούν και ενημερώνονται για την τέχνη και αγοράζουν έργα επειδή τους αρέσουν, συμπληρώνοντας τη διακόσμηση του χώρου τους, χωρίς να είναι συλλέκτες. Μετά είναι οι αρχιτέκτονες και οι interior designers που προτείνουν στους πελάτες τους έργα τέχνης – αντικείμενα για να πλαισιώσουν τους χώρους τους. Τέλος, τα μουσεία και τα ιδρύματα πολιτισμού στην Ελλάδα και στο εξωτερικό.

Κατά τη γνώμη σας, ποιες είναι οι πιο αξιόπιστες και αξιόλογες πηγές ενημέρωσης για τις εκθέσεις που παρουσιάζονται;

Τα μάτια μου. Εντυπωσιάστηκαν πρόσφατα από την έκθεση έργων του Γιώργου Λάππα «Αλαφροΐσκιωτο βάδισμα» στην γκαλερί Citronne. Τη βρήκα πολύ σύγχρονη, ατμοσφαιρική και περιεκτική. Ηταν λίγα έργα, αλλά με ουσία.

Με ποιο κριτήριο επιλέγετε τα αντικείμενά σας;

Με βάση την αισθητική, πολιτιστική και οικονομική αξία του αντικειμένου ώστε να καλύπτω τις απαιτητικές ανάγκες του κοινού. Να διευκρινίσω ότι ένα έργο τέχνης – αντικείμενο αισθητικής ή πολιτιστικής αξίας δεν είναι απαραίτητα ακριβό. Οποιος γνωρίζει τέχνη δημιουργεί προτάσεις υψηλής αισθητικής.

Το Σωματείο σας προγραμματίζει κάποια έκθεση;

Ευελπιστώ να υλοποιηθεί η έκθεσή μας στον χώρο του Ζαππείου μέσα στο 2024.