«Δεν προλαβαίνεις να είσαι καλός και στην κλασική και στην τζαζ»

Η ειλικρίνεια είναι η πρώτη λέξη που έρχεται στο μυαλό του Κίριλ Γκέρσταϊν όταν σκέφτεται τη μουσική του Σεργκέι Ραχμάνινοφ. Ο σημαντικός πιανίστας που στο μουσικό του ιδίωμα συνδυάζει τις παραδόσεις της ρωσικής, αμερικανικής και κεντροευρωπαϊκής μουσικής δημιουργίας με μια ακόρεστη περιέργεια θα ερμηνεύσει το μνημειώδες Δεύτερο Κοντσέρτο για πιάνο και ορχήστρα του Ραχμάνινοφ στη συναυλία της Κρατικής Ορχήστρας Αθηνών με τον τίτλο «Δύο». Η εκκίνηση της μουσικής βραδιάς γίνεται με τη Δεύτερη Συμφωνία του Εντουαρντ Ελγκαρ που διευθύνει ο βρετανός αρχιμουσικός Φίνεγκαν Ντάουνι Ντίαρ, νικητής του διεθνούς διαγωνισμού Μάλερ το 2020. Πριν αποκαλύψει τα στοιχεία που ορίζουν τις σολιστικές του αρετές, την ερχόμενη Παρασκευή στην Αίθουσα Χρήστος Λαμπράκης, ο Κίριλ Γκέρσταϊν μιλάει αποκλειστικά στα «Πρόσωπα» και εξηγεί «γιατί η κλασική μουσική είναι σημαντική για τους ανθρώπους σήμερα».

Σε ηλικία 14 ετών ήσασταν ο νεότερος μαθητής που προσκλήθηκε να φοιτήσει στο Μπέρκλεϊ. Νιώσατε ή νιώθετε ποτέ το «βάρος» του χαρακτηρισμού παιδί – θαύμα;

Ως παιδί δεν είχα ιδιαίτερο πάθος για το πιάνο. Ηξερα ότι η μουσική ήταν πάθος για μένα αλλά το ενδιαφέρον μου για το πιάνο ήταν λιγότερο βέβαιο. Στα δέκα μου, άρχισα μαθήματα με διαφορετικό δάσκαλο και ξαφνικά είδα νέους ορίζοντες να ανοίγονται μπροστά μου. Αυτό έγινε όσο βρισκόμουν ακόμη στην ύστερη Σοβιετική Ενωση – ήμουν εκεί μέχρι τα 14 μου χρόνια. Πιστεύω ότι αυτό το ξεκίνημα ήταν μια κάποιου είδους ευλογία. Δεν πέρασα όλη μου την παιδική ηλικία μελετώντας κλίμακες και κάνοντας ασταμάτητη εξάσκηση. Στην πραγματικότητα, διάβαζα βιβλία και έκανα βόλτες στο σπίτι αλλά και έξω και σκεφτόμουν πολλά διαφορετικά πράγματα: η οπτική μου δεν περιορίστηκε ή επηρεάστηκε από το όργανο. Από την άλλη, αυτό σήμαινε ότι έπρεπε να κερδίσω αργότερα έδαφος. Επρεπε να δουλέψω μερικές πιανιστικές τεχνικές πιο εντατικά από την ηλικία των 16 μέχρι τα 20 κι ακόμη και πολύ αργότερα (έως και σήμερα). Πάντα κάτι κερδίζεις και κάτι χάνεις, είναι θέμα ισορροπίας, αλλά χαίρομαι με τον τρόπο που εξελίχθηκαν τα πράγματα.

Παράλληλα με τις σπουδές σας στο κλασικό πιάνο έχετε σπουδάσει και τζαζ. Τι σας κέρδισε εν τέλει στην κλασική μουσική;

Ο πλούτος του κλασικού ρεπερτορίου και το πάθος να μελετάω τις σκέψεις μερικών από τις μεγαλύτερες ιδιοφυΐες (όπως ο Μπετόβεν, ο Μπαχ, ο Σούμαν κ.ά.) κέρδισαν την επιθυμία και τη διασκέδαση της αυτοσχεδιαστικής κι αυθόρμητης δημιουργικότητας που επιτρέπει η τζαζ. Και τα δύο είδη έχουν τεράστια αξία για εμένα, αλλά δεν υπάρχουν αρκετές ώρες μέσα στη μέρα για να προσπαθήσει κανείς να είναι καλός και στα δύο.

Ρωσία – ΗΠΑ – Ουγγαρία. Εχετε ζήσει σε χώρες με πολύ διαφορετική κουλτούρα. Πώς έχει ενσωματωθεί αυτό μέσα σας;

Οι εμπειρίες, τα ταξίδια, τα μουσικά έργα, τα βιβλία, οι συναντήσεις μάς αλλάζουν. Είμαι ευγνώμων που άλλαξα και γαλουχήθηκα με έναν εκλεκτό τρόπο. Αισθάνομαι παντού σαν στο σπίτι μου και είμαι ταυτόχρονα αρκετά ξένος ώστε να προσπαθώ να βλέπω τα πράγματα από μια εξωτερική οπτική γωνία.

Νιώθετε πολίτης του κόσμου;

Προτιμώ να είμαι ένας απλός άνθρωπος.

Ο αυτοσχεδιασμός είναι βασικό στοιχείο της τζαζ. Αισθάνεστε, αντίστοιχα, ότι η κλασική μουσική σάς αφήνει περιθώρια ελευθερίας;

Ναι, ένας ηθοποιός που διαβάζει έναν μονόλογο του Σαίξπηρ έχει τεράστιο περιθώριο ως προς την ταχύτητα του λόγου, τον τονισμό, τις καταλήξεις και άλλες πλευρές της ερμηνείας, χωρίς να αλλάξει ούτε μία λέξη. Το κλασικό ρεπερτόριο επιτρέπει ακόμη μεγαλύτερη ευελιξία, αφού η μουσική δεν έχει λέξεις.

Πιστεύετε ότι υπάρχουν πιανίστες που έχουν χρησιμοποιήσει τον Ραχμάνινοφ για την προσωπική τους προβολή και όχι επειδή κατανοούν ή εκτιμούν τη μουσική του;

Δεν θα τολμούσα να μιλήσω εκ μέρους κάποιου ή να συμπεράνω τα κίνητρά του.

Εχετε πει σε παλαιότερη συνέντευξή σας ότι ο όρος «κλασική μουσική» είναι ξεπερασμένος. Πώς νιώθετε ότι μπορεί να ανανεωθεί το είδος, αλλά και το κοινό;

Η κλασική μουσική δέχεται πολλές εξωτερικές πιέσεις τόσο από την πλευρά του πολιτισμού όσο και από την πλευρά της οικονομίας. Ως επαγγελματίες και πρεσβευτές της πιστεύω ότι θα μπορούσαμε να εξηγούμε καλύτερα γιατί η κλασική μουσική είναι σημαντική για τους ανθρώπους σήμερα. Αν μιλάς με μουσικούς, φυσικά ο Μπετόβεν είναι πολύ σημαντικός, αλλά στον μέσο μορφωμένο άνθρωπο, ο οποίος διαβάζει, πηγαίνει στο θέατρο και είναι γενικά δεκτικός στα πολιτιστικά δρώμενα, δεν αναφέρουμε συχνά τους λόγους που το συγκεκριμένο είδος μουσικής είναι τόσο εκπληκτικό και επίκαιρο, και γιατί πρέπει να προωθείται και να προστατεύεται. Φυσικά, αυτό είναι διαφορετικό από το να πείσεις τους εντελώς νεοφερμένους στο είδος. Πρόκειται για ένα θέμα που με προβληματίζει συχνά και είναι αρκετά περίπλοκο. Ισως δεν υπάρχει καλύτερη αιτιολογία για την κλασική μουσική πέραν του ότι αγγίζει βαθιά τα συναισθήματα και παρέχει μια μοναδικά ευχάριστη εμπειρία και ότι αυτό είναι ένα βασικό συστατικό της ευημερίας μας. Μπορεί αυτό να αρκεί, αλλά έχω την αίσθηση ότι, τόσο κοινωνικά όσο και πολιτιστικά, υπάρχουν τρόποι με τους οποίους μπορεί να μεταδοθεί καλύτερα αυτή η απλή ιδέα. Σίγουρα τα τμήματα μάρκετινγκ πρέπει να εμβαθύνουν. Πρέπει να πάνε πέρα από αυτά που διαβάζω σε διαφημιστικά φυλλάδια – «Ελάτε να ακούσετε τη μαγεία του Μότσαρτ!» ή «Ελάτε να ζήσετε τον ήχο της τάδε Φιλαρμονικής!» Πρέπει να δείξουμε πραγματικά γιατί η κλασική μουσική είναι απαραίτητη.