Δικαστές, δικαστήρια να λάβουν εσωτερικά μέτρα οργάνωσης

Η Ελλάδα έχει στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο (ΔΕΕ) την αναλογούσα μερίδα υποθέσεων, ένα ποσοστό ανάλογο με αυτό που έχουν άλλα κράτη – μέλη επισημαίνει στα «ΝΕΑ» ο έλληνας γενικός εισαγγελέας του Δικαστηρίου Αθανάσιος Ράντος στην πρώτη συνέντευξη που δίνει όχι μόνο από την τωρινή του θέση, αλλά και από τη θέση του προέδρου του Συμβουλίου της Επικρατείας νωρίτερα. Ο Ράντος, τον οποίο συναντήσαμε στο γραφείο του στον έβδομο όροφο του κτιρίου του Δικαστηρίου στο Λουξεμβούργο, μιλά για το ΔΕΕ, αλλά και για τα επώδυνα μέτρα που απαιτεί η μεταρρύθμιση της ελληνικής Δικαιοσύνης.

Ξεκινήσαμε τη συζήτησή μας από τον ρόλο του ΔΕΕ. «Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο εγγυάται και εξασφαλίζει κατά τη Συνθήκη την ομοιόμορφη ερμηνεία και εφαρμογή του ευρωπαϊκού δικαίου. Ο εθνικός δικαστής είναι αρμόδιος, όπως εφαρμόζει το εσωτερικό του δίκαιο, να εφαρμόσει το ευρωπαϊκό δίκαιο. Οταν όμως υπάρχει εύλογη αμφιβολία για την προσήκουσα ερμηνεία του ευρωπαϊκού δικαίου και κυρίως για το αν δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι οι δικαστές των ανώτατων δικαστηρίων όλων των χωρών θα το σκέφτονταν με τον ίδιο τρόπο, τότε πρέπει να υποβάλει προδικαστικό ερώτημα στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο. Η κύρια πηγή διαφορών του Δικαστηρίου είναι προδικαστικά ερωτήματα που υποβάλλονται από τα δικαστήρια των κρατών – μελών και αντιστοιχούν στο 70% των υποθέσεών του. Εχει αρμοδιότητες και σε ορισμένες ευθείες προσφυγές φυσικών ή νομικών προσώπων, οι σπουδαιότερες από τις οποίες είναι προσφυγές της Επιτροπής κατά κρατών – μελών όταν δεν εφαρμόζουν ή δεν εφαρμόζουν προσηκόντως το ευρωπαϊκό δίκαιο. Αποτελούν περίπου το 15% των υποθέσεών του. Ορισμένες από τις ευθείες προσφυγές άγονται στο Γενικό Δικαστήριο και μετά κατ’ αναίρεση εδώ στο Δικαστήριο, που αντιστοιχούν και αυτές στο 15% των υποθέσεών του» εξηγεί.

Υπάρχουν ευθείες προσφυγές. Πώς «απασχολεί» η χώρα μας το Δικαστήριο; τον ρωτάμε. «Η Ελλάδα έχει στο Δικαστήριο την αναλογούσα μερίδα υποθέσεων. Εχει ένα ποσοστό ανάλογο με αυτό που έχουν άλλα κράτη – μέλη. Δεν είναι από αυτές των τελευταίων ετών που έχουν κάνει θόρυβο. Υπάρχουν ευθείες προσφυγές, μερικές από αυτές είναι “ατυχείς” με την έννοια ότι η Ελλάδα κακώς καθίσταται υπόλογη, και είναι οι απλές περιπτώσεις. Εχει θεσπιστεί μια οδηγία, υπάρχει συγκεκριμένη ημερομηνία για να εισαχθεί στο εθνικό δίκαιο και απλώς δεν έχει εισαχθεί. Υπάρχουν πιο δύσκολες, στις οποίες η Επιτροπή προσάπτει στην Ελλάδα ότι δεν έχει εφαρμόσει σωστά το ευρωπαϊκό δίκαιο. Αυτές πράγματι έχουν αντιδικία, έχουν συζήτηση». Μια πρόσφατη; «Αναζήτησε η Επιτροπή από την Ελλάδα γεωργικές επιδοτήσεις που είχαν καταβληθεί κατά την Επιτροπή χωρίς να συντρέχει νόμιμος λόγος κατά το ευρωπαϊκό δίκαιο». Κατά την άποψη του Ράντου ανάμεσα στις σημαντικές υποθέσεις ελληνικού ενδιαφέροντος περιλαμβάνονται οι υποθέσεις της ΛΑΡΚΟ, της χρήσης της ονομασίας «φέτα» από τη Δανία, της Τράπεζας Πειραιώς για τα δάνεια σε ελβετικό νόμισμα.

«Το κορίτσι δύο κυριών». Ευρύτερα χαρακτηρίζει «σημαντικές» την υπόθεση για παραβάσεις στο κράτος δικαίου από την Ουγγαρία και την Πολωνία. «Οι αποφάσεις είναι σημαντικές έχουν να κάνουν με τη διάγνωση της παράβασης και στη συνέχεια με την επιβολή κυρώσεων από την Ενωση». Σημαντική είναι επίσης η υπόθεση που αφορούσε τη Facebook. «Διά της εισόδου των χρηστών συλλέγει δεδομένα τα οποία χρησιμοποιεί για την εξατομικευμένη παρουσίαση διαφημίσεων. Τέθηκε το ερώτημα αν αυτή η συλλογή δεδομένων συνάδει με τον Γενικό Κανονισμό Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα» επεξηγεί. Αναφέρεται επίσης στην επονομαζόμενη υπόθεση Pancharevo, αλλά και σε αυτή της UEFA. «Το κορίτσι δύο κυριών, η μία από τη Βουλγαρία και η άλλη από το Γιβραλτάρ, δηλώθηκε στη Βαρκελώνη. Ζήτησαν το ίδιο πιστοποιητικό στη Βουλγαρία, όπου δεν υπάρχει τέτοια νομοθεσία. Τέθηκε το ζήτημα υποχρεούται η Βουλγαρία και τι πρέπει να κάνει;» μας λέει. «Είχα χρεωθεί ως γενικός εισαγγελέας στην υπόθεση της UEFA και της δημιουργίας μιας κλειστής λίγκας λίγων ποδοσφαιρικών ομάδων, που θα ανταγωνιζόταν τις διοργανώσεις της UEFA. Η απόφαση δεν έχει ακόμη εκδοθεί, αλλά έχω καταθέσει προτάσεις. Η δουλειά μου είναι να παρουσιάζω αμερόληπτα αιτιολογημένες προτάσεις σε κάθε σημαντική υπόθεση στο Δικαστήριο». Τον ρωτάμε αν αυξάνονται οι υποθέσεις που σχετίζονται με την κλιματική αλλαγή. «Αγονται ήδη αρκετές διαφορές με αντικείμενο την κλιματική αλλαγή. Μία τέτοια διαφορά είναι η υπόθεση της Τσεχίας, η οποία στράφηκε κατά της Πολωνίας, γιατί η Πολωνία εξακολουθούσε να λειτουργεί ένα λιγνιτωρυχείο στα σύνορα των δύο χωρών μολύνοντας το περιβάλλον και δυσκολεύοντας τους στόχους της Ενωσης για την επίτευξη των στόχων του Κιότο».

Η τεχνητή νοημοσύνη. Αποτελεί πρόκληση η τεχνητή νοημοσύνη; «Το Δικαστήριο εξέδωσε έναν οδηγό στρατηγικής για την τεχνητή νοημοσύνη, όπου περιγράφει πώς το Δικαστήριο βλέπει το σχετικό πρόβλημα» απαντά. Για να κατανοήσουμε καλύτερα πώς μπορεί η Δικαιοσύνη να επηρεαστεί από την τεχνητή νοημοσύνη αναφέρεται σε δύο παραδείγματα. Πρώτον, σε αμερικανό δικηγόρο που κατέθεσε υπόμνημα χρησιμοποιώντας το ChatGPT, το οποίο δημιούργησε εκ του μηδενός δύο υποθέσεις και, δεύτερον, σε άγγλο δικαστή, ο οποίος ομολόγησε ότι έγραψε την πρώτη του απόφαση με τεχνητή νοημοσύνη. «Η τεχνητή νοημοσύνη λειτουργεί με αλγορίθμους. Εάν υπάρχει μηχανισμός να ελεγχθεί η τροφοδοσία των αλγορίθμων, τότε η τεχνητή νοημοσύνη θα βοηθήσει. Θα μπορούσαν να υπάρχουν ορισμένες κατηγορίες υποθέσεων οι οποίες θα διευκολύνονται ουσιωδώς με λελογισμένη και εκ των προτέρων ελεγχόμενη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης, αλλά όχι σε ποινική υπόθεση» επισημαίνει.

Η συζήτηση στρέφεται στην Ελλάδα. «Θεωρώ τον εμπλουτισμό της νομολογίας του Συμβουλίου της Επικρατείας με την επιρροή του ευρωπαϊκού δικαίου και της σύμβασης δικαιωμάτων του ανθρώπου ως τη σημαντικότερη και πιο επωφελή μεταβολή για τον έλληνα πολίτη που επήλθε στη Δικαιοσύνη τα τελευταία πενήντα χρόνια». Τον ρωτάμε για τη μεταρρύθμιση της ελληνικής Δικαιοσύνης. «Το πρόβλημα είναι σύνθετο. Απαιτούνται πολλά συνδυασμένα μέτρα που θα θίγουν όλους τους παράγοντες της Δικαιοσύνης, δικαστές, δικηγόρους και δικαστικούς υπαλλήλους. Πρέπει δικαστές και δικαστήρια να λάβουν εσωτερικά μέτρα οργάνωσης, ορισμένα από τα οποία μπορεί να είναι επώδυνα. Δεν μπορεί στο Ανώτατο Δικαστήριο η δικαστική δαπάνη να είναι 460 ευρώ, είναι πολύ χαμηλή. Εχουμε δικαστικό χάρτη που δεν ανταποκρίνεται στα δεδομένα της Δικαιοσύνης. Το Συμβούλιο της Ευρώπης έχει εκπονήσει οδηγίες για το πώς πρέπει να είναι ένα «κανονικό» δικαστήριο. Η προσαρμογή σε αυτές ενέχει τεράστιο πολιτικό κόστος. Γιατί ο έλληνας δικαστής δεν έχει την προσήκουσα επιτήρηση στον χρόνο έκδοσης της απόφασης; Δηλώνω και εγώ την ευθύνη μου ως 12 χρόνια αντιπρόεδρος ή πρόεδρος στο Συμβούλιο της Επικρατείας. Προσπάθησα να πολεμήσω το πρόβλημα, δεν το κατάφερα πάντοτε».