Η πραγματική διαχωριστική γραμμή μεταξύ Ισραήλ – Παλαιστίνης

Η βαρβαρότητα της Χαμάς κατά του Ισραήλ θα πρέπει να καταδικαστεί άνευ όρων, χωρίς «εάν» και «αλλά». Οι σφαγές, οι βιασμοί και οι απαγωγές πολιτών από χωριά, κιμπούτς και ένα μουσικό φεστιβάλ αποτέλεσαν ένα πογκρόμ, επιβεβαιώνοντας ότι ο πραγματικός στόχος της Χαμάς είναι να καταστρέψει το κράτος του Ισραήλ και όλους τους Ισραηλινούς. Τούτων δοθέντων, η κατάσταση οφείλει να μπει στο ιστορικό της πλαίσιο – όχι για να δικαιολογηθεί με κάποια μορφή, αλλά προς χάρη της σαφήνειας αναφορικά με το τι έχουμε μπροστά μας.

Ενα πρώτο στοιχείο αφορά την απόλυτη απόγνωση η οποία χαρακτηρίζει τις ζωές των περισσότερων Παλαιστινίων. Ας αναλογιστούμε την αλυσίδα των μεμονωμένων επιθέσεων αυτοκτονίας στους δρόμους της Ιερουσαλήμ περίπου πριν από μία δεκαετία. Πίσω από αυτούς δεν υπήρχε καμία οργάνωση, ήταν απλώς ατομικές πράξεις βίαιης απόγνωσης.

Ο σχηματισμός της νέας κυβέρνησης του Μπενιαμίν Νετανιάχου, μέσω της συμμαχίας του με ακροδεξιά, φιλικά προς τους εποίκους κόμματα, που υποστηρίζουν ανοιχτά την προσάρτηση των παλαιστινιακών εδαφών στη Δυτική Οχθη, σηματοδότησε μια στροφή της κατάστασης επί τα χείρω. Εχοντας επί μακρόν προβληθεί ως η μοναδική δημοκρατία στη Μέση Ανατολή, το Ισραήλ υπό τη νυν κυβέρνηση του Νετανιάχου μετασχηματίζεται σε ένα θεοκρατικό καθεστώς.

Σε αυτό το φόντο, συνιστά ανοησία να επικρίνει κανείς τους Παλαιστινίους για την άρνησή τους να διαπραγματευτούν με το Ισραήλ. Αλλωστε, το επίσημο πρόγραμμα της κυβέρνησής του έχει αφαιρέσει τις διαπραγματεύσεις από το τραπέζι. Σε κάθε περίπτωση, δεν είναι δύσκολο να διαπιστώσει κανείς ότι και οι δύο πλευρές – η Χαμάς και η υπερεθνικιστική κυβέρνηση του Ισραήλ – αντιτίθενται σε κάθε ειρηνευτική προοπτική. Αμφότερες είναι αποφασισμένες να πολεμήσουν μέχρι θανάτου. Η αλήθεια είναι πως η επίθεση της Χαμάς εκδηλώθηκε σε μια περίοδο έντονης εσωτερικής διαμάχης στο Ισραήλ, που οφείλεται στις προσπάθειες της κυβέρνησης Νετανιάχου να ελέγξει το δικαστικό σώμα. Αυτή τη στιγμή, όμως, η συνταγματική κρίση «πάγωσε». Κι αυτό αποτελεί μια παλιά ιστορία: οι βαθιές και υπαρξιακές εσωτερικές διαφωνίες ξεπερνιούνται ξαφνικά, εξαιτίας ενός κοινού εξωτερικού εχθρού.

Απαιτείται, άραγε, ένας εξωτερικός εχθρός προκειμένου να υπάρξει ειρήνη και ενότητα στο εσωτερικό; Πώς μπορεί κανείς να σπάσει αυτόν τον φαύλο κύκλο;

Ο δρόμος που πρέπει να ακολουθηθεί, σημειώνει ο πρώην πρωθυπουργός του Ισραήλ, Εχούντ Ολμέρτ, είναι η καταπολέμηση της Χαμάς και, ταυτόχρονα, η προσέγγιση εκείνων των Παλαιστινίων οι οποίοι δεν είναι αντισημίτες και έχουν διάθεση να διαπραγματευτούν. Από τη στιγμή που θα αναγνωρίσουμε πως όλοι οι Ισραηλινοί δεν είναι φανατικοί εθνικιστές και το σύνολο των Παλαιστινίων δεν είναι φανατικοί αντισημίτες, μπορούμε να αρχίσουμε να αναγνωρίζουμε την απόγνωση και τη σύγχυση που άνοιξαν τον δρόμο για την εκδήλωση του κακού. Μπορούμε να αρχίσουμε να βλέπουμε την παράδοξη ομοιότητα που υπάρχει ανάμεσα στους Παλαιστινίους που τους αρνούνται την πατρίδα τους και τους Εβραίους των οποίων η ιστορία έχει σφραγιστεί από μια παρόμοια εμπειρία.

Κάτι ανάλογο ισχύει και για τον όρο «τρομοκρατία». Πέρα από όλες τις αντιπαραθέσεις που έχουν να κάνουν με το ποιος μπορεί να χαρακτηριστεί σήμερα τρομοκράτης, υπάρχει η μεγάλη μάζα των Παλαιστινίων Αράβων που ζουν εν κενώ επί δεκαετίες.

Πρακτικά, η Χαμάς και οι σκληροπυρηνικοί του Ισραήλ είναι οι δύο όψεις του ίδιου νομίσματος και η επιλογή δεν μπορεί να είναι υπέρ του ενός ή του άλλου. Δεν μπορεί να υπάρξει συμβιβασμός ανάμεσα σε παλαιστίνιους και ισραηλινούς εξτρεμιστές. Μπορούμε και οφείλουμε να στηρίξουμε άνευ όρων το δικαίωμα του Ισραήλ να υπερασπιστεί τον εαυτό του απέναντι σε τρομοκρατικές επιθέσεις. Οφείλουμε όμως, επίσης άνευ όρων, να αναγνωρίσουμε τις συνθήκες στις οποίες ζουν οι Παλαιστίνιοι στη Γάζα και τις κατεχόμενες περιοχές, που σφραγίζονται από πραγματική απόγνωση και έλλειψη ελπίδας.

Ο Σλάβοϊ Ζίζεκ είναι καθηγητής Φιλοσοφίας στη European Graduate School και διευθυντής του Birkbeck Institute for the Humanities του Πανεπιστημίου του Λονδίνου. Πολλά βιβλία του κυκλοφορούν στα ελληνικά, με πιο πρόσφατο το «Απαντήσεις δίχως ερωτήματα»
(εκδ. Πλέθρον, 2018)